Әлеуметтiк салық (ӘС) - бұл жұмыс берушi жұмыскерлер үшiн өз қаражатынан төлейтiн салық, ол мемлекет бюджетiне жалпы сомамен түседi. Қазақстанда әлеуметтiк салық 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап алынады.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап әлеуметтік салық

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі әлеуметтік салық

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап әлеуметтік салық

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер әлеуметтік салықты есептеу тәртібіне қатысты болды.

2026 жылдан бастап әлеуметтік салық төлеушілер болып табылмайды:

арнайы салық режимдерін (АСР) қолданатын салық төлеушілер:

  • өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін;
  • оңайлатылған декларация негізінде;
  • шаруа немесе фермер қожалықтары үшін;
  • мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдары.

Сондай-ақ, жаңа Салық кодексіне сәйкес 2026 жылдан бастап:

  • Әлеуметтік салық пен әлеуметтік аударымдардың өзара байланысы алынып тасталды.

Әлеуметтік салық мөлшерлемелері өзгертілді:

  • Бірыңғай мөлшерлеме - 6% белгіленді.
  • Ауыл шаруашылығы өндірушілері мен қайта өңдеушілер үшін - төмендетілген мөлшерлеме 1,8%.

Шаруа немесе фермер қожалықтары әлеуметтік салықты есептейді:

  • өзі үшін - 0,6 АЕК;
  • жұмыскер үшін - 0,3 АЕК.


ДК және жеке практикамен айналысатын тұлғалар әлеуметтік салықты есептейді (өзгеріссіз):

  • өзі үшін - 2 АЕК;
  • жұмыскер үшін - 1 АЕК.

Әлеуметтік салықты төлеуші кім болып табылады

Әлеуметтік салықты төлеуші кім болып табылмайды

Салық мөлшерлемелері

Әлеуметтік салықты төлеу

Салықтық кезең және салық декларациясы


Әлеуметтік салықты төлеуші кім болып табылады

Әлеуметтiк салық төлеушiлер мыналар болып табылады:

1) дара кәсіпкерлер;

2) жеке практикамен айналысатын адамдар;

3) Қазақстан Республикасының резидент-заңды тұлғалары;

4) Қазақстан Республикасында қызметiн тұрақты мекемелер арқылы жүзеге асыратын бейрезидент-заңды тұлғалар;

5) қызметін тұрақты мекеме құруға алып келмейтін құрылымдық бөлімше арқылы жүзеге асыратын бейрезидент-заңды тұлғалар. (ҚР СК 555-бабы)

Резидент-заңды тұлға өз шешімімен:

  • осындай құрылымдық бөлімшенің шығыстары болып табылатын салық салу объектілері бойынша әлеуметтік салықты есептеу мен төлеу;
  • осындай құрылымдық бөлімше есепке жазған, төлеген төлем көзінен салық салынуға жататын кірістер бойынша жеке табыс салығын есептеу, ұстап қалу және аудару жөніндегі міндеттемелерді бір мезгілде орындайтын өзінің құрылымдық бөлімшесін әлеуметтік салық төлеуші деп тануға құқылы.

Резидент-заңды тұлғаның мұндай шешімін қабылдау немесе оның күшін жою осындай шешім қабылданған тоқсаннан кейінгі тоқсанның басынан бастап қолданысқа енгізіледі.

Егер жаңадан құрылған құрылымдық бөлімше әлеуметтік салық төлеуші деп танылса, онда заңды тұлғаның осындай тану туралы шешімі осы құрылымдық бөлімшенің құрылған күнінен бастап немесе осы құрылымдық бөлімше құрылған тоқсаннан кейінгі тоқсанның басынан бастап қолданысқа енгізіледі.

Әлеуметтік салықты төлеуші кім болып табылмайды

Мынадай салық төлеушілер әлеуметтік салық төлеушілер болып табылмайды:

1) арнаулы салық режимін:

  • өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін;
  • оңайлатылған декларация негізінде;
  • шаруа немесе фермер қожалықтары үшін қолданатындар;

2) Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексіне сәйкес мүгедектігі бар адамдардың мамандандырылған ұйымдары.

