Қосылған құн салығының асып кету сомасы деп есепке жатқызылатын салық сомасының есепті салықтық кезеңнің соңында декларация бойынша өсу қорытындысымен қалыптасқан есепке жазылған салық сомасынан асып кетуi танылады. (ҚР Салық кодексінің 125-бабы)

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС асып кетуі

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі ҚҚС асып түсуі

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС асып кетуі

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудың жалпы тәртібі ҚР Салық кодексінің 125-131-баптарымен регламенттелген.

Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің м.а. 2025 жылғы 30 қазандағы № 649 бұйрығына қосымша жаңа Қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару қағидалары бекітілді, олар 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

Қосылған құн салығының (ҚҚС) асып кеткен сомасын қайтару қағидалары қосылған құн салығының асып кеткен сомасын:

• қосылған құн салығының асып кеткен сомаларының, оның ішінде қайтаруға ұсынылған сомалардың дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу кезінде;
• қосылған құн салығының асып кетуін қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолданған кезде;
• оларға қатысты қайтарудың ерекше тәртібі қолданылатын халықаралық шарттардың ережелеріне сәйкес қосылған құн салығының асып кетуі расталған кезде қайтару тәртібі мен мерзімдерін белгілейді.

Мынадай:

• нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарлардың, жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің экспортын жүзеге асыратын;
• жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар шеңберінде қызметін жүргізетін;
• алғаш рет пайдалануға берілетін өндірістік объектілерді салу үшін тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алатын салық төлеушілердегі ҚҚС асып кеткен сомалары қайтарылуға жатады.

Егер асып кету АӨК дайындаушы ұйымдарымен операциялар бойынша, салық төлеу есебіне заттай нысанда берілген тауарлар бойынша не Салық кодексінің 490-бабы бойынша қосымша есептеулер кезінде пайда болса, ҚҚС қайтаруға жатпайды.

Қайтару:

1. Оңайлатылған тәртіппен - декларация тапсырылғаннан кейін 15 жұмыс күні ішінде.
2. Тақырыптық салықтық тексеру нәтижелері бойынша - 55 жұмыс күні ішінде жүргізіледі.

Оңайлатылған тәртіп нөлдік мөлшерлеме бойынша операциялардың үлесі жалпы айналымның кемінде 50%-ын құрайтын және камералдық бақылау нәтижелері бойынша орындалмаған хабарламалары жоқ салық төлеушілерге қолданылады.

ҚҚС қайтару кезінде деректердің дұрыстығын талдайтын және салық тәуекелдерін анықтайтын салық тәуекелдерін басқару жүйесі (СТБЖ) пайдаланылады.

Тақырыптық тексерулер барысында салық органдары валюталық түсімнің түсуін, экспорт фактілерін, жеткізушілердің сәйкестігін, сондай-ақ қайтаруға мәлімделген ҚҚС сомасының дұрыстығын тексереді.

Қайтару салық төлеушiнiң тiркелген жерi бойынша қазынашылық органдары арқылы жүргiзiледi. Берешек болған кезде ҚҚС оны өтеу шотына есептелуі мүмкін, ал қалдық төлеушінің банк шотына қайтарылады.

Жаңа қағидалар:

• халықаралық тасымалдар бойынша;
• арнайы экономикалық аймақтардағы (АЭА) операциялар бойынша;
• шетелдік авиакомпанияларға отын өткізу бойынша;
• тазартылған алтынды Ұлттық Банкке беру кезінде;
• өнімді бөлуге арналған келісімшарттар шеңберінде жер қойнауын пайдаланушылармен мәмілелер бойынша ҚҚС-ты қайтарудың ерекше жағдайларын да қамтиды.

Еуразиялық экономикалық одақ елдеріне тұрақсыз конденсат сататын жер қойнауын пайдаланушы компаниялар үшін тексерулер:

• шикізатты жеткізуге арналған келісімшарттарды;
• есепке алу аспаптарының көрсеткіштерін алу актілерін;
• конденсатты қабылдау-тапсыру актілерін міндетті түрде тексерумен жүргізілетін болады.

Егер шот-фактуралардағы көлемдер мен нақты деректер арасында алшақтық анықталса, органдар уәкілетті ведомстволарға сұрау салады.

Жауаптар болмаған кезде қайтаруға жатпайтын ҚҚС сомасы қолданыстағы мөлшерлеме бойынша есептеледі. Газ саласындағы үкіметаралық келісімдер шеңберінде жұмыс істейтін салық төлеушілер үшін жеке тәртіп бекітілді.

Тексеру кезінде:

• өнімді қайта өңдеуге және өткізуге арналған шарттар;
• шикізаттың әкетілгенін және қайта өңделгенін растайтын құжаттар;
• валюталық түсімнің түсуі;
• уәкілетті органның қайта өңдеу шарттарын сақтау туралы қорытындысы расталады.

Салықтық тексерулер өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстарды салу кезінде жинақталған ҚҚС дұрыстығын растау үшін жүргізілетін болады.

ҚҚС қайтару талап ұсынылғаннан кейінгі кезеңнен бастап 20 салық кезеңі ішінде тең үлестермен жүзеге асырылады.

Тексеру нәтижелері бойынша қорытынды салық кезеңінен кейінгі тоқсанның екінші айының 5-күнінен кешіктірілмей жасалады.

2024 жылғы 1 қаңтардан кейін басталған ірі инвестициялық жобалар үшін ерекше шарттар белгіленген:

• тексеру орындалған құрылыс-монтаж жұмыстарының актісіне қол қойылғаннан кейін жүргізіледі;
• ҚҚС қайтару Салық кодексінің 129-бабының ережелері ескеріле отырып жүзеге асырылады;
• құрылыс мерзімінен бұрын аяқталмаған жағдайда қайтарылған сома өсімақы есептеле отырып, бюджетке қайтарылуға жатады.

Пайдалы қазбаларды экспорттау басталғанға дейін кен орнын барлау және дайындау кезеңінде сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша ҚҚС қайтарылуы мүмкін. Қайтару соманың дұрыстығы расталғаннан кейін 20 салық кезеңі ішінде тең үлестермен жүргізіледі.

Тақырыптық тексеру нәтижелерімен келіспеген жағдайда салық төлеуші нәтижелер туралы хабарламаға оны алған күннен бастап 30 жұмыс күні ішінде шағым беруге құқылы. Шағымдар Салық кодексінде және АРПК-да белгіленген тәртіппен қаралады.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі ҚҚС асып түсуі

Есепке жатқызылатын қосылған құн салығы сомасының есептi салық кезеңiнiң соңында өсу қорытындысымен декларация бойынша қалыптасқан есептелген салық сомасынан асып кетуi (бұдан әрi - қосылған құн салығының асып кетуi) қосылған құн салығы бойынша алдағы төлемдер есебiне есептеледi.
Қосылған құн салығының асып кетуі импортталатын тауарлар бойынша және (немесе) бейрезиденттен жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезінде қосылған құн салығын төлеу есебіне есептелмейді.

ҚР Салық кодексінің 104-бабына сәйкес - Қосылған құн салығын төлеушінің осы Кодекстің 431, 432 және 434-баптарына сәйкес, ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талабы бойынша қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару осы Кодекстің 102-бабында көзделген есепке жатқызуды жүргізу және (немесе) салық төлеушінің банктік шотына аудару арқылы, ұсынылған салықтық өтініш негізінде жүргізіледі.

2. Осы Кодекстiң 429, 431, 432 және 434-баптарына сәйкес қосылған құн салығының қайтаруға жататын асып кету сомасы салық органы қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтаруға төлем құжатын жасаған күнге қосылған құн салығы бойынша жеке шоттағы ҚҚС бойынша асып кету сомасынан аспауға тиiс.

3. ҚҚС бойынша асып кету сомасын қайтару салық төлеушінің тұрған жері бойынша, салықтық берешегі болмаған кезде қосылған құн салығы бойынша асып кету сомасын қайтарудың осы Кодексте көзделген мерзімі ішінде оның банктік шотына жүргізіледі.

Салық органы салықтық берешек болған кезде, есепке жатқызуға арналған салықтық өтінішті ұсынбастан, орын алған салықтық берешекті, оның ішінде заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелерінің салықтық берешегін өтеу есебіне ҚҚС бойынша асып кетуді есепке жатқызуды жүргізеді.

Қосылған құн салығы бойынша асып кету сомасының қалдығы осы тармақта көзделген есепке жатқызу жүргізілгеннен кейін қайтарылуға жатады.

4. Салық органы қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтаруды жүргізу мерзімін бұзған кезде мерзімін бұза отырып қайтару жүргізілген осындай асып кету сомасына салық органы салық төлеушінің пайдасына мерзімін өткізіп алған әрбір күн үшін өсімпұлды есепке жазады. Өсімпұл қайтару күнін қоса алғанда, қайтару мерзімі аяқталғаннан кейінгі күннен бастап мерзімін өткізіп алған әрбір күнге Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшерінде есепке жазылады.

5. Салық төлеушінің пайдасына есепке жазылған өсімпұл сомасы бюджет сыныптамасының тиісті коды бойынша бюджетке түсетін түсімдердің есебінен қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару күні салық төлеушінің банктік шотына аударылуға жатады.

2021 жылғы 11 сәуірден бастап Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2021 жылғы 26 наурыздағы № 254 бұйрығымен «Қосылған құн салығының асып кетуін қайтару қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 19 наурыздағы № 391 бұйрығына өзгерістер енгізілді.