Мөр - резеңкеден немесе полимерден жасалған құрылғы, клише, ол қағазға бедер басу үшін қызмет етеді, онда фирманың толық атауы, оның орналасқан жері және басқа да деректер болады.

ҚР Азаматтық кодексінің 33-бабына сәйкес - Заңды тұлғаның өз атауы бар мөрі болады. Бұл талап осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, жеке кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға қолданылмайды.

ҚР Үкіметінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 703 қаулысымен Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттама жасау, құжаттаманы басқару және электрондық құжат айналымы жүйелерін пайдалану қағидалары бекітілді.

Құжаттама жасау қағидаларында былай делінген:

Құжаттар ұйымның атауын жаңғыртатын мөртабанды пайдалана отырып, оның бедерін сол жақ жоғарғы бұрышына қою арқылы не міндетті түрде мынадай деректемелерді ресімдеу кезінде жасалады:

·        құжатты шығарған ұйымның ресми атауы не оны сол жақ жоғарғы бұрышына қою арқылы құжатты шығарған ұйымның атауын көрсететін мөртабан бедері;

·        хатты қоспағанда, құжат түрінің атауы;

·        құжаттың күні;

·        құжаттың тіркеу нөмірі (индексі);

·        құжатқа қол қойған адам лауазымының атауы, қолы және қолдың толық жазылуы;

·        ұйым мөрінің бедері.

Мөрдің бедері құжаттағы лауазымды адамның қолының түпнұсқалығын растайды. Мөр бедерiн лауазым атауының және қолдың бiр бөлiгiн алатындай етiп қою керек.

Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттау, құжаттаманы басқару және электрондық құжат айналымы жүйелерін пайдалану қағидаларының 111-тармағына сәйкес - Мемлекеттік ұйымның Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген бір ғана мөрі болады.

Қажет болған жағдайда мемлекеттік ұйымның құрылымдық бөлімшелерінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген және мәтіндік мазмұны біртекті мөрлер (мөртабандар) болады, мәтіндік бөлігі реттік нөмірмен немесе символмен (символдармен) толықтырылады.

Қорғауға жататын мөрлерді, мөртабандарды және қолдан жасаудан қорғау мақсатында жеке қасиеттері бар химиялық қоспалары бар арнайы мөртабанды бояуды есепке алу, сондай-ақ оларды беру осы Қағидаларға 19-қосымшаға сәйкес нысан бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген мөрлерді, мөртабандарды және арнайы мөртабанды бояуды есепке алу және беру журналында жүргізіледі.

Қорғауға жататын мөрлер мен мөртабандарды жою осы Қағидаларға 23-қосымшаға сәйкес нысан бойынша қорғауға жататын мөрлер мен мөртабандарды жоюға бөлу туралы акт жасау және Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген мөрлерді, мөртабандарды және арнайы штемпельдік бояуды есепке алу және беру журналына тиісті белгі қою арқылы жүргізіледі.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленген мөрді (мөртабанды) жоғалтқан кезде іздестіру бойынша барлық қажетті шаралар қолданылады, іздестіру нәтижесі теріс болған жағдайда ұйым басшысы бекітетін еркін нысандағы жоғалту туралы акт жасалады.

Ескі мөрді жою үшін кәсіпорын бойынша ішкі комиссияның жою актісі еркін нысанда жасалады және ескі мөрді жаңасына ауыстыру туралы шешім шығарылады. Мөрді ауыстырған кезде ешқандай мемлекеттік органдарға хабарлаудың қажеті жоқ. Банкідегі мөр бедері бар қолдардың үлгілерін ауыстыру жеткілікті.

ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 10-бабының 3-1-тармағы негізінде жеке кәсіпкерлік субъектілерінің өз атауы бар мөрі болуы мүмкін.

Мемлекеттік органдар мен қаржы ұйымдарына жеке кәсіпкерлік субъектілеріне жататын заңды тұлғалардан құжаттардағы мөрді талап етуге тыйым салынады.

Осылайша, құжаттарды куәландыру үшін жеке кәсіпкерлік субъектілері мөрлерді пайдалануға міндетті емес, уәкілетті тұлғаның қолы жеткілікті.

Сонымен қатар, өзгерістер мөрлерді пайдалануға тыйым салуды білдірмейді.

Жеке кәсіпкерлік субъектілерінің өз қызметінде мөрді пайдалануға немесе одан өз қалауы бойынша бас тартуға құқығы бар.

Мөрді пайдаланбау құқығы жеке кәсіпкерлік субъектілерінің мемлекеттік органдармен, қаржы ұйымдарымен өзара іс-қимылын едәуір жеңілдетеді.

Осылайша, мемлекеттік органдар, қаржы ұйымдары, оның ішінде екінші деңгейдегі банктер құжаттың міндетті деректемесі ретінде мөрдің бедерін талап етуге құқылы емес.

Олар жеке кәсіпкерлік субъектілері құжаттарының уәкілетті тұлғаның қолымен ғана куәландырылған көшірмелерін қабылдауға міндетті.

Бухгалтерлік есепте дайындау шарты бойынша мөр дайындау бойынша шығыстарды көрсету.

Бастапқы есепке алу құжаттарын жасау тәртібі ҚР Қаржы министрінің 2015 жылғы 31 наурыздағы № 241 бұйрығымен бекітілген Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларында айқындалған.

Бұл ретте Қағидалардың 27-тармағында құрылыс-монтаждау жұмыстарын қоспағанда, орындалған жұмыстарды (көрсетілген қызметтерді) қабылдау-тапсыру үшін шаруашылық операциясын жасау фактісін растау үшін орындаушы жасайтын Орындалған жұмыстар актісі (Ж-1 нысаны) қолданылатыны белгіленген.

Сондай-ақ Қағидалардың 32 және 34-тармақтарында қорларды өткізуді есепке алу үшін З-2 нысаны бойынша қорларды сыртқа босатуға арналған жүкқұжат қолданылатыны айқындалған.

Ал активтерді беруді, сатуды ресімдеу үшін Қабылдау-тапсыру актісі қолданылады. Акт екі данада жасалады және әрбір жеке объектіге немесе объектінің құрамдауышына екі тарап та қол қояды. Ресімделген акті қоса берілген құжаттамамен бірге бухгалтерлік қызметке беріледі, оған бас бухгалтер қол қояды және субъектінің басшылығы бекітеді.

ТМҚ-ны сатып алу-сату шарты емес, мөрдi дайындау жөнiндегi жұмыстарды орындауға шарт жасалғандықтан, тиiсiнше орындаушы тапсырыс берушiге Ж-1 нысаны бойынша орындалған жұмыстардың (көрсетiлген қызметтердiң) актiсiн ұсынуы тиiс. Бұл ретте ОЖА-мен қатар дайындалған ТМҚ-ны беру қабылдау-беру актісі бойынша жүзеге асырылады. Яғни мұндай жағдайларда ОЖА-ға қабылдау-тапсыру актісі қоса беріледі.

Тиісінше, дайындалған активтердің балансқа түсуі қабылдау-тапсыру актісі және Қорлардың кіріс ордері (З-1 нысаны) негізінде көрсетілетін болады.

Бұл ретте З-2 нысаны бойынша жүкқұжат талап етілмейді, бірақ егер орындаушы ОЖА-ға қабылдау-тапсыру актісінің орнына жазып берсе, онда мұндай әрекет елеулі қате болып табылмайды.