Салық мөлшерлемелері

Әлеуметтік салықтың бірыңғай мөлшерлемесі - 6% мөлшерінде белгіленді.

1,8% мөлшерлеме мыналар бойынша қызметті жүзеге асыруға байланысты салық салу объектілері бойынша белгіленген:

  • өз өндірісінің ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және өткізу;
  • өз өндірісінің ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу және осындай қайта өңдеу өнімдерін өткізу.

ДК немесе жеке практикамен айналысатын тұлғалар болып табылатын әлеуметтік салық төлеушілер әлеуметтік салықты:

  • өзі үшін - төлеу күні қолданыста болған 2 АЕК;
  • әрбір жұмыскер үшін - төлеу күні қолданыста болған 1 АЕК мөлшерінде есептейді.

Шаруа немесе фермер қожалықтары ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру, өткізу және қайта өңдеу жөніндегі қызметті жүзеге асыруға байланысты салық салу объектілері бойынша әлеуметтік салықты:

  • өзі үшін - төлеу күні қолданыста болған 0,6 АЕК;
  • әрбір жұмыскер үшін - төлеу күні қолданыста болған 0,3 АЕК мөлшерінде есептейді.

Әлеуметтік салықты төлеу

Әлеуметтiк салықты төлеу салық төлеушiнiң тұрған жерi бойынша салықтық кезеңнен кейiнгi айдың 25-інен кешiктiрілмей жүргiзiледi.

Құрылымдық (аумақтық) бөлімшенің шығыстары болып табылатын салық салу объектілері бойынша әлеуметтік салықты төлеу осындай құрылымдық (аумақтық) бөлімшенің тұрған жері бойынша жүргізіледі.

Салықтық кезең және салық декларациясы

Күнтізбелік ай әлеуметтік салықты есептеу үшін салық кезеңі болып табылады.

Күнтізбелік тоқсан жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларация жасау үшін есепті кезең болып табылады.

Жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияны (200.00-нысан) төлеушілер орналасқан жері бойынша салық органдарына тоқсан сайын, есепті кезеңнен кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей ұсынады.

Әлеуметтік салықты есептеу және төлеу жөніндегі міндет жүктелмеген құрылымдық бөлiмшелерi бар төлеушiлер осындай құрылымдық (аумақтық) бөлімше тұрған жердегі салық органына жеке табыс салығы мен әлеуметтiк салық бойынша декларацияға осындай құрылымдық (аумақтық) бөлімше бойынша әлеуметтiк салық сомасын есептеу жөніндегі қосымшаны ұсынады.

ДК және ЖШС оңайлатылған режимде оңайлатылған декларация негізінде (910.00-нысан) арнайы салық режимін қолданатын салық төлеушілер үшін Декларацияны жарты жылда бір рет:

  • бірінші жартыжылдықта - 15 тамызға дейін,
  • екінші жартыжылдықта - келесі жылдың 15 ақпанына дейін ұсынады.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі әлеуметтік салық

Әлеуметтiк салық (ӘС) – бұл жұмыс берушi қызметкерлер үшiн өз қаражатынан төлейтiн салық, ол мемлекет бюджетiне жалпы сомамен түседi. Қазақстанда әлеуметтiк салық 1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап алынады.

 Жалпы ережелер

Салық мөлшерлемелері

Әлеуметтік салық салу объектілері

Әлеуметтік салықты төлеу

Салық кезеңі және салық декларациясы

 

Жалпы ережелер

Әлеуметтік салықтан түсетін қаражат мынадай бағыттар бойынша бөлінеді:

  • мектептерді, балабақшаларды, ауруханаларды, құқық қорғау құрылымдарын ұстау;
  • мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыру, субсидиялау, дотациялар мен несиелер беру;
  • мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, әскерді ұстау;
  • мемлекетті басқару аппаратын ұстау (мемлекеттік қызметшілерге жалақы төлеу); әлеуметтік объектілер мен аумақтарды салу және абаттандыру;
  • зейнетақымен қамсыздандыру (зейнетақының базалық және ортақ бөлігі);
  • медициналық мекемелерде тегін көмек көрсету.

