Салық жүктемесінің коэффициенті (СЖК) заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлерге салық жүйесінің әсер ету сипаттамасын көрсетеді.

Салық жүктемесі – бұл компанияның қаржылық тұрақтылығының көрсеткіштерінің бірі.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап КТС

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі КТС

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап СЖК

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Қазақстан Республикасының Салық кодексін, атап айтқанда 45-баптың 2-тармағының 6) тармақшасын іске асыру мақсатында салық төлеушілердің (салық агенттерінің) салық жүктемесінің коэффициентін (СЖК) есептеу тәртібі айқындалды.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 23 қазандағы № 620 бұйрығымен 2026 жылдан бастап салық жүктемесі коэффициентін есептеу қағидалары бекітілді.

Салық жүктемесі коэффициенті әртүрлі салық кезеңдерінде нақты салық төлеуші есептеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жиынтығына талдау жүргізеді, сондай-ақ салық салу жүйесінің салық төлеуші (салық агенті) қызметінің түпкілікті нәтижесіне әсер ету деңгейін көрсетеді.

СЖК есептеу формуласы

СЖК орташа салалық көрсеткішін есептеу формуласы

СЖК есептеу формуласы

СЖК есептеу қағидаларына сәйкес салық жүктемесінің коэффициенті мынадай формула бойынша айқындалады:

СЖК = (Салықтар және міндетті төлемдер/Жиынтық жылдық кіріс) × 100%

мұнда:

СЖК - салық жүктемесінің коэффициенті;

С және МТ – тауарлар импорты кезінде төленген кедендік төлемдер, қосылған құн салығын және акциздерді, егер күнтізбелік жылдың қорытындысы бойынша салықтың жалпы сомасы теріс мәнді құраған жағдайда қосылған құн салығын және төлем көзінен салық салынатын кірісінен ұсталатын жеке және корпоративтік табыс салықтарын қоспағанда, есептелген салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің, салық есептілігінде көрсетілген басқа мемлекеттерге төленген салықтардың есептелген сомасы;

ЖЖК - Салық кодексінің 25 және 26-тарауында көзделген түзетулерді есепке алмағанда заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысының және (немесе) оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын заңды тұлғаның табысы немесе жеке кәсiпкердiң есепті салық кезеңінде алынған жиынтық табысының сомасы.

Салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігін шетел валютасында тапсырған кезде декларацияда көрсетілген ЖЖК сомасы нарықтық бағам бойынша салық есептілігін тапсыру күніне белгіленген валюта айырбастаудың нарықтық бағамы қолданыла отырып, ұлттық валютаға қайта есептеледі

Бұл ретте есептілікте көрсетілген барлық салықтар мен төлемдер есепке алынады, бұған мыналар кірмейді:

• төлем көзінен салық салынатын кірістерден ұсталатын табыс салығы;

• кедендік төлемдер;

• тауарлар импорты кезінде төленген ҚҚС және акциздер;

• ҚҚС, егер ол жылдың қорытындысы бойынша теріс мәнге ие болса.

Жылдық жиынтық кіріс түзетулерсіз не ДК мен арнайы режимдегі компаниялар үшін ерекшеліктерді ескере отырып алынады.

Егер есептілік шетел валютасында берілсе, кіріс декларация берілген күнгі нарықтық бағам бойынша қайта есептеледі.

СЖК орташа салалық көрсеткішін есептеу формуласы

Жекелеген салық төлеушілердің СЖК негізінде мемлекеттік кіріс органдары жыл сайын орташа салалық көрсеткішті есептейді.

Ол үшін мынадай формула пайдаланылады:

ОС СЖК = (СЖК1 + СЖК2 +... + СЖКn)/N

мұнда:

ОС СЖК - салық жүктемесі коэффициентінің орташа салалық мәні;

СЖК1, СЖК2, СЖК3, СЖКn - 50 (елу) пайыздан асатын салық жүктемесінің коэффициенттерін қоспағанда, тиісті салаға салық төлеушінің (салық агентінің) салық жүктемесінің коэффициенті;

N - ЖЖК жоқ салық төлеушілерді (салық агентін) есепке алмағанда, есепке қатысатын салық төлеушілердің (салық агентінің) саны.

Салық жүктемесі коэффициентінің орташа салалық мәні Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші негізінде айқындалатын тиісті салалар бойынша (кодтың екінші белгісіне дейін) есептеледі

Есептен 50%-дан асатын СЖК мәндері алынып тасталады.

Орташа салалық коэффициент:

• экономикалық қызметтің әрбір түрі бойынша (екінші белгіге дейінгі код бойынша);

• заңды тұлғалар мен ДК үшін жеке;

• әрбір облыс және облыстық маңызы бар қала бойынша;

• арнайы режимдегі компаниялар үшін (егер ол 6 айдан астам қолданылса) және жалпы режимде жұмыс істейтіндер үшін бөлек анықталады.

СЖК орташа салалық көрсеткіші жылына бір рет - 1 мамырдағы жағдай бойынша салық органдарының деректері негізінде 1 шілдеден кешіктірмей қалыптастырылады.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі СЖК

Салық жүктемесі - бұл компанияның қаржылық тұрақтылығының көрсеткіштерінің бірі.

Салық органдарында дара кәсіпкерлер ретінде тіркелмеген және жеке практикамен айналыспайтын жеке тұлғаларды қоспағанда, салық төлеушінің салықтық жүктемесінің коэффициенті (бұдан әрі - салықтық жүктеменің коэффициенті) шаруашылық жүргізуші субъектіге салық жүйесінің әсер ету сипаттамасын көрсетеді.

Салықтық жүктеме коэффициенті әртүрлі салық кезеңдерінде нақты салық төлеуші есептеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жиынтығына талдау жүргізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ салық салу жүйесінің салық төлеуші (салық агенті) қызметінің түпкілікті нәтижесіне әсер ету деңгейін көрсетеді. 

СЖК есептеу формуласы

СЖК орташа салалық мәнін есептеу формуласы

СЖК есептеу формуласы

Салықтық жүктеме коэффициентін есептеу мынадай формула бойынша анықталады:

      СЖК = С және МТ/ЖЖК Х 100%,

      мұнда:

      СЖК - салықтық жүктеменің коэффициенті;

С және МТ - егер күнтізбелік жылдың қорытындысы бойынша салықтың жалпы сомасы теріс мәнмен қалыптасқан жағдайда, тауарлардың импорты кезінде төленген кедендік төлемдерді, қосылған құн салығын және акциздерді қоспағанда, есептелген салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің, басқа мемлекеттерге төленген салықтардың және салық есептілігінде көрсетілген төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығының сомасы;

ЖЖК - Салық кодексінің 241 және 287-баптарында көзделген түзетулерді және (немесе) оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын заңды тұлғаның табысын немесе дара кәсіпкердің есепті салық кезеңі үшін жиынтықпен алған табысын есепке алмағанда заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысының сомасы.

Салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігін шетел валютасында тапсырған жағдайда, декларацияда көрсетілген ЖЖК сомасы салық есептілігін тапсыру күніне белгіленген валюта айырбастаудың нарықтық бағамы қолданыла отырып, ұлттық валютаға қайта есептеледі.

СЖК орташа салалық мәнін есептеу формуласы

Салық төлеушінің (салық агентінің) салықтық жүктемесі коэффициентінің негізінде мынадай формула бойынша айқындалатын салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні есептеледі:

      СЖК ОМ = СЖК1 + СЖК2 + СЖК3... СЖКn/N, мұнда

СЖК ОМ - салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні;

СЖК1, СЖК2, СЖК3, СЖКn - 50 пайыздан асатын салық жүктемесінің коэффициенттерін қоспағанда, тиісті саладағы салық төлеушілердің салықтық жүктемесінің коэффициенті;

N - ЖЖК жоқ салық төлеушілерді есепке алмағанда, есепке қатысатын тиісті бөлімнің салық төлеушілер саны.

Салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші негізінде айқындалатын тиісті салалар бойынша (кодтың екінші белгісіне дейін) есептеледі.

Салықтық жүктеме коэффициентінің орташа салалық мәні әрбір облыстық өңір немесе облыстық маңызы бар қала бойынша заңды тұлғалар мен дара кәсіпкерлер үшін жеке айқындалады.

СЖК орташа салалық мәні жылына екі рет есепті жылдан кейінгі 1 қаңтардан және 1 шілдеден кешіктірілмей есептеледі.

Критерий ірі салық төлеушілердің мониторингінде тұрған салық төлеушілер, арнайы экономикалық аймақтардың қатысушылары және КТС төлеуден босатылған салық төлеушілер бойынша есептелмейді.

Салықтық жүктеме коэффициенті әртүрлі салық кезеңдерінде нақты салық төлеуші есептеген салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жиынтығына талдау жүргізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ салық салу жүйесінің салық төлеуші (салық агенті) қызметінің түпкілікті нәтижесіне әсер ету деңгейін көрсетеді.