ЭШФ – электрондық шот-фактура – бұл сатушы тауарларды сату, жұмыстарды орындау немесе қызметтерді көрсету кезінде ұсынатын, ал сатып алушы өз кезегінде оны белгіленген мерзімде растайтын электрондық салық құжаты. Бұл құжат тауарлар тиелгенін немесе қызметтер көрсетілгенін растайды және ҚҚС сомасын қоса алғанда, олардың құнын белгілейді. Құжат мемлекеттік ақпараттық жүйе (ЭШФ АЖ) арқылы ресімделеді және электрондық цифрлық қолтаңбамен қол қойылады. ЭШФ қағаз шот-фактурасын ауыстырады және осындай заңды күшке ие.
ЭШФ сонымен қатар ҚҚС бойынша салық міндеттемелерін орындауды және жеткізу тізбегі бойынша тауарлар қозғалысын қадағалаудың электрондық жүйесінің элементі болып табылады.

Қазақстанда 2014 жылғы 1 шілдеден бастап Салық кодексінің электрондық шот-фактураларды жазып беру туралы ережелері қолданысқа енгізілді, ал 2015 жылғы 22 ақпанда электрондық нысанда жазып берілетін шот-фактуралардың құжат айналымы қағидалары («Қағидалар») бекітілді және «ЭШФ ақпараттық жүйесі» бағдарламалық қамтамасыз етуі енгізілді.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ЭШФ

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ЭШФ

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ЭШФ 

Жаңа Салық кодексі (ҚР 2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер электрондық шот-фактураларға қатысты болды. 

Шот-фактураны кім жазып беруге міндетті

ЭШФ қашан жазып бермеуге болады

ЭШФ жазып беру мерзімдері

Түзетілген және қосымша ЭШФ алушылар үшін растау мерзімдері

ЭШФ бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС

ЭШФ жазып берілуін бақылау

Шот-фактураны кім жазып беруге міндетті

Барлық тіркелген ҚҚС төлеушілер жалпы тәртіппен ЭШФ жазып беруге міндетті (ҚР СК 