ҚҚС (қосылған құн салығы) - бұл тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) өндіру және айналымы процесінде қосылған өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігінің бюджетке аударымдары, сондай-ақ ҚР аумағына тауарлар импорты кезінде аударымдар.

Бюджетке төленуге тиіс ҚҚС тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өткізу бойынша есептелген ҚҚС мен сатып алынған тауарлар, жұмыстар немесе қызметтер бойынша төленген салық арасындағы айырма ретінде есептеледі.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тан босату

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС-тан босату

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тан босату

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер ҚҚС-қа қатысты болды.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап айналымның шекті шегі, одан асып кеткен кезде ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұру қажет - тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 10 000 АЕК-ке тең айналым. (ҚР СК 99-бабы)

ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою мерзімі айналым шегінен асқан сәттен бастап 5 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Егер айналымы ҚҚС бойынша шекті шектен асатын мәміле жоспарланып отырса, онда салық төлеуші айналым жасалғанға дейін ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беруі тиіс. (ҚР СК 101-бабы)

Қосылған құн салығының негiзгi мөлшерлемесі 16%-ды құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшерiне қолданылады. (ҚР СК 503-бабы).

ҚР СК 474-бабына сәйкес өткізу орны ҚР болып табылатын мынадай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналымдар ҚҚС-нан босатылады:

• лотерея операторы лотереяға қатысушыға беретін ұтыстар түріндегі мүлік;
• ЕАЭО-ның кедендік аумағына кедендік аумақта қайта өңдеу кедендік рәсімімен орналастырыла отырып әкелінген тауарларды қайта өңдеу және (немесе) жөндеу бойынша көрсетілетін қызметтер;
• көппәтерлі тұрғын үйдің МИБ, ПИК-тің (тұрғын емес үй-жайлардың) кондоминиум объектісін басқару жөніндегі қызметі шеңберінде көрсетілетін қызметтер;
• ұлттық валютаның банкноттары мен монеталары;
• егер өткізу жүзеге асырылған салықтық кезеңде, сондай-ақ алдыңғы төрт салықтық кезең ішінде бір мезгілде мынадай шарттар сақталса:

         - мүгедектігі бар адамдардың орташа саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51% құраса;

         - мүгедектігі бар адамдардың еңбегіне ақы төлеу бойынша шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалпы шығыстардың кемінде 51% құраса, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер.

     Бұл ретте, егер мүгедектігі бар адамдар болып табылатын жұмыскерлердің саны кемінде 10 адамды құраса және тауарларды өндіру, қызметтерді көрсету, жұмыстарды орындау осындай жұмыскерлердің қатысуымен жүзеге асырылса, осы тармақшаның ережелері қолданылады.

•  туроператордың келу және ішкі туризм бойынша көрсетілетін қызметтері;
• ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда кредит (қарыз, микрокредит) бойынша сыйақылар;
• бажсыз сауда кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар;
• түсті және қара металдардың сынықтары мен қалдықтары;
• дiни бiрлестiктердiң дiни жоралар мен рәсiмдер өткiзуi жөнiндегi қызметтердi;
• Қазақстан Республикасында тіркелген діни бірлестіктердің діни мақсаттағы заттары.
• жерлеу бюроларының жерлеу жоралғысы қызметтері, зираттар мен крематорийлердің көрсетілетін қызметтері;
• театрлар, филармониялар, мәдени-демалыс ұйымдары жүзеге асыратын мәдениет және білім беру саласындағы көрсетілетін қызметтер мен жұмыстар;
• білім беру қызметімен айналысуға арналған лицензиясы бар білім беру ұйымы көрсететін қосымша білім беру бойынша көрсетілетін қызметтер;

•  медициналық қызметке лицензиясы бар дәрілік заттар мен медициналық қызметтер:

        - тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі және міндетті медициналық сақтандыру шеңберінде;

        - орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу үшін.

