Экспедитор - «сүйемелдеуді» білдіреді. Экспедиторлар – көлік экспедициясымен айналысатын адамдар. Экспедитор жұмысының мәні жүк жөнелтушілер мен жүк алушыларға және көлік құралын пайдалана отырып, жүктерді жеткізу ұйымдарына қызмет көрсетумен байланысты.

• Экспедитор-жүргізуші. Мұндай маман тауарға жауап беріп қана қоймай, оны өз бетінше тасымалдауға тиіс. Әдетте, мұндай лауазымға В, С және/немесе D санатындағы жүргізуші куәлігі бар кандидаттар қабылданады.
• Экспедитор-логист. Бұл маманның міндетіне маршрут бойынша жүру ғана емес, оны таңдау да кіреді. Жүкті А нүктесінен В нүктесіне барынша тез және ең аз шығынмен жеткізуге болатынын анықтау қажет.
• Халықаралық экспедитор. Атауынан маманның немен айналысатыны түсінікті. Ол жүктерді шетелге алып жүреді, сондықтан кедендік құқықтан хабардар болуы, сақтандыру негіздерін және алыс қашықтықтарға тасымалдаудың басқа да нюанстарын білуі тиіс.

ҚР Азаматтық кодексінің 708-бабына сәйкес көлiк экспедициясы шарты бойынша бiр тарап (экспедитор) сыйақы үшiн және басқа тараптың (клиенттің - жүк жөнелтушінің, жүк алушының немесе экспедитор қызметтеріне мүдделі өзге тұлғаның) есебiнен жүктi тасымалдауға байланысты экспедиция шартында белгiленген қызмет көрсетулердi орындауға немесе орындауды ұйымдастыруға, оның iшiнде клиенттiң атынан немесе өз атынан жүктi тасымалдау шартын (шарттарын) жасасуға мiндеттенедi.

Бұл ретте экспедитор жүкті тікелей тасымалдауды жүзеге асырмайды.

Клиенттің келісімімен экспедитор клиенттің мүддесін, тарифтер деңгейін және жеткізу мерзімін ескере отырып, клиенттің жүктерін қандай көлік түрімен тасымалдау керектігін өзі анықтай алады.

Клиент пен экспедитор көлiк экспедициясы шартының тараптары болып табылады. Жүк жөнелтушi мен тасымалдаушы тасымалдау шартының тараптары болып табылады. Демек, тасымалдау шартын жасасуға тиiс экспедитор осы тасымалдау бойынша жүк жөнелтушi болып табылады, яғни жүктi клиенттен жеке өзi қабылдауға және оны тасымалдаушыға жеке өзi тапсыруға мiндеттi.

Егер шарттан өзгеше туындамаса, экспедитор өз мiндеттерiн орындауға басқа адамдарды тартуға құқылы, бiрақ бұл оны шартты орындағаны үшiн клиент (қызметтерге тапсырыс берушi) алдындағы жауапкершiлiктен босатпайды.

ҚР Азаматтық кодексінің 712-бабы егер клиент көрсетілген экспедициялық қызметтер үшін сыйақыны шарттық мерзімде төлемесе, экспедиторға клиенттің жүгін ұстап қалу құқығын береді. Шартты орындаудан біржақты бас тартқан кезде бас тартқан тарап екінші тарапқа шартты бұзудан туындаған шығындарды өтеуге міндетті.

Экспедитор тарап пен клиент тарап көлiк экспедициясы шартының субъектiлерi (қатысушылары) болып табылады. Шарттық қатынастардың қазіргі еркіндігі заңды және жеке тұлғаларға екі сапада да әрекет етуге мүмкіндік береді. Алайда, клиенттер үшiн көлiк экспедициясының қатынастарына iс жүзiнде қатысу мүмкiндiгi олардың қандай да бiр тасымалдау шартын жасасу жөнiндегi құзыретiнiң бар-жоқтығына байланысты болады. Ол кейбір жағдайларда болмауы мүмкін.

Экспедитор тасымалдау шартын клиенттiң нұсқауларына сәйкес жасауы тиiс. Жүк жөнелтушiнiң келiсiмiмен экспедитор жөнелтушiнiң мүддесiн, тарифтердiң деңгейiн және жеткiзу мерзiмiн ескере отырып, жөнелтушiнiң жүктерiн қандай көлiкпен тасымалдауды өзi анықтай алады.

Экспедитор тасымалдау шартын тиiстi түрде жасай алуы үшiн жүк жөнелтушi (алушы) экспедиторға жүктiң қасиеттерi, оны тасымалдау шарттары туралы құжаттарды және басқа да ақпаратты, сондай-ақ экспедитордың осы мiндетiн орындауы үшiн қажеттi өзге де ақпаратты беруге мiндеттi.

ҚР Салық кодексінің 215-бабының 7-тармағына сәйкес экспедитор тасымалдаушылар және (немесе) көлік экспедициясы шарты шеңберінде ұсынылатын жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер туралы, сондай-ақ осындай жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны туралы ақпаратты ашу үшін салықтық тіркелімді жүргізеді, онда мынадай деректер:

1) қосылған құн салығын төлеушілер болып табылатын тасымалдаушы және (немесе) жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді беруші жазып берген шот-фактурасының реттік нөмірі мен күні;

2) тасымалдаушы және (немесе) жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді беруші салық төлеушінің сәйкестендіру нөмірі;

3) тасымалдаушының және (немесе) жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушінің тегi, аты, әкесiнiң аты (егер ол жеке басын куәландыратын құжатта көрсетілген болса) немесе атауы;

4) қосылған құн салығын төлеушілер болып табылатын тасымалдаушылар және (немесе) жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер жүзеге асыратын жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің шот-фактурада көрсетілген, салық салынатын (салық салынбайтын) айналымының мөлшеріне қосылатын құны;

5) қосылған құн салығын төлеушілер болып табылмайтын тасымалдаушы және (немесе) өнім беруші жүзеге асыратын, "ҚҚС-сыз" деген нұсқауы бар, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны;

6) бейрезиденттен жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу бойынша экспедитордың айналымы болып табылатын жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны көрсетілуге тиіс.

Яғни экспедитор үшін салықтық тіркелімнің нысанын уәкілетті орган бекітпеген, сондықтан экспедитор осы нысанды дербес жасай алады, бірақ ҚР СК 215-бабының 7-тармағында белгіленген ақпараттың болуы қажетті шарт болып табылады.

Мысалы, салықтық тіркелім былайша көрінуі мүмкін:

«Көлік экспедициясы шарты шеңберінде көрсетілетін жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді тасымалдаушылар және (немесе) берушілер, сондай-ақ осындай жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны туралы ақпаратты ашу» салықтық тіркелімі

__________ үшін

Экспедитордың атауы ______

Экспедитордың БСН __________

Басшысының аты-жөні _________________

Бас бухгалтердің аты-жөні ______________

Тіркелімді толтырған жауапты тұлғаның аты-жөні __________________________