Шегерімге жатқызу – бұл кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстар - шегерімдер арқылы салық салынатын кірісті азайту.

Шегерімдер – бұл салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты туындаған шығыстары.

2026 жылғы 01 қаңтардан бастап КТС бойынша шегерімдер

2026 жылғы 01 қаңтарға дейінгі КТС бойынша шегерімдер

2026 жылғы 01 қаңтардан бастап КТС бойынша шегерімдер

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) күшіне енді.

Осы Заңмен КТС бойынша жаңа шегерімдер енгізілді, КТС бойынша шегерімге жатпайтын шығындар (шығыстар) бөлігінде түзетулер енгізілді.

ҚР Салық кодексінің 257-бабына сәйкес осы Кодекске сәйкес шегерiмге жатпайтын шығындарды (шығыстарды) қоспағанда, салық төлеушiнiң кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары салық салынатын кірісті айқындау кезiнде осы Кодекстің 258-273-баптарында және 27-31- тарауларында белгіленген ережелер ескеріле отырып, шегерімге жатады.

Осы тармақтың ережелері салық төлеушінің Қазақстан Республикасында да, оның шегінен тысқары жерлерде де шеккен шығыстарына қолданылады.

Салық төлеуші шегерiмдердi өзінің кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттары болған кезде іс жүзінде жүргізілген осындай шығыстар бойынша жүргiзедi.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.

Егер шығыстардың сол бір түрлері шығыстардың бiрнеше баптарында көзделсе, онда салық салынатын кірісті есептеу кезінде көрсетілген шығыстар бiр рет шегерiледi.

КТС бойынша жаңа шегерімдер

Валюта бағамының өзгеруіне байланысты теңгемен төленуге жататын міндеттемені түзету (индекстеу); (ҚР СК 257-бабының 7-тармағы);

Салық төлеуші алдыңғы салықтық кезеңде қолданғаннан басқа запастарды бағалаудың өзге әдісіне көшкен кезде бухгалтерлік есепке алуда пайда болған теріс айырма сомасы (ҚР СК 257-бабының 11-тармағы);

Кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатудан алынған теріс нәтиже (ҚР СК 258-бабының 11-тармағы);

Салық салынатын кірісті айқындау кезінде жер қойнауын пайдаланушының көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану салдарын жою жөніндегі міндеттемелерді орындауын банк салымы кепілі түрінде қамтамасыз етуді қалыптастыруға арналған аударымдар сомасын шегерімге жатқызу (ҚР СК 258-бабының 14-тармағы);

Директорлар кеңесі немесе өзге де басқару органы мүшелерінің сапарлары бойынша өтемақыны шегеру (ҚР СК 261-бабы);

Бейрезидент-өзара байланысты тараппен өзара есеп айырысу бойынша шегерімдердің ерекшеліктері (Басқарушылық, консультациялық, консалтингтік, аудиторлық, дизайнерлік, заңгерлік, бухгалтерлік, адвокаттық, жарнамалық, маркетингтік, франчайзингтік, қаржылық (сыйақы бойынша шығыстарды қоспағанда), инжинирингтік, агенттік қызметтер, роялти, жеңілдікті салық салынатын мемлекетте тіркелген өзара байланысты тараптан сатып алынған зияткерлік меншік объектілерін пайдалануға құқықтар осы бапта көзделген шығыстар шегерілгенге дейін айқындалатын есепті салықтық кезеңнің ССК-нің 3%-нан аспайтын жалпы сома мөлшерінде шегерілуге жатады) ҚР СК 264-бабы.

Есептен шығарылған талап бойынша шегерім (дебитор-салық төлеуші таратылған кезде оның тарату балансы бекітілген күнге кредитор талап етпеген талаптың мөлшері; заңды күшіне енген сот шешімі бойынша талапты есептен шығарудың мөлшері; тауарларды өткізуге, жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге байланысты туындаған талаптың мөлшері;) ҚР СК 266-бабы;

ҚР СК 257, 258-баптарының негізінде шегерімге мынадай шығыстар жатады:

• салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары;
• салық төлеушінің құрылысқа, тіркелген активтерді сатып алуға жұмсаған шығындары және күрделі сипаттағы басқа да шығындар;
• мынадай түрдегі ысыраптар:

1) табиғи монополия субъектісі реттелетін тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді ұсыну мақсатында шеккен ысыраптар;
2) табиғи кемудің шегiнде салық төлеуші (табиғи монополия субъектісінен басқа) шеккен ысыраптар табиғи кему нормалары шегінде салық төлеуші (табиғи монополия субъектісінен басқа) шеккен шығындар;
3) алынған өтемақы сомасы шегінде тауарлардың баланстық құны мөлшерінде – бұрын шегерімге жатқызылмаған, жойылуына, бүлінуіне байланысты нұқсан келтірген тұлғадан залалды өтеу сомасы алынған тауарларды өндіру және (немесе) сатып алу бойынша шығыстар;
4) сақтандыру жағдайының басталуына байланысты сақтандыру ұйымынан сақтандыру төлемдері алынған тауарларды өндіру және (немесе) сатып алу жөніндегі шығыстар түріндегі ысыраптар.

• Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда салық төлеушінің келісімде, ұжымдық шартта, жұмыс берушінің актісінде:

1) міндетті, мерзімді (еңбек қызметi iшiнде) медициналық тексеріп-қарауға;
2) жұмыскерлердi ауысым алдындағы, ауысымнан кейінгі және өзге де медициналық куәландыруға (тексеріп-қарауға);
3) медициналық пункттерді күтіп-ұстауға немесе оларды ұйымдастыру бойынша көрсетілетін қызметтерге;
4) жұмыскерлерді еңбек қауiпсiздігі, еңбекті қорғау және еңбек гигиенасы талаптарына, оның ішінде санитариялық-эпидемиологиялық талаптарға сай келетін еңбек жағдайларымен қамтамасыз етуге;
5) жұмыскерлерді арнайы жабдықталған жерде демалу және тамақтану мүмкіндігімен қамтамасыз етуге;
6) жұмыскерлерді тамақтандыруды ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға көзделген шығыстары шегерімге жатады.

• ұйғарылған немесе танылған тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұл) бойынша шығыстар;
• салық төлеушінің мәміледе белгіленген кепілдік мерзімі ішінде жүргізілген өткізілген тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің кемшіліктерін жою жөніндегі іс жүзіндегі шығыстары;
• салық төлеушінің жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мүшелік жарналарын төлеу бойынша шығыстары;
• салық төлеушінің:

1) МӘСҚ-ға аударымдар;
2) әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына аударымдар;
3) жұмыс берушінің жұмыскердің пайдасына міндетті зейнетақы жарналары бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалатын мөлшердегі шығыстары шегерімге жатады.

• егер жарнама мақсатында өтеусіз (оның ішінде сыйға тарту түрінде) берілген тауар бірлігінің құны мұндай тауарды беру күніне қолданыста болатын 5 АЕК мөлшерінен аспаса, салық төлеушінің мұндай тауардың баланстық құны мөлшеріндегі шығыстары.
• салық төлеушінің жеке тұлғаларға мынадай төлемдер түріндегі шығыстары:

1) моральдық нұқсанды қоспағанда, жеке тұлғаның өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды өтеу;
2) заңды күшіне енген сот актісі бойынша ұйғарылатын материалдық залалды, сондай-ақ сот шығыстарын өтеу сомалары.

• Қазақстан Республикасының заңнамасында және (немесе) Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда айқындалған тәртіппен иеленетін және (немесе) пайдаланатын (оның ішінде лицензиялық немесе қосалқы лицензиялық шарт (келісім) негізінде) фирмалық атаумен, тауар белгісімен және (немесе) қызмет көрсету белгісімен тауарды өндіруді және (немесе) өткізуді жүзеге асыратын салық төлеуші мұндай тауарға меншік құқығының бар-жоғына қарамастан, оны сату көлемдерін ұстап тұруға және (немесе) ұлғайтуға бағытталған қызмет бойынша шығыстарды шегерімге жатқызады.

КТС бойынша шегерімге мыналар жатпайды (ҚР СК 286-бабы):

1. кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты емес шығындар;
2. іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасалған операциялар бойынша шығыстар;
3. мемлекеттік сатып алу туралы шарттар бойынша бюджетке енгізілуге жататын (енгізілген) тұрақсыздық айыбын (айыппұлдарды, өсімпұлды) қоспағанда, бюджетке енгізілуге жататын (енгізілген) тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұл);
4. шығыстардың шегерімнің шекті сомасынан асып кету сомасы;
5. Қазақстан Республикасының немесе өзге мемлекеттің (өзге мемлекеттің бюджетіне төленген салықтар мен төлемдер үшін) заңнамасында белгіленген мөлшерлерден артық есептелген (есепке жазылған) және төленген салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер сомасы;
6. салық төлеуші өтеусіз негізде берген мүліктің құны;
7. есепке жатқызуға жататын ҚҚС сомасының салықтық кезеңде есепке жазылған ҚҚС сомасынан асып кетуі;
8. резервтік қорларға аударымдар;
9. кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатып алу-сату шарты бойынша берілетін запастардың баланстық құны;
10. амортизацияға жатпайтын активтердің бастапқы құнына қосылатын шығындары;
11. лизинг шартынан басқа, мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша уақытша иеленуге және пайдалануға берілетін активтердің баланстық құны;
12. коммерциялық емес ұйымның кірістер есебінен жүргізілген шығыстары;
13. төлем жасау күні қолданыста болатын АЕК-тің 1 000 еселенген мөлшерінен асатын сомада төлем кезеңділігіне қарамастан, ҚҚС ескеріле отырып, қолма-қол ақшамен есеп айырысу арқылы төлеу жүргізілген АҚС бойынша ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебінде тұрған ДК немесе ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебінде тұрған басқа ДК пайдасына заңды тұлғаның немесе заңды тұлғаның шығыстары;
14. салық төлеушінің Қазақстан Республикасының халықаралық кеме тізілімінде тіркелген теңіз кемесімен жүк тасымалдауды жүзеге асырудан және (немесе) бербоут-чартер, тайм-чартер шарттары бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынудан кіріс алуға бағытталған шығыстары;
15. ұлттық фильм деп танылған фильмнің құқық иеленушісінің айрықша құқығы болған кезде Қазақстан Республикасының аумағында осындай ұлттық фильмді прокаттаудан және кинозалдарда көрсетуді жүзеге асырудан болатын шығыстары;
16. салық төлеушінің оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын тұлғалардан тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алған күнге осындай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу жөніндегі шығыстары.
17. Қазақстан Республикасы Үкіметінің және жергілікті атқарушы органдардың резервінен бөлінген субсидиялар, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) жүз пайызы мемлекетке тиесілі, коммуналдық меншіктегі және электр энергиясын, суды (дистиллятты) және жылу энергиясын өндіру жөніндегі қызметті бір мезгілде жүзеге асыратын энергия өндіруші ұйымдар үшін гранттар немесе басқа да өтеусіз көмек есебінен жүргізілген шығындар.

МАҢЫЗДЫ! ЖБР қолданатын салық төлеуші оңайлатылған декларация негізінде АСР-де төлеушіден тауарлар, жұмыстар, қызметтер сатып ала отырып, КТС есептеу кезінде осы шығыстарды шегерімге жатқыза алмайды (16-тармақ). ЖБР қолданатын салық төлеушілер үшін оңайлатылған декларация негізінде АСР қолданатын тұлғалармен жұмыс тиімсіз және В2В секторда АСР қолдануды шектейді.

ҚР СК 287-бабына сәйкес салық төлеушінің алдыңғы есепті салықтық кезеңдерде салық салу мақсатында есепке алынған шығындары (шығыстары) мынадай жағдайларда:

1. сот тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің осындай салық төлеушіден іс жүзінде алынғанын анықтаған операцияларды қоспағанда, заңды күшіне енген сот актісімен анықталған, басшысы және (немесе) құрылтайшысы (қатысушысы) осындай заңды тұлғаны тіркеуге (қайта тіркеуге) және (немесе) оның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыруға қатысты болмайтын салық төлеушімен іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасалған операциялар бойынша;
2. әрекет етпейтін деп танылған салық төлеушіні әрекет етпейтін деп тану туралы шешім шығарылған күннен бастап онымен жасалған операциялар бойынша;
3. жеке кәсіпкерлік субъектісі іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасаған, жазып берілуі заңды күшіне енген сот актісімен немесе қылмыстық тергеп-тексеру органының сотқа дейінгі тергеп-тексеруді ақталмайтын негіздер бойынша тоқтату туралы қаулысымен танылған шот-фактурада және (немесе) өзге де құжатта көрсетілген сома бойынша;
4. заңды күшіне енген сот актісі негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша шығыстар алып тастауға жатады.

Сондай-ақ жаңа Салық кодексімен 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап шығыстардың жекелеген түрлері бойынша шегерімдерден мыналар алып тасталды:

• салық төлеушінің жұмыскерлерді қоғамдық тамақтандыруды, мектепке дейін тәрбиелеу мен оқытуды, балаларды, қарттар мен мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қорғау мен әлеуметтік қамсыздандыруды ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары;

• энергия беруші ұйымның жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын субъектілерге электр энергиясын беру жөніндегі қызметтерді өтеусіз көрсетуге байланысты шеккен шығыстары;

• қарыз шартын жасасу кезінде жарғылық капиталына шет мемлекет қатысқан бейрезидент-банктен алынған қарыз бойынша осындай қарыз шартына сәйкес төлем көзінен алынатын КТС қарыз алушының меншікті қаражаты есебінен бейрезидент-банкке төленуге жататын сыйақы сомасынан төленсе, егер мұндай қарыздың сомасы 10 000 000 АЕК мөлшерінен асқан жағдайда;

• Қазақстан Республикасының аумағында алғаш рет пайдалануға берілетін өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстар;

• пайдаланудың алғашқы үш салық кезеңі ішінде немесе пайдалануға беру жүзеге асырылған салық кезеңінде бір мезгілде тең үлестермен преференциялар объектілерінің бастапқы құнын шегерімге жатқызу;

• банктердің бас банктің күмәндi және үмiтсiз активтерін сатып алу үшін банктiң еншiлес ұйымына берiлген күмәндi және үмiтсiз активтерге қарсы провизиялар (резервтер) құру бойынша шығыстар.

2026 жылғы 01 қаңтарға дейін КТС бойынша шегерімдер

ҚР СК 242-бабына сәйкес – 1. Осы Кодекске сәйкес шегерiмге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық төлеушiнiң кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары салық салынатын кірісті айқындау кезiнде осы Кодекстің осы бабында және 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, шегерімге жатады.

Осы тармақтың ережелері салық төлеушінің ҚР да, оның шегінен тыс жерлерде де шеккен шығыстарына қолданылады.

Шегерiмдердi салық төлеуші өзінің кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттары болған кезде іс жүзінде жүргізілген осындай шығыстар бойынша жүргiзедi.

Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары өздері жататын салықтық кезеңде шегерiмге жатады.

01.04.2021 ж. бастап ҚР Салық кодексі ҚР СК 242-бабының 3-1-тармағымен толықтырылады. Өзгерістер от 10.12.2020 ж. № 382-VI заңмен енгізіледі.

01.04.2021 жылдан бастап шегерімдерді растайтын құжаттардың, сондай-ақ мынадай жазып берілген шот-фактуралардың міндетті түрде болуымен нақты жүргізілген шығыстар бойынша жүргізуге болады:

• ҚР резидент заңды тұлғаларымен;
• ҚР-да филиал немесе өкілдік арқылы жұмыс істейтін бейрезиденттер;
• ДК;
• жеке практикамен айналысатын адамдар.

Талап құны мәміле жасалған күні мәні қолданылатын 1000 АЕК-тен асатын мәмілелерге қолданылады.

Мынадай шығыстарды шегерімге жатқызу кезінде шот-фактура талап етілмейді:

• жолаушылар тасымалы бойынша;
• ДК немесе жеке практикамен айналысатын тұлғалар болып табылмайтын жеке тұлғаларға тауарларды өтеусіз беру, жұмыстар немесе қызметтер көрсету кезінде;
• бейрезиденттен қызметтерді сатып алу бойынша;
• ЕАЭО елдерінің аумағынан әкелінген тауарлар бойынша;
• ҚР СК 397-бабында көзделген қызметтер бойынша.

Әдепкі растау үшін электрондық шот-фактуралар пайдаланылады.

ҚР СК 242, 243-баптарының негізінде шегерімге мынадай шығыстар жатады:

Салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты шығыстары;
243-баптың 2-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, салық төлеуші шеккен тауарлар шығыны табиғи кему нормалары шегінде шегеруге жатады;
Реттеліп көрсетілетін қызметтерді ұсыну мақсатында табиғи монополия субъектісі шеккен шығындар;
Жоғалуына, бүлінуіне байланысты бұрын шегерімге жатқызылмаған тауарлардың баланстық құны мөлшеріндегі салық төлеушінің шығыстары;
Салық төлеушінің міндетті, мерзімдік медициналық тексеріп-қарауға арналған шығыстары шегерімге жатады;
Салық төлеушінің қызметкерлерге еңбек қауіпсіздігі, еңбекті қорғау және гигиена талаптарына сай келетін еңбек жағдайларын қамтамасыз ету жөніндегі шығыстары шегерімге жатады;
Қызметкерлердің қоғамдық тамақтануын ұйымдастыру жөніндегі қызметті жүзеге асыруға байланысты салық төлеушінің шығыстары шегерімге жатқызылуға тиіс;
Берілген немесе танылған тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұлдар) шегерімге жатады;
Жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мүшелік жарналары шегерімге жатады;
Салық төлеушінің МӘСҚ-қа есептелген әлеуметтік аударымдар бойынша шығыстары шегерімге жатады;
Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына төленген аударымдар бойынша салық төлеушінің шығыстары шегерімге жатады;
Жарнама мақсатында өтеусіз берілген тауардың құны (оның ішінде сыйға тарту түрінде), егер мұндай тауар бірлігінің құны АЕК-тің 5 еселенген мөлшерінен аспаған жағдайда, осындай тауарды беру жүзеге асырылған салық кезеңінде шегерімге жатқызылуға тиіс;
Жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын субъектілерге электр энергиясын беру жөніндегі қызметтерді өтеусіз көрсетуге байланысты энергия беруші ұйым шеккен шығыстар шегерімге жатады;
Салық төлеуші қызметкердің пайдасына төлеген жұмыс берушінің МЗЖ шегеруге жатады;
Қызметтiк iссапарлар кезiндегi өтемақылар бойынша шығыстар - iссапар орнына баруға және керi қайтуға арналған шығыстар, қызметкердiң тұрақты жұмыс орнынан тыс жерде тұрғын үйдi жалдауға арналған шығыстар, қызметкерге iссапарда болған уақытына төленетiн тәулiктiк шығыстар, келуге және кетуге арналған рұқсаттарды (визаларды) ресiмдеу кезiндегi шығыстар шегерiмге жатады.(ҚР СК 244-бабы);
Өкілдік шығыстар салық салуға жататын жұмыскерлердің кірістері бойынша жұмыс берушінің шығыстары сомасының 1%-нан аспайтын мөлшерде шегерімге жатқызылады (ҚР СК 245-бабы);
Сыйақы бойынша шегерімдер (ҚР СК 246-бабы);
Төленген күмәнді міндеттемелер бойынша шегерімдер (ҚР СК 247-бабы);
Күмәнді талаптар бойынша шегерімдер (ҚР СК 248-бабы);
Сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымының шегерімдері (ҚР СК 249-бабы);
Теріс бағамдық айырма сомасының оң бағамдық айырма сомасынан асып кетуін шегеру (ҚР СК 262-бабы);
Салық және бюджетке төленетін төлемдерді шегеру (ҚР СК 263-бабы);
Тіркелген активтер бойынша шегерімдер (ҚР СК 265-бабы);

СЕН 100.00 - «Корпоративтік табыс салығы бойынша декларация» шегерімге жатқызылатын шығыстар туралы мәліметтер «Шегерімдер» бөлімінде көрсетіледі.