        - көлік құралдары және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасы;

• шектері ЕАЭО кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара тұспа-тұс келетін АЭА аумағында өткізілетін тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер;
• «Астана-Хаб» қатысушылары өндіретін және өткізетін тауарлар;
• «Астана-Хаб» қатысушылары іске асыратын жұмыстар, көрсетілетін қызметтер;
• АЭА аумағында қызметтің басым түрлерін жүзеге асыру кезінде өндірілген және өткізілетін тауарлар;
• бағалы металдарды өндіру субъектілері Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын зергерлік және басқа да бұйымдарды өндіру субъектілеріне өткізетін аффинирленген алтын және (немесе) күміс;
• тұрмыстық аспаптар және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптары, сондай-ақ олардың құрауыштары;
• өндірушілердің (импорттаушылардың) КМО қалдықтарды жинауды, тасуды, қайта пайдалануға дайындауды, қайта өңдеуді, залалсыздандыруды және (немесе) кәдеге жаратуды ұйымдастырғаны үшін төлемақы алуы;
• акцизделетін тауарларды таңбалауға арналған есепке алу-бақылау маркалары;
• отандық басылым кітаптары, баспа түрінде кітаптар шығару бойынша көрсетілетін қызметтер;
• археологиялық жұмыстар;

Халықаралық тасымалдарға байланысты айналымдар (ҚР СК 475-бабы): тиеу, түсіру, қайта тиеу; ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің кедендік шекарасын кесіп өту кезінде вагондарды арбаларға немесе жолтабанының ені басқа дөңгелек жұптарына ауыстыру; тауарларды экспедициялау; вагондар (контейнерлер) операторының көрсетілетін қызметтері; әуеайлақтық және жерде қызмет көрсету; халықаралық рейстерге қызмет көрсету бойынша теңіз порттарының көрсетілетін қызметтері; пошта байланысының әмбебап көрсетілетін қызметтері. 

Тұрғын ғимаратты (тұрғын ғимараттың бір бөлігін) сату, жалға беру бойынша айналымдар; (ҚР СК 476-бабы): жер учаскесін иелену және (немесе) пайдалану және (немесе) оған билік ету құқығын беру. 

Қаржы операциялары ҚҚС-дан босатылады. (ҚР СК 477-бабы): бағалы қағаздармен жасалатын операциялар; туынды қаржы құралдарымен жасалатын операциялар; сақтандыру (қайта сақтандыру) жөніндегі операциялар; ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша талап ету құқықтарын басқару бойынша көрсетілетін қызметтер; қолма-қол шетел валютасымен жасалатын айырбастау операцияларын қоса алғанда, шетел валютасымен жасалатын айырбастау операциялары; төлем карточкаларымен жасалатын операциялар.  

Мүлікті қаржы лизингіне беру (ҚР СК 477-бабы)).

Импорт (ҚР СК 479-бабы): ұлттық және шетел валютасының банкноттары мен монеталары (мәдени-тарихи құндылығы бар банкноттар мен монеталардан басқа), сондай-ақ бағалы қағаздар; ақша белгілерін шығаруға арналған шикізат; тауарларды бажсыз әкелу нормалары бойынша жеке тұлғалар жүзеге асыратын тауарлар; кедендік декларациялауға жататын тауарлар; инвестициялық алтын; діни мақсаттағы заттар; еркін қойманың немесе «Qyzyljar» АЭА еркін кедендік аймағының кедендік рәсімімен орналастырылған көлік құралдары және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасы құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар, сондай-ақ олардың құрауыштары; «Астана Хабтың» қатысушылары болып табылатын салық төлеушілер әкелген тауарлар; гуманитарлық көмек ретінде әкелінетін акцизделетін тауарларды қоспағанда, тауарлар; ТМККК және міндетті медициналық сақтандыру шеңберінде, сондай-ақ орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу үшін дәрілік заттар.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС-нан босату

ҚҚС-нан босату – ҚР СК 49-бабының 10-бабына сәйкес жанама салықтарды төлеу мерзімі өзгертілген және және ҚР СК 457-бабында белгіленген талаптар орындалған тауарлар импорты ҚҚС-нан босатылады.

ҚР СК 391-бабына сәйкес шектері Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара тұспа-тұс келетін арнайы экономикалық аймақты құру мақсаттарына сай келетін қызметті жүзеге асыру кезінде тұтынылатын немесе өткізілетін тауарларды осындай арнайы экономикалық аймақтың аумағына өткізуге қосылған құн салығы нөлдік мөлшерлеме бойынша салынады.

