Жақын туысы қайтыс болған жағдайда жұмыскер жерлеуге материалдық көмек көрсету туралы өтiнiш жазады. Жұмыскерге материалдық көмектiң белгiлi бiр сомасын төлеуге бұйрық ресiмделедi.

Кассадан жерлеуге материалдық көмек беру

Жерлеуге материалдық көмекке салық салу

2023 жылғы 1 шілдеге дейін БЖЗҚ-дан жерлеуге арналған біржолғы төлемді төлеу

2023 жылғы 1 шілдеден кейін бюджеттен жерлеуге арналған біржолғы төлемді төлеу

Кассадан жерлеуге материалдық көмек беру

Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесіне сәйкес кассадан қолма-қол ақша беру нысаны 562 бұйрықпен бекітілген КО-2-нысандағы кассалық шығыс ордері бойынша жүргізіледі. Шығыс ордеріне субъектінің басшылығы, бас бухгалтер немесе субъектінің басшылығы уәкілеттік берген тұлға және кассир қол қояды.

562 бұйрықпен нысаны бекітілген шығыс ордері немесе төлем ведомосы бойынша жеке тұлғаға ақша беру кезінде кассир алушының жеке басын куәландыратын құжатты (азаматтың паспортын немесе жеке куәлігін) көрсетуді талап етеді, құжаттың атауы мен нөмірін, оны кім және қашан бергенін жазады. Ақша алушы шығыс ордеріне немесе ведомоске өз қолымен сиямен (шарикті қаламмен) қол қояды.

Жерлеуге материалдық көмекке салық салу

Салық кодексінің 342-бабына сәйкес жеке тұлғаның ЖТС есептеу кезінде стандартты салық шегерімдерін қолдануға құқығы бар.

Сонымен қатар, заңнамада сомасына ЖТС салық салу қолданылатын табысты түзету (азайту) көзделген.

Сонымен, Салық кодексінің 341-бабы 1-тармағының 23) тармақшасына сәйкес:

23) күнтізбелік жыл ішінде салық агенті жүргізген әрбір төлем түрі бойынша республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған АЕК-тің 94 еселенген мөлшері шегіндегі төлемдер:

қайтыс болғаны туралы анықтама немесе қайтыс болғаны туралы куәлік болған кезде - жұмыскерді жерлеуге материалдық көмек көрсету түрінде.

Сонымен қатар табысты түзетуді қолдану туралы өтініш қажет (туысқандарынан алуға болады).

Осылайша, жұмыс берушінің жұмыскерге жерлеуге арналған соманы төлеу фактісі болған кезде жұмыскердің салық салуға жататын табысы болып табылады және түзету сомасына 94 АЕК азайтылады.

Жұмыскердің қайтыс болуына байланысты салық салудан босату, сондай-ақ материалдық көмек беру үшін мыналар негіз болып табылады:

• ұйым басшысының бұйрығы;
• қызметкердің өтініші;
• қайтыс болғаны туралы куәліктің көшірмесі;
• туыстығын растайтын құжаттардың көшірмесі

Басқа жағдайларда, не растайтын құжаттарсыз, не Салық кодексінің 341-бабы 1-тармағының 23) тармақшасында көрсетілген шектен тыс көрсетілген материалдық көмекке жұмыскердің есептелген ЖА (ЖТС, МЗЖ, ЖМЗЖ, ӘС, ӘА, МӘМС аударымдары және МӘМСЖ) сияқты барлық салықтар салынады.

МЗЖ

«Міндетті зейнетақы жарналарын, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын есептеу, ұстап қалу (есепке жазу) және бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аудару және олар бойынша өндіріп алу қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 30 маусымдағы № 525 қаулысына сәйкес БЖЗҚ-ға МЗЖ:

3-1) Салық кодексінің 341-бабы 1-тармағының 12), 26), 27) және 50) тармақшаларында, сондай-ақ 341-бабы 1-тармағының 42) және 43) тармақшаларында (жоғалтқан табысы (кірісі) бөлігінде) белгіленгенді қоспағанда, Салық кодексінің 341-бабының 1-тармағында көрсетілген төлемдер мен кірістерден ұсталмайды.

МЗЖ = (ЖА есептелген сомасы (оның ішінде жерлеуге материалдық көмек) - жерлеуге арналған материалдық көмектің сомасын түзету СК 341-бабы) * 10%

Әлеуметтік аударымдар

Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы ҚР Заңына сәйкес қорға әлеуметтік аударымдар:

2) "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 341-бабы 1-тармағының 9, 10, 12, 14-тармақшаларында, 17-тармақшасының алтыншы абзацында, 21 және 50-тармақшаларында көрсетілген кірістерді қоспағанда, "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 341-бабының 1-тармағында белгіленген бюджетке төленетін міндетті төлемдер.

ӘА = (ЖА есептелген сомасы (оның ішінде жерлеуге арналған материалдық көмек) - жерлеуге арналған материалдық көмектің сомасын түзету. НК 341-бабы - МЗЖ) * 3.5%

МӘМС-ке жарналар мен аударымдар

МӘМС туралы Заңның 29-бабының 4-тармағына сәйкес қорға аударымдар және (немесе) жарналар мынадай төлемдер мен кірістерден ұсталмайды:

2) «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 341-бабы 1-тармағының 10), 12) және 13) тармақшаларында көрсетілген кірістерді қоспағанда, «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодекс) 341-бабының 1-тармағында көрсетілген кірістерден;

МӘМСЖ/МӘМСА = (ЖА есептелген сомасы (оның ішінде жерлеуге материалдық көмек) - жерлеуге материалдық көмектің сомасын түзету СК 341-бабы) * 2/3%.

Әлеуметтік салық (ЖБР үшін)

ҚР СК 484-бабына сәйкес салық салу объектісінен:

3) осы Кодекстің 341-бабы 1-тармағының 10) тармақшасында белгіленген кірістерді қоспағанда, осы Кодекстің 341-бабының 1-тармағында белгіленген кірістер;

ӘС = (ЖА есептелген сомасы (оның ішінде жерлеуге материалдық көмек) - МЗЖ - МӘМСЖ - жерлеуге материалдық көмектің сомасы түзету СК 341-бабы) * 9.5% - ӘА.

ТК-нен ЖТС

ҚР СК 356-бабына сәйкес жұмыскердің салық салынатын табысының сомасы мынадай тәртіппен айқындалады:

жұмыскердің төлем көзінен салық салуға жататын, салық кезеңі үшін есептелген кірістерінің сомасы

      алу

осы Кодекстің 341-бабының 1-тармағында көзделген салық кезеңі үшін кірісті түзету сомасы,

      алу

Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамасында белгіленген мөлшерде міндетті зейнетақы жарналары түріндегі салық шегерімдерінің сомасы,

      алу

осы Кодекстің 345-бабында белгіленген тәртіппен және мөлшерде міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға арналған жарналар бойынша салық шегерімдерінің сомасы,

      алу

осы Кодекстің 346-бабында белгіленген тәртіппен және мөлшерде стандартты шегерімдер сомасы,

      алу

осы Кодекстің 347-бабында белгіленген тәртіппен және мөлшерде көп балалы отбасылар үшін салық шегерімінің сомасы,

      алу

ҚР СК 356-бабының 2-тармағына сәйкес айқындалатын басқа да шегерімдердің алдын ала сомасы.

Осылайша, 94 АЕК шегінде жерлеуге арналған материалдық көмекке ЖТС, МЗЖ, МӘМС-ке аударымдар мен жарналар, әлеуметтік салық, ӘА САЛЫНБАЙДЫ (яғни бұл сома осы салықтар мен әлеуметтік төлемдерді салу объектісінен АЛЫНЫП ТАСТАЛАДЫ).

Бұл ретте ҚР СК 257-бабына сәйкес осы Кодекстің 322-бабының 1-тармағында көрсетілген жұмыскердің салық салуға жататын табыстары бойынша жұмыс берушінің шығыстары (оның ішінде осы Кодекстің 644-бабы 1-тармағының 20, 22, 23, 24-тармақтарында көрсетілген жұмыскердің табыстары бойынша жұмыс берушінің шығыстары) шегерімге жатады. Яғни, әңгіме салық салынатын табыс туралы емес, атап айтқанда жұмыскерге ЕСЕПТЕЛГЕН кіріс (жерлеуге арналған материалдық көмектің сомасы) туралы болып отыр, сондықтан бұл соманы толық көлемде шегерімге жатқызу заңды.

Жұмыскерді жерлеуге арналған сома отбасы мүшелеріне қайтыс болғаны туралы өтініш пен анықтама болған кезде төленеді (көбінесе жұбайы; жақын туыстары болмаған жағдайда - балалар, ата-аналар).

ҚР ЕК 157-бабы 1-тармағының 3-тармақшасына сәйкес еңбек шарты тараптардың еркіне байланысты емес мынадай мән-жайлар бойынша тоқтатылады: жұмыскер не жұмыс беруші - жеке тұлға қайтыс болған жағдайда, сондай-ақ сот жұмыскерді не жұмыс беруші - жеке тұлғаны қайтыс болды деп жариялаған немесе хабар-ошарсыз кетті деп таныған жағдайда.

Бұл ретте қызметкердің қайтыс болған күні жұмыстан шығу күні болып танылады.

Қайтыс болған қызметкерді жұмыстан шығаруды ресімдеу үшін қайтыс болғаны туралы куәліктің көшірмесін алу, жұмыскердің қайтыс болуына байланысты жұмыстан шығару туралы бұйрық шығару қажет.

Жұмыстан шығу себебіне қарамастан, бұрынғы жұмыскерге әрдайым:

- жалақы; еңбекке жарамсыздық күндеріне ақы; пайдаланылмаған демалыс үшін ақшалай өтемақы төленеді;

 - жұмыскердің қайтыс болуына байланысты алынбаған жалақы ҚР азаматтық заңнамасында белгіленген тәртіппен беріледі.

2023 жылғы 1 шілдеге дейін БЖЗҚ-дан жерлеуге арналған біржолғы төлем.

Зейнетақымен қамсыздандыру туралы Заңның 50-бабының 5-тармағына сәйкес алушы, сондай-ақ БЖЗҚ-да зейнетақы жинақтары бар және осы Заңның 11-бабының 1 - 3-тармақтарына сәйкес зейнеткерлік жасқа толмаған адам қайтыс болған жағдайда, оның отбасына не жерлеуді жүзеге асырған адамға БЖЗҚ республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК-тің 52,4 еселенген мөлшері шегінде, бірақ жеке зейнетақы шотында бар қаражаттан аспайтын мөлшерде жерлеуге арналған біржолғы төлем төлейді.
Егер алушының ЖЗШ-дағы (Жеке зейнетақы шотындағы) зейнетақы жинақтарының қалдығы жерлеуге арналған біржолғы төлемді жүзеге асырғаннан кейін республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген ең төменгі зейнетақы мөлшерінен аспайтын соманы құраса, осы қалдық жерлеуге арналған төлем ретінде төленеді.

2023 жылғы 1 шілдеден кейін жерлеуге бюджеттен біржолғы төлем.

ҚР Әлеуметтік кодексінің 242-бабына сәйкес - Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін алушы немесе мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін, мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыларды алушы қайтыс болған жағдайда оның отбасына не жерлеуді жүзеге асырған адамға республикалық бюджет қаражатынан республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК-тің 35 еселенген мөлшерінде жерлеуге арналған біржолғы төлем жүргізіледі.

Ұлы Отан соғысының ардагері болып табылатын жасына байланысты зейнетақы төлемдерін алушы қайтыс болған жағдайда оның отбасына не жерлеуді жүзеге асырған адамға республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК-тің 36,6 еселенген мөлшерінде жерлеуге арналған біржолғы төлем жүргізіледі.

Егер жерлеуге арналған біржолғы төлем алуға өтініш зейнетақы немесе жәрдемақы алушы қайтыс болған күннен кейін үш жылдан кешіктірілмей берілсе, оның мөлшері алушы қайтыс болған кезде айқындалады.

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорында, ерікті жинақтаушы зейнетақы қорында зейнетақы жинақтары бар адам қайтыс болған жағдайда бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры, ерікті жинақтаушы зейнетақы қоры оның отбасы мүшелеріне республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК-тің 94 еселенген мөлшері шегінде, бірақ қайтыс болған адамның жеке зейнетақы шотында бар қаражаттан аспайтын мөлшерде, қайтыс болған адамның зейнетақы жинақтары қаражаты есебінен жерлеуге арналған біржолғы төлем жүргізеді.

Егер жерлеуге арналған біржолғы төлем жүзеге асырылғаннан кейін қайтыс болған адамның жеке зейнетақы шотындағы зейнетақы жинақтарының қалдығы республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген ең төмен зейнетақы мөлшерінен аспайтын соманы құраған жағдайда бұл қалдық жерлеуге арналған төлем ретінде қайтыс болған адамның отбасы мүшелеріне төленеді.