Әлеуметтік салық төлеушілер:

  • дара кәсіпкерлер;
  • жеке практикамен айналысатын адамдар;
  • егер осы баптың 3-тармағында өзгеше белгіленбесе, ҚР резидент заңды тұлғалары;
  • Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекемелер арқылы жүзеге асыратын бейрезидент заңды тұлғалар;
  • тұрақты мекеме құруға әкеп соқпайтын құрылымдық бөлімше арқылы қызметін жүзеге асыратын бейрезидент-заңды тұлғалар.

Мынадай салық төлеушілер әлеуметтік салық төлеушілер болып табылмайды:

1) арнаулы салық режимін:

  • патент негізінде;
  • шаруа немесе фермер қожалықтары үшін қолданатындар;
  • бөлшек салықтың арнаулы салық режимін қолданатындар;
  • арнаулы мобильді қосымшаны пайдалана отырып қолданатындар;

2) осы Кодекстің 290-бабы 3-тармағының шарттарына сәйкес келетін тірек-қимыл аппараты бұзылған, есту, сөйлеу, көру қабiлетiнен айрылған мүгедектігі бар адамдар жұмыс iстейтiн мамандандырылған ұйымдар жатады.

Кірісті түзету - бұл мемлекеттік және халықаралық гранттар қаражаты есебінен төлемдер;

  • сыйлықақылар;
  • стипендиялар;
  • зейнетақы аударымдары;
  • медициналық сақтандыру бойынша жарналар (2020 жылдан бастап);
  • алимент;
  • депозиттер мен бағалы қағаздар бойынша сыйақылар, дивидендтер.

Арнаулы салық режимiн қолданатын ауыл шаруашылығы өнiмдерiн өндiрушiлер әлеуметтiк салық сомасын 70% азайтуға құқылы. (ҚР СК 700-бабының 1-тармағы).

«Инновациялық технологиялар паркі» арнайы экономикалық аймағында жұмыс істейтін ұйымдар салық кезеңіндегі мұндай шығыстар осындай ұйымның бухгалтерлік есеп бойынша шығыстарының жалпы сомасының кемінде 70% -ын құраған жағдайда әлеуметтік салық сомасын 100% -ға азайтуға құқылы (ҚР СК 709-бабының 9-тармағы).

Салық мөлшерлемелері

Әлеуметтік салық мынадай мөлшерлеме бойынша есептеледі:

  • 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап – 9,5 пайыз;
  • 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап - 11 пайыз (ҚР СК 485-бабының 1-тармағы).

ҚР СК 485-бабының 2-тармағына сәйкес - ДК және жеке практикамен айналысатын адамдар әлеуметтiк салықты республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және төленетін күнге қолданыста болатын АЕК-тің 2 еселенген мөлшерінде өзi үшiн және АЕК-тің 1 еселенген мөлшерiнде әрбiр жұмыскер үшiн есептейді.

 Осы тармақтың ережесі:
1) салықтық есептілікті ұсынуды уақытша тоқтата тұруы кезеңінде салық төлеушілерге;
2) оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерлерге;
3) осы тармақтың екінші бөлігінің 2) тармақшасында көрсетілгендерді қоспағанда, салықтық кезеңде кіріс алмаған дара кәсіпкерлерге және жеке практикамен айналысатын адамдарға қолданылмайды.
Оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын төлеушілер үшін әлеуметтік салықтың мөлшерлемелері осы Салық кодексінің 77-тарауында белгіленген.

Әлеуметтік салық салу объектілері

Төлеушілердің өздерін қоса алғанда, жұмыскерлердің саны жеке практикамен айналысатын адамдар және оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерлерді қоспағанда, дара кәсіпкерлер үшін әлеуметтік салық салу объектісі болып табылады.

Мыналар салық салу объектісінен алып тасталады:

1) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына төленетін МЗЖ;
2) ҚР міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамасына сәйкес МӘМСЖ;
3) осы Кодекстің 341-бабы 1-тармағының 10) тармақшасында белгіленген кірістерді, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылатын жұмыскерлердiң кірістері бөлігінде осы Кодекстiң 341-бабы 1-тармағының 50) тармақшасында белгіленген кірістерді қоспағанда, осы Кодекстің 341-бабының 1-тармағында белгіленген кірістер;
4) осы Кодекстің 654-бабының 10) тармақшасында белгіленген кірістер;
5) грант қаражаты есебінен жүргізілетін төлемдер (ҚР СК 484-бабы).)

Жалпы белгіленген салық салу режимі бар ұйымдарда, мысалы, 100 000 теңге жалақы алатын бір қызметкер үшін әлеуметтік салық есептеу.

1. Салық салынатын сомаға міндетті зейнетақы жарнасы (МЗЖ) және МӘМСЖ кірмейді. Сондықтан жалақыдан зейнетақы жарналарын және МӘМС жарналарын шегереміз: 100 000 - 10% (10 000 МЗЖ) - 100 000 * 2% (2 000 МӘМСЖ) = 88 000 теңге.

2. Әлеуметтік салық сомасын 9,5% мөлшерлеме бойынша есептейміз: 88 000 х 0,095 = 8 360 теңге.

3. Заңнама бойынша әлеуметтік салық әлеуметтік аударымдар сомасына төмендетіледі. Әлеуметтік аударымдар 3,5% құрайды: 90 000 х 0,035 = 3 150.

4. Есептелген әлеуметтік салық сомасынан әлеуметтік аударымдарды алып тастаймыз және төленетін әлеуметтік салық сомасын аламыз: 8 360 - 3 150 = 5 210 теңге.

Жеңілдетілген режим бойынша әлеуметтік салық былайша қалыптасады: кірістің 1,5%-нан ЖШС қызметкерлерінің, оның директорын қоса алғанда, әлеуметтік есептеулері шегеріледі. Бұл жарты жылда бір рет жасалады.

АҚ және басқа меншік нысанындағы ұйымдар үшін ЖШС бағынатын ережелер қолданылады. ДК үшін әлеуметтік салық сомасын айқындау.
Есеп айырысу сондай-ақ таңдалған салық режиміне байланысты жүргізіледі. Бұл ретте әлеуметтік салықтың (ӘС) сомасы әлеуметтік аударымдардың (ӘА) сомасына азайтылады. Жалпы белгіленген режим бойынша ДК иесі үшін әлеуметтік салықтың мөлшерін белгілеу үшін әлеуметтік есептеулердің сомасын 2 АЕК-тен алу керек. ДК-нің әрбір жұмыскері үшін де осылай жасау үшін бұл аударымдарды 1 АЕК-тен алып тастау керек.
Жеңілдетілген режим бойынша әлеуметтік салық былайша есептеледі: жарты жыл ішінде жұмыскерлердің және ДК иесінің әлеуметтік есептеулерін алып тастағанда кірістің 1,5%.

Әлеуметтік салықты төлеу

ҚР СК 487-бабына сәйкес – 1. Әлеуметтік салықты төлеу салық төлеушінің орналасқан жері бойынша салық кезеңінен кейінгі айдың 25 күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.

Құрылымдық (аумақтық) бөлімшенің шығыстары болып табылатын салық салу объектілері бойынша әлеуметтік салықты төлеу осындай құрылымдық (аумақтық) бөлімшенің орналасқан жері бойынша жүргізіледі.

Салық кезеңі және салық декларациясы

Күнтізбелік ай әлеуметтік салықты есептеу үшін салық кезеңі болып табылады.

Күнтізбелік тоқсан әлеуметтік салық бойынша декларация жасау үшін есепті кезең болып табылады.

ДК және ЖШС үшін жеңілдетілген режимде жарты жылда бір рет: бірінші жартыжылдықта - 15 тамызға дейін, екінші жартыжылдықта - келесі жылдың 15 ақпанына дейін. СЕН 910.00 бойынша төленеді.

Жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияны СЕН 200.00 төлеушілер орналасқан жері бойынша салық органдарына тоқсан сайын есепті кезеңнен кейінгі екінші айдың 15-күнінен кешіктірмей тапсырады (ҚР СК 489-бабы).

«Жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларация (200.00-нысан)» салық есептілігін жасау ережелері

 

Возврат к списку