ҚР СК 391-бабының мақсаттары үшін еркін кедендік аймақ кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) және кедендік бақылаудағы осы тармақтың бірінші бөлігінде көрсетілген тауарлар деп тауарлар түсініледі.

 2. Мыналар шектері Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара тұспа-тұс келетін арнайы экономикалық аймақты құру мақсаттарына сай келетін қызметті жүзеге асыру кезінде тұтынылатын немесе өткізілетін тауарларды өткізу кезінде нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын айналымды растайтын құжаттар болып табылады:

1) шектері Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара тұспа-тұс келетін арнайы экономикалық аймақтың аумағында қызметін жүзеге асыратын ұйымдармен және (немесе) тұлғалармен тауарларды жеткізуге арналған шарт (келісімшарт);

2) еркін кедендік аймақ кедендік рәсімі бойынша тауарлар шығаруды жүзеге асыратын кеден органының белгілері бар тауарлар тізбесі қоса беріле отырып, тауарларға арналған декларацияның және (немесе) көліктік (тасымалдау), коммерциялық және (немесе) өзге де құжаттардың көшірмелері;

3) осы баптың 1) тармақшасында көрсетілген ұйымдарға және (немесе) тұлғаларға тауарлардың тиеп-жөнелтілгенін растайтын тауарға ілеспе құжаттардың көшірмелері;

4) осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілген ұйымдардың және (немесе) тұлғалардың тауарларды алғанын растайтын құжаттардың көшірмелері.

ҚР Салық кодексінің 394-бабында қосылған құн салығынан босатылған айналымдар, өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылатын мынадай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналымдар регламенттелген:

1) ҚР СК 398-395-баптарында көрсетілген; (Халықаралық тасымалдарға байланысты айналымдар, Жерге және тұрғын үй ғимараттарына байланысты өткізу бойынша айналымдар, Қосылған құн салығынан босатылатын қаржы операцияларын өткізу бойынша айналымдар, Мүлікті қаржы лизингіне беру)
2) акциздік маркаларын (осы Кодекстің 172-бабына сәйкес акцизделетін тауарларды таңбалауға арналған есепке алу-бақылау маркалары);
3) мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясы мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға өткізетін, мемлекеттік ислам бағалы қағаздарын шығару талаптарына сәйкес жасалған шарттар бойынша бұрын сатып алынған ғимаратты, құрылысты және осындай мүлік орналасқан жер учаскелерін;
4) мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясының мемлекеттік ислам бағалы қағаздарын шығару талаптарына сәйкес жасалған шарттар бойынша сатып алынған ғимаратты, құрылысты және осындай мүлік орналасқан жер учаскелерін мүліктік жалдау (жалға алу) шарттары бойынша уақытша иеленуге және пайдалануға беруі бойынша көрсетілетін қызметтерді;
5) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік мекемеге немесе мемлекеттік кәсіпорынға өтеусіз негізде берілетін мүлікті;
6) лотерея операторының лотерея қатысушысына беретін ұтыстар түріндегі мүлікті;
7) төлем қарточкаларымен және электрондық ақшамен жасалатын операциялар бойынша ақпаратты жинау, өңдеу және есеп айырысуларға қатысушыларға таратып беру бойынша қызметтер көрсетуді қоса алғанда, есеп айырысуларға қатысушылар арасында ақпараттық және технологиялық өзара iс-қимылды қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтерді;
8) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына кедендік аумақта қайта өңдеу кедендік рәсімімен орналастырыла отырып әкелінген тауарларды қайта өңдеу және (немесе) жөндеу бойынша көрсетілетін қызметтерді....;

ҚР СК 399-бабына сәйкес ҚР СК 49-бабының 10-бабына сәйкес жанама салықтарды төлеу мерзімі өзгертілген және және ҚР СК 457-бабында белгіленген талаптар орындалған тауарлар импорты ҚҚС-нан босатылады.

2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚҚС-нан босатылған тауарлар тізімі кеңейтілді

«Салық кодексіне өзгерістер енгізу туралы» Заңға сәйкес 2023 жылы импорт кезінде кейбір тауарларды ҚҚС және ҚҚС төлеуден босату.

Осыған байланысты 399-баптың 1-тармағының бірінші бөлігі 19), 20) және 21) тармақшалармен толықтырылды:

19) шикі құрақ қантының;

20) бір мезгілде мынадай талаптар сақталған кезде:

• көрсетілген тауарлар өндірісі Қазақстан Республикасының аумағында болмаса немесе Қазақстан Республикасының қажеттіліктерін жаппаса;
• әкелінген тауарлар уәкілетті органмен, салық саясаты саласындағы уәкілетті органмен және агроөнеркәсіптік кешенді дамыту саласындағы уәкілетті органмен келісу бойынша индустриялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекіткен тізбеге енгізілсе;
• әкелінген тауарлар тек қана пестицидтерді өндіруге арналса және одан әрі өткізуге арналмаса, пестицидтерді өндіруге арналған химиялық заттардың (шикізаттың) импорты қосылған құн салығынан босатылады.

Қазақстан Республикасының аумағында ішкі тұтыну үшін тауарлар шығарылған күннен бастап үш жыл ішінде осы тармақшада белгіленген талаптар бұзылған жағдайда, импортталатын тауарларға қосылған құн салығы Еуразиялық экономикалық одақтың кеден заңнамасында және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасында айқындалған тәртіппен және мөлшерде, импортталатын тауарларға қосылған құн салығын төлеу үшін белгіленген мерзімнен бастап өсімпұл есепке жазыла отырып, төленуге жатады;

21) мемлекеттік емес музейлер әкелетін өнер туындыларының импорты қосылған құн салығынан босатылады. 21) тармақша ҚР 21.12.2022 № 165-VII Заңына сәйкес 01.01.2023 бастап 01.01.2026 дейін қолданыста болады.

Сондай-ақ Заңмен ҚР СК 394-бабына өзгерістер енгізілді, бап мынадай бөліктерде 51, 52, 53-тармақшалармен толықтырылды:

51) Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес қор нысанында құрылған коммерциялық емес ұйымның қайырымдылық көмегі шеңберінде өтеусіз негізде тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді;

52) бағалы металдарды өндіру субъектілерінің Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын зергерлік және басқа да бұйымдарды өндіру субъектілеріне аффинирленген алтынды және (немесе) күмісті;

53) мынадай шарттар сақталған кезде:

• тұрмыстық аспаптарды және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптарын, сондай-ақ олардың құрамдастарын өндіруші үшін – өткізілетін тұрмыстық аспаптың және (немесе) тұрмыстық электроника аспабының, сондай-ақ олардың (оның) құрамдастарының құрамына бұрын әкелінген, осы Кодекстің 399-бабының 3-тармағына немесе 451-бабының 5-тармағына сәйкес қосылған құн салығынан босатылатын шикізат және (немесе) материалдар кірсе;
• тұрмыстық аспаптарды және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптарын, сондай-ақ олардың құрамдастарын өткізетін өзге де тұлғалар үшін – көрсетілген тұрмыстық аспаптар және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптары, сондай-ақ олардың құрамдастары өндірушіден немесе уәкілетті өкілден осы тармақшаға сәйкес қосылған құн салығынсыз сатып алынса, мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органмен және уәкілетті органмен келісу бойынша өнеркәсіпті мемлекеттік ынталандыру саласындағы уәкілетті орган бекіткен тізбеге енгізілген тұрмыстық аспаптарды және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптарын, сондай-ақ олардың құрамдастарын өткізу бойынша айналымдар қосылған құн салығынан босатылады.

53) тармақша ҚР 21.12.2022 № 165-VII Заңына сәйкес 01.01.2023 бастап 01.01.2028 дейін қолданыста болады.

Тауарлардың импорты кезінде ҚҚС-нан босатуды қолдану тәртібі мен шарттарын уәкілетті орган бекітеді.

Импортталатын тауарларға ҚҚС экспортын растау тәртібі бұзылған жағдайда ЕАЭО кеден заңнамасында немесе Қазақстан Республикасының кеден заңнамасында айқындалған тәртіппен және мөлшерде импортталатын тауарларға ҚҚС төлеу үшін белгіленген мерзімнен бастап өсімпұл есептеле отырып, төленуге жатады.

Осылайша, заңда бұрын импортталған тауарларды ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерге әкету шартымен импортқа ҚҚС төлеуді кейінге қалдыру қолданылған ҚҚС төлеушілердің белгілі бір санаты үшін импортқа ҚҚС-нан босату көзделген.