ҚҚС төлеушілер мемлекеттік кірістер органдарында (бұдан әрі – МКО) ҚҚС бойынша тіркеу есебіне өз еркімен немесе міндетті түрде тұрған тұлғалар, сондай-ақ ҚР аумағына тауарларды импорттаушылар (олар ҚҚС төлеушілер ретінде тіркеу есебінде тұратындығына немесе тұрмайтындығына қарамастан) ҚҚС төлеушілер болып табылады.

ҚҚС (қосылған құн салығы) - бұл тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) өндіру және айналымы процесінде қосылған өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігінің бюджетке аударымдары, сондай-ақ ҚР аумағына тауарлар импорты кезінде аударымдар.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС төлеуші

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС төлеуші

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС төлеуші

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер ҚҚС-қа қатысты болды.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап одан асып кеткен кезде ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұру қажет айналымның шекті шегі - тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 10 000 АЕК-ке тең айналым. (ҚР СК 99-бабы)

ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою мерзімі айналым шегінен асқан сәттен бастап 5 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Егер айналымы ҚҚС бойынша шекті шектен асатын мәміле жоспарланып отырса, онда салық төлеуші айналым жасалғанға дейін ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беруі тиіс. (ҚР СК 101-бабы)

Қосылған құн салығының негiзгi мөлшерлемесі 16%-ды құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшерiне қолданылады. (ҚР СК 503-бабы).

ҚҚС бойынша декларация (СЕН 300.00) есепті салық кезеңінен кейінгі айдың 15-інен ерте емес және есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірілмей ұсынылады.

Негіздеме - ҚР Салық кодексінің 505-бабы.

МАҢЫЗДЫ! Салық кодексінің 480-бабының 8-тармағында ҚҚС төлеуші ҚҚС бойынша декларацияны (300.00-нысан) ЭШФ АЖ-де тапсырғанға дейін есепке жатқызылатын ҚҚС сомалары бойынша белгі жасайды деп белгіленген.

ҚҚС төлеуші ҚҚС төлеушінің тіркеу есебінен:

• жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібінен арнаулы салық режиміне (АСР) көшу;
• қызметін тоқтатқан немесе таратқан жағдайларда алып тасталады. (ҚР СК 103-бабы)

ҚҚС төлеушілер

ҚҚС бойынша міндетті есепке қою

ҚҚС бойынша ерікті есепке қою

ҚҚС бойынша шартты есепке қою

ҚҚС мөлшерлемесі

Салықтық кезең және салық декларациясы

ҚҚС төлеу мерзімі

ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен шығару

ҚҚС төлеушілер

ҚР СК 447-бабында белгіленгендей мыналар қосылған құн салығын төлеушілер болып табылады:

1) салық төлеушілер базасында Қазақстан Республикасында қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебіне қою жүргізілген тұлғалар;

2) ЕАЭО-ның кеден заңнамасына және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағына тауарларды импорттайтын тұлғалар.

ҚҚС бойынша міндетті есепке қою

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС төлеушіні тіркеу есебіне қоюдың 3 түрі көзделген:

1. ерікті түрде қою;
2. міндетті түрде қою;
3. шартты түрде қою.

Асып кеткен кезде ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұру қажет айналымның шекті шегі - тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 10 000 АЕК-ке тең айналым (ҚР СК 99-бабы)

ҚҚС төлеушіні тіркеу есебіне қою осындай өтініш ұсынылған күннен бастап салық төлеушінің тұрған жеріндегі салық органына ұсынылған салықтық өтініш негізінде жүзеге асырылады.

Салық төлеушіні тіркеу есебіне қойғаннан кейін басшы және (немесе) бюджетпен есеп айырысуға жауапты адам салық органдарында электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесімен және электрондық шот-фактураларды жазып беру тәртібімен танысуға міндетті.

Заңды тұлғаны тіркеу есебіне қою және (немесе) тіркеу деректерін өзгерту, сондай-ақ басшыны ауыстыру кезінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде басшыны биометриялық сәйкестендіру жүргізіледі.

Айналымы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 10 000 АЕК айналымының шекті шегінен асатын салық төлеушілер ҚҚС бойынша міндетті есепке қоюға жатады. (ҚР СК 101-бабы)

ҚҚС төлеушіні есепке қою айналымның шекті шегінен асқан күннен бастап 5 жұмыс күнінен кешіктірмей - мерзімде берілетін салықтық өтініш негізінде жүзеге асырылады.

Айналымның шекті шегінен асатын мәміле жасалған жағдайда, салық төлеуші осындай мәміле бойынша айналым жасалғанға дейін салықтық өтініш береді.

Мыналар міндетті түрде тіркеу есебіне қоюға жатпайды:

1. мемлекеттік мекеме;
2. резидент заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі;
3. жеке практикамен айналысатын адам;
4. арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеуші (өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін, оңайлатылған декларация негізінде, ШҚ үшін АСР);
5. жеке тұлға.

Салық төлеушіні тіркеу есебіне қойғаннан кейін басшы және (немесе) бюджетпен есеп айырысуға жауапты адам салық органдарында электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесімен және электрондық шот-фактураларды жазып беру тәртібімен танысуға міндетті.

Заңды тұлғаны тіркеу есебіне қою және (немесе) тіркеу деректерін өзгерту, сондай-ақ басшыны ауыстыру кезінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде басшыны биометриялық сәйкестендіру жүргізіледі.

ҚҚС бойынша ерікті есепке қою

ҚҚС бойынша тіркеу есебіне міндетті және шартты түрде қоюға жатпайтын тұлғалардың айналымның шекті шегіне жеткенге дейін салық төлеушіні тіркеу есебіне ерікті түрде қоюға құқығы бар (ҚР СК 100-бабы).

ҚҚС бойынша шартты есепке қою

Салық төлеушіні тіркеу есебіне шартты түрде қою уәкілетті орган айқындаған тәртіппен шетелдік салық төлеуші компаниялардың тізілімін қалыптастыру арқылы жүзеге асырылады.

Салық органы шетелдік салық төлеуші компаниялардың тізіліміне шартты түрде қоюды жүзеге асыру тәртібімен белгіленген тізбеге сәйкес шетелдік компания туралы деректерді енгізеді.

Салық төлеуші шетелдік компаниялардың тізіліміне енгізілген салық төлеуші шетелдік компаниялар туралы мәліметтер шартты түрде қоюды жүзеге асыру тәртібіне сәйкес уәкілетті органның интернет-ресурсында орналастырылады.

Шетелдік компания салық төлеушіні тіркеу есебіне шартты түрде қою үшін салық органына салық төлеушіні тіркеу есебіне қою туралы растау хатын шетелдік салық төлеуші компаниялардың тізіліміне енгізілуге жататын деректерді көрсете отырып ұсынады.

Растау хатын шетелдік компания салық органына тауарды және (немесе) көрсетілетін қызметтерді сатып алушы бірінші төлемді жүзеге асырған күннен бастап бір айдан кешіктірмей ұсынады.

Шетелдік компания салық төлеуші шетелдік компаниялардың тізіліміне енгізілуге жататын деректердің өзгергені және (немесе) толықтырылғаны туралы салық органын деректердің өзгерістері және (немесе) толықтырулары енгізілген күннен кейінгі он жұмыс күнінен кешіктірмей хабардар етуге міндетті. (ҚР СК 102-бабы)

Шетелдік компания тауарды және (немесе) көрсетілетін қызметтерді сатып алушы бірінші төлемді жүзеге асырған күннен бастап салық төлеуші болып танылады.

ҚҚС мөлшерлемесі

Қосылған құн салығының негізгі мөлшерлемесі 16 % құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшеріне қолданылады. (ҚР СК 503-бабы).

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап - ҚҚС 5%,

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап - ҚҚС 10% мыналарды өткізу және импорты бойынша салық салынатын айналым мөлшерінен:

• ТМККК және МӘМС шеңберінде, сондай-ақ орфандық ауруларды емдеу үшін өткізілген тауарларды қоспағанда, дәрілік заттар;

• медициналық бұйымдар, медициналық бұйымдарды жинақтаушы, сондай-ақ техникалық көмекші (компенсаторлық) құралдар.

• ТМККК және МӘМС шеңберінде іске асырылғандарды қоспағанда, медициналық қызметтерді, оның ішінде кешенде көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша, сондай-ақ орфандық ауруларды емдеу үшін салық салынатын айналым мөлшерінен.

ҚҚС 10% - отандық мерзімді баспасөз басылымдарын сату бойынша айналым мөлшерінен.

Есепке жатқызылатын қосымша ҚҚС сомасы - 80% - Салық кодексінің 490-бабында айқындалған шаруа немесе фермер қожалықтарын қоса алғанда, ауыл шаруашылығы өнімдерін, аквашаруашылық (балық өсіру) өнімдерін өндіруді, қайта өңдеуді жүзеге асыратын тұлғалар үшін.

Салықтық кезең және салық декларациясы

Күнтізбелік тоқсан қосылған құн салығы бойынша салық кезеңі болып табылады.

ҚҚС төлеуші ҚҚС бойынша декларацияны (СЕН 300.00) тоқсанына бір рет орналасқан жері бойынша салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі айдың 15-нен кейін және есепті салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей тапсыруға міндетті (ҚР СК 505-бабы).

МАҢЫЗДЫ! Салық кодексінің 480-бабының 8-тармағында ҚҚС төлеуші ҚҚС бойынша декларацияны (300.00-нысан) ЭШФ АЖ-ға тапсырғанға дейін есепке жатқызылатын ҚҚС сомалары бойынша белгі жасайды деп белгіленген.

Қосылған құн салығын төлеуші қосылған құн салығы бойынша тарату декларациясын:

• ҚР СК 103-бабында көзделген тәртіппен қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебінен шығару кезінде.
• ҚР СК 7-тарауында көзделген тәртіппен тарату кезінде ұсынуға міндетті.

ҚҚС төлеу мерзімі

ҚҚС бюджетке салық төлеушінің тұрған жерінде мынадай мерзімдерде:

1) есепті салықтық кезеңнен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірілмей – әрбір салықтық кезең үшін бюджетке төленуге тиіс қосылған құн салығының, сондай-ақ бейрезидент үшін есептелген ҚҚС сомасы.

 2) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасында айқындалған мерзімдерде – импортталатын тауарлар бойынша қосылған құн салығының сомасы;

3) ҚҚС бойынша тарату декларациясы салық органына ұсынылған күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірілмей – қосылған құн салығын төлеуші қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебінен шығарылған жағдайда, осындай декларацияда көрсетілген ҚҚС сомасы төленуге жатады.

ҚҚС төлеушіні тіркеу есебінен шығару

ҚР СК 103-бабының негізінде ҚҚС төлеуші ҚҚС төлеушінің тіркеу есебінен:

1. жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібінен арнаулы салық режиміне (АСР) көшкен кезде;
2. қызметін тоқтатылған немесе ол таратылған кезде шығарылады.

Салық төлеуші жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібінен АСР-ге ауысқан кезде салық салудың қолданылатын режимі туралы хабарламамен бір мезгілде салық органына салық бойынша таратудың салықтық есептілігін ұсынады.

Салық төлеушіні тіркеу есебінен алу мынадай жағдайларда:

1) банкроттық себебі бойынша қызметін тоқтатқанды немесе таратылғанды қоспағанда, салық төлеушінің қызметін тоқтатқан немесе ол таратылған жағдайда – тиісті тіркеуші органға қызметті тоқтату туралы өтініш (салықтық өтініш) ұсынылған күннен бастап;

2) банкроттық себебі бойынша салық төлеушінің қызметі тоқтатылған немесе ол таратылған жағдайда – ДК тіркеу есебінен шығарылған немесе заңды тұлға нөмірлер тізілімінен алынған күннен бастап;

3) заңды күшіне енген сот актісімен дара кәсіпкерді немесе заңды тұлғаны тіркеуді жарамсыз деп тану себебі бойынша салық төлеушінің қызметі тоқтатылған немесе ол таратылған жағдайда – салық төлеуші тіркеу есебіне қойылған күннен бастап;

4) заңды тұлғалар бірігу, қосылу жолымен қайта ұйымдастырылған жағдайда – таратудың салықтық есептілігі мен беру актісі ұсынылған күннен бастап;

5) заңды тұлға бөліну жолымен қайта ұйымдастырылған жағдайда – таратудың салықтық есептілігі мен бөлу актісі ұсынылған күннен бастап;

6) дара кәсіпкердің тіркеу есебінде тұрған жеке тұлға қайтыс болған жағдайда – салық төлеушілер базасынан алынған күннен бастап;

7) жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібінен АСР-ге көшкен жағдайда – арнаулы салық режимін қолдануды бастаған күннен бастап жүргізіледі.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС төлеуші

ҚҚС төлеушілер мемлекеттік кірістер органдарында (бұдан әрі – МКО) ҚҚС бойынша тіркеу есебіне өз еркімен немесе міндетті түрде тұрған тұлғалар, сондай-ақ ҚР аумағына тауарларды импорттаушылар (олар ҚҚС төлеушілер ретінде тіркелу есебінде тұратындығына немесе тұрмайтындығына қарамастан) болып табылады.

 

ҚҚС бойынша міндетті есепке қою

Айналым мөлшерін айқындау және оған не енгізіледі

Айналым асып кетсе не істеу керек

ҚҚС бойынша ерікті есепке қою

ҚҚС бойынша есепке қойылғаннан кейін не істеу керек

ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұрмағаны үшін жауапкершілік

 

ҚҚС бойынша міндетті есепке қою

ҚР Салық кодексінің 82-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС бойынша міндетті есепке қоюға:

• резидент заңды тұлғалар,
• заңды тұлғалар - ҚР-да қызметін филиал немесе өкілдік арқылы жүзеге асыратын бейрезиденттер;
• ДК;

• жеке практикамен айналысатын адамдар жатады.

Салық төлеушiлер олардың тiлегiне қарамастан, егер жылдық айналымның ең төменгi мөлшерi асып кеткен жағдайда, ДК немесе ЖШС ҚҚС бойынша тiркеу есебiне тұруға мiндеттi екенiн есте сақтаулары тиiс.

ҚР Салық кодексінің 82-бабының 4-тармағына сәйкес - Ең төменгі айналым республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 20 000 еселенген АЕК мөлшерін құрайды.

Осы тармақтың бірінші бөлігінде белгіленген ең төмен айналымға оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкердің республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 124 184 еселенген мөлшері шегіндегі, үш құрамдасты интеграцияланған жүйе міндетті түрде қолданыла отырып, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нысанында жасалған айналымдары қосылмайды.

Ең төмен айналымға бөлшек салықтың арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушінің айналымдары да қосылмайды.

Айналым мөлшерін айқындау және оған не енгізілмейді

ҚР Салық кодексінің 369-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою мақсатында айналымға:

• тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша (ҚР Салық кодексінің 370-бабына сәйкес салық салынбайтын айналым сомасынан басқа);
• ҚР Салық кодексінің 373-бабына сәйкес бейрезиденттен жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезінде;
• тауарлардың қалдықтары түрінде (ҚР Салық кодексінің 370-бабының 3-тармағында көрсетілгендерден басқа);
• егер жаңа ұйым ҚҚС бойынша есепке тұрмаса, қайта ұйымдастыру (бөліп шығару) кезінде жасалатын өткізу актісінен берілетін тауарлар бойынша айналымдар сомасы енгізіледі.

Айналым мөлшері күнтізбелік жыл ішінде өсу қорытындысымен айқындалады.

Әдетте, МКО айналымның өсуін дербес қадағалайды және салық төлеушіге жақын арада ҚҚС бойынша есепке тұру қажеттігі туралы алдын ала хабарлама жібереді.

Есепке қою мерзімін өткізіп алмау үшін салық төлеушінің мүддесі үшін өз айналымының мөлшерін өз бетінше қадағалап отыру қажет.

Айналым асып кетсе не істеу керек

Ең төменгі айналым мөлшері асып кеткен жағдайда тіркеу орны бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасына (бұдан әрі – МКБ) ҚҚС төлеуші ретінде тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беру қажет.

Өтiнiштi жедел - асып кеткен ай аяқталған күннен бастап 10 жұмыс күнiнен кешiктiрмей беру қажет.

ТБЖ бойынша жоғары тәуекел дәрежесі берілген салық төлеушілер тек қағаз нысанында ғана өтініш беруі тиіс екеніне назар аударамыз (ҚР Салық кодексінің 82-бабының 2-тармағы).

Өтініш берген ДК немесе ЖШС осы өтініш берілген күннен бастап бірден ҚҚС төлеуші болады.

ҚҚС бойынша ерікті есепке қою

Заң бойынша ҚҚС бойынша тiркеу есебiне тұруға мiндеттi емес адамдар, солай бола тұрса да, мұны өз еркiмен жасауға құқылы.

ҚҚС бойынша тіркеу есебіне ерікті түрде қою тәртібі ҚР Салық кодексінің 83-бабымен реттеледі. Есепке қою рәсімі ҚҚС төлеуші ретінде міндетті тіркеу кезіндегіге ұқсас. Тіркеу орны бойынша МКБ-ға салықтық өтініш беру қажет.

Мұны (ҚР Салық кодексі 83-бабының 1-тармағы):

• қағаз жеткізгіште;
• Egov.kz порталы немесе Салық төлеушінің кабинеті арқылы онлайн режимінде;
• резидент заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу кезінде, БСН беру кезінде бірден жасауға болады.

Өтініш берушілер салықтық өтініш берген күннен бастап (немесе БСН ұлттық тізілімінде мемлекеттік тіркелген күннен бастап) ҚҚС төлеушілер болады.

ҚР Салық кодексінің 82-бабының 1-тармағына сәйкес ҚҚС бойынша міндетті есепке қоюға:

• мемлекеттік мекемелер;
• резидент заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелері;
• шаруа немесе фермер қожалықтары үшін АСР қолданатын салық төлеушілер (АСР-ге жататын қызмет бойынша) жатпайды.

Мұндай ұйымдар ең аз айналым мөлшерінен асқан жағдайда да ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұра алмайды.

Белгілі бір санаттағы адамдарды ҚҚС бойынша тіркеу есебіне ерікті түрде қоюдан да бас тартылды.

ҚР Салық кодексінің 83-бабының 1-тармағына сәйкес есепке тұруға:

• ДК немесе жеке практикалық тұлғалар болып табылмайтын жеке тұлғалардың;
• мемлекеттік мекемелердің;
• ҚР-да қызметін филиал, өкілдік арқылы жүзеге асырмайтын бейрезиденттердің;
• резидент заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелерінің;

• ойын бизнесіне салық салынуға жататын қызмет бойынша казиноның, ойын автоматтары залдарының, тотализатордың, букмекерлік кеңселердің;
• ҚР Салық кодексінің 424-бабы 4-тармағына сәйкес тарату декларациясын тапсырмаған салық төлеушілердің құқығы жоқ.

ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қойылғаннан кейін не істеу керек

Салық төлеуші ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұрғаннан кейін онда тоқсан сайын СЕН 300.00 Қосылған құн салығы бойынша декларацияны тапсыру және бюджетке ҚҚС төлеу бойынша міндет пайда болады.

ҚҚС есептеу және төлеу тәртібі ҚР Салық кодексінің 425 - 421-баптарымен реттеледі.

ҚҚС мөлшерлемесі:

• жалпы жағдайда 12%;
• ҚР Салық кодексінің 44-тарауында көзделген жағдайларда 0% құрайды.

Декларация тоқсанына бір рет, есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-күніне дейінгі мерзімде ұсынылады (ҚР Салық кодексінің 424-бабының 1-тармағы).

Сонымен бір мезгілде сатып алынған және сатылған шот-фактуралар бойынша шот-фактуралардың тізілімдері ұсынылады (ҚР Салық кодексінің 424-бабының 2-тармағы).

ҚҚС бюджетке есепті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 25-күніне дейін төлеген жөн (ҚР Салық кодексінің 425-бабының 1-тармағы).

ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұрмағаны үшін жауапкершілік

Бұдан бұрын айтылғандай, МКБ табысы шекті деңгейге жақындап қалған салық төлеушілерді қадағалайды.

Егер МКБ ең төменгі айналым деңгейінің асып кетуін белгілесе, ал салық төлеуші 10 жұмыс күні ішінде ҚҚС бойынша есепке қою туралы өтініш бермесе, мыналар орын алады (ҚР Салық кодексінің 82-бабының 7-тармағы және 8-тармағы):

• салық төлеушінің өтініш беру мерзімі өткен күннен бастап 5 жұмыс күні ішінде МКБ хабарлама жібереді;
• егер хабарлама тапсырылған күннен бастап 30 жұмыс күні өткен соң салық төлеуші ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұрмаса, МКБ оның банктік шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұрады.

Бұдан басқа, осындай салық төлеушілер үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген. ҚР ӘҚБтК 269-бабының 3-тармағына сәйкес ҚҚС бойынша тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беру мерзімін бұзу 50 АЕК мөлшерінде айыппұл салумен жазаланады.