Салық жүктемесі - бұл компанияның қаржылық тұрақтылығының көрсеткіштерінің бірі.

Салық органдарында дара кәсіпкерлер ретінде тіркелмеген және жеке практикамен айналыспайтын жеке тұлғаларды қоспағанда, салық төлеушінің салықтық жүктемесінің коэффициенті (бұдан әрі - салықтық жүктеменің коэффициенті) шаруашылық жүргізуші субъектіге салық жүйесінің әсер ету сипаттамасын көрсетеді.

Салықтық жүктеме коэффициенті әртүрлі салық кезеңдерінде нақты салық төлеуші есептеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жиынтығына талдау жүргізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ салық салу жүйесінің салық төлеуші (салық агенті) қызметінің түпкілікті нәтижесіне әсер ету деңгейін көрсетеді. 

СЖК есептеу формуласы

СЖК орташа салалық мәнін есептеу формуласы

СЖК формуласының алымына не қосылады және қосылмайды

СЖК есептеу формуласы

Салықтық жүктеме коэффициентін есептеу мынадай формула бойынша анықталады:

      СЖК = С және МТ/ЖЖК Х 100%,

      мұнда:

      СЖК - салықтық жүктеменің коэффициенті;

С және МТ - егер күнтізбелік жылдың қорытындысы бойынша салықтың жалпы сомасы теріс мәнмен қалыптасқан жағдайда, тауарлардың импорты кезінде төленген кедендік төлемдерді, қосылған құн салығын және акциздерді қоспағанда, есептелген салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің, басқа мемлекеттерге төленген салықтардың және салық есептілігінде көрсетілген төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығының сомасы;

ЖЖК - Салық кодексінің 241 және 287-баптарында көзделген түзетулерді және (немесе) оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын заңды тұлғаның табысын немесе дара кәсіпкердің есепті салық кезеңі үшін жиынтықпен алған табысын есепке алмағанда заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысының сомасы.

Салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігін шетел валютасында тапсырған жағдайда, декларацияда көрсетілген ЖЖК сомасы салық есептілігін тапсыру күніне белгіленген валюта айырбастаудың нарықтық бағамы қолданыла отырып, ұлттық валютаға қайта есептеледі.

СЖК орташа салалық мәнін есептеу формуласы

Салық төлеушінің (салық агентінің) салықтық жүктемесі коэффициентінің негізінде мынадай формула бойынша айқындалатын салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні есептеледі:

      СЖК ОМ = СЖК1 + СЖК2 + СЖК3... СЖКn/N, мұнда

СЖК ОМ - салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні;

СЖК1, СЖК2, СЖК3, СЖКn - 50 пайыздан асатын салық жүктемесінің коэффициенттерін қоспағанда, тиісті саладағы салық төлеушілердің салықтық жүктемесінің коэффициенті;

N - ЖЖК жоқ салық төлеушілерді есепке алмағанда, есепке қатысатын тиісті бөлімнің салық төлеушілер саны.

Салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші негізінде айқындалатын тиісті салалар бойынша (кодтың екінші белгісіне дейін) есептеледі.

Салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні әрбір облыстық өңір немесе облыстық маңызы бар қала бойынша заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлер үшін жеке айқындалады.

СЖК орташа салалық мәні жылына екі рет есепті жылдан кейінгі 1 қаңтардан және 1 шілдеден кешіктірілмей есептеледі.

Критерий ірі салық төлеушілердің мониторингінде тұрған салық төлеушілер, арнайы экономикалық аймақтардың қатысушылары және КТС төлеуден босатылған салық төлеушілер бойынша есептелмейді.

Салықтық жүктеме коэффициенті әртүрлі салық кезеңдерінде нақты салық төлеуші есептеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жиынтығына талдау жүргізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ салық салу жүйесінің салық төлеуші (салық агенті) қызметінің түпкілікті нәтижесіне әсер ету деңгейін көрсетеді.

СЖК формуласының алымына не қосылады және қосылмайды

ҚР СК 1-бабының 1-тармағына сәйкес:

10) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер - осы Кодексте белгіленген мөлшерде және жағдайларда жүргізілетін кедендік төлемдерді қоспағанда, бюджетке төлемдер, алымдар, баждар түріндегі міндетті ақша аударымдары;

55) салықтар - осы Кодексте көзделген, белгілі бір мөлшерде жүргізілетін, қайтарымсыз және өтеусіз сипаттағы жағдайларды қоспағанда, мемлекет біржақты тәртіппен белгілеген бюджетке төленетін міндетті ақшалай төлемдер.

ҚР-да ҚР СК 189-бабына сәйкес мыналар қолданылады:

1) салықтар:

- КТС;

- ЖТС;

- ҚҚС;

- акциздер;

- экспортқа рента салығы;

- жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдері мен салықтары;

- әлеуметтік салық;

- көлік құралдарына салынатын салық;

- жер салығы;

- мүлік салығы;

- ойын бизнесіне салынатын салық;

- бірыңғай жер салығы;

2) бюджетке төленетін төлемдер:

- мемлекеттік баж;

- алымдар;

- мыналар үшін төлемақы:

- қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға арналған лицензияларды пайдалану;

- жер учаскелерін пайдалану;

- жерүсті көздерінің су ресурстарын пайдалану;

- қоршаған ортаға эмиссиялар;

- жануарлар дүниесін пайдалану;

- орман пайдалану;

- ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдалану;

- радиожиілік спектрін пайдалану;

- қалааралық және (немесе) халықаралық телефон байланысын, сондай-ақ ұялы байланысты ұсыну;

- сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастыру.

Халықаралық шарттарды қолдану мақсаттары үшін ҚҚС, акциздер жанама салықтар болып танылады (ҚР СК 189-бабының 2-тармағы).

Осылайша, «С және МТ салықтық жүктеме коэффициентін есептеу үшін формуланың алымына ҚҚС бойынша есепке есептелген ҚҚС және күнтізбелік жылдың қорытындылары бойынша есептелген есепке жатқызылатын ҚҚС бойынша оң айырма, басқа мемлекеттерде төленген салықтар енгізілуі тиіс екенін ескере отырып, жоғарыда көрсетілген есептелген салықтар қосылады.

Салықтық жүктеме коэффициентін есептеу үшін формула алымына мыналар енгізілмейді: күнтізбелік жылдың қорытындылары бойынша есептелген есептелген ҚҚС және есепке жатқызылатын ҚҚС бойынша теріс айырма; МЗЖ, ӘА, МӘМС, әкелу және әкету кедендік бажы; тауарлар импорты кезінде алынатын ҚҚС; тауарлар импорты кезінде алынатын акциздер; кедендік алымдар.

Салықтық жүктеме коэффициенті күнтізбелік жылдың қорытындысы бойынша есептеледі (ЖЖК салық төлеушінің КТС бойынша декларациясынан алынады).