Тауардың бүлінуі - нәтижесінде осы тауар салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланыла алмайтын тауардың барлық немесе жекелеген сапаларының (қасиеттерінің) нашарлауы. Тауарды жоғалту деп нәтижесінде тауарды жою немесе жоғалту болған оқиға түсініледі. (ҚР СК 243-бабы)

ҚР Салық кодексінің 192-бабының 5-тармағына сәйкес - Қорларды есепке алу халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есепке алу және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады. Бұл ретте салық салу мақсатында запастардың құны – сатудың ықтимал таза бағасына дейін есептен шығару және сатудың ықтимал таза бағасының ұлғаюынан туындаған, бұрын есептен шығару жүргізілген запастарға қатысты қалпына келтіру арқылы запастар құнының өзгеруін есепке алмай айқындалады.

«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 404-бабының 1-тармағына сәйкес есепке жатқызылатын қосылған құн салығының (ҚҚС) сомасын түзету осы бапта және Салық кодексінің 405-бабында белгіленген жағдайларда есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын ұлғайту немесе азайту болып табылады.

Кодекстің 404-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес есепке жатқызуға жатқызылатын қосылған құн салығының сомасын азайту өздері мынадай жағдайларда: өздері бүлінген, жоғалған жағдайда тауарлар бойынша жүргізіледі. Бұл ретте тауардың бүлінуі тауардың барлық немесе жекелеген сапасының (қасиетінің) нашарлауын білдіреді, соның салдарынан аталған тауар салық салынатын айналымның мақсаттары үшін пайдаланылмайды. Салық төлеушi табиғи кемудің Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген нормалары шегiнде шеккен тауарлар ысырабы жоғалу болып табылмайды.

Төтенше ахуалдар салдарынан туындаған жағдайларда тауарлар бүлінген, жоғалған кезде азаматтық қорғау саласындағы уәкілетті органның:

• Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес ресімделген тауардың бүліну, жоғалу фактілерін растайтын құжат;
• Салық кодексінің 215-бабы 7-1-тармағына сәйкес жасалған салықтық тіркелімде көрсетілген мәліметтер бар тауарлар бойынша төтенше ахуалдың туындау фактісі туралы растауы болған кезде, есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасын азайтуды жүргізбейді.

Төтенше жағдайдың қолданылуы кезеңінде туындаған жағдайларда тауарлар бүлінген, жоғалған кезде қылмыстық қудалауды жүргізетін органның:

• Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес ресімделген тауардың бүліну, жоғалу фактілерін растайтын құжат;

• Салық кодексінің 215-бабы 7-1-тармағына сәйкес жасалған салықтық тіркелімде көрсетілген мәліметтер бар тауарлар (салық төлеуші жергілікті атқарушы орган қалыптастыратын тізілімге енгізілген кезде көрсетілген жергілікті атқарушы орган құрған комиссияның шешімі бойынша, төтенше жағдайдың қолданылуы кезеңінде келтірілген мүліктік зиянның өтеміне ақша алынған тауарларды қоспағанда) бойынша салық төлеушіні төтенше жағдайға байланысты қылмыстық істер бойынша жәбірленуші деп тану туралы қаулысының көшірмесі болған кезде, есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасын азайтуды жүргізбейді;

Жоғарыда баяндалғанның негізінде тауар бүлінген, жоғалған жағдайда Салық кодексінің 404-бабы 2-тармағының 2) тармақшасына сәйкес бұрын есепке жатқызылған ҚҚС сомасына түзету жүргізіледі.

ҚР Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгі жоспарына сәйкес:
7010 «Сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтердің өзіндік құны»
шоты сатылған өнімнің, көрсетілген қызметтердің өзіндік құнын есепке алуға арналған;
7110 «Өнімді сату және қызмет көрсету бойынша шығыстар»
шоты өнімді сату және қызмет көрсету бойынша шығыстарды есепке алуға арналған.
Осылайша, көрсетілген ережелердің негізінде тауардың табиғи кему нормалары шегіндегі бүлінуі (жоғалуы) 7010 өзіндік құнының есебіне жатқызылады, тауардың табиғи кему нормаларынан тыс бүлінуі (жоғалуы) сатылатын тауарлардың өзіндік құнын арттырмау үшін кезең шығыстарына: 7110-шотқа жатқызылуы мүмкін.

ТМҚ есептен шығару арнайы құрылған комиссияның шешімі бойынша жүргізіледі және ҚР Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығымен бекітілген 3-6-нысанды қорларды есептен шығару актісі ресімделеді, ол қорлардың бүлінуі, қирауы, сынуы салдарынан, сондай-ақ дайындау, сақтау немесе өндіру процесінде тұрған қорлардың жетіспеушілігі мен ысырабын анықтау салдарынан есептен шығаруға жататын қорларды есепке алу үшін қолданылады.

Ресiмделген құжат материалдық жауапты тұлғалардың есебiнен осы қорлардың құнын есептен шығару үшiн негiз болып табылады.

Құжат екі данада ресімделеді және оған комиссия, кінәлі адамдар, ұйым басшылығы (жеке кәсіпкер), бас бухгалтер, сондай-ақ материалдық жауапты адам қол қояды. Бiрiншi данасы бухгалтерияға жiберiледi, екiншiсi бөлiмшеде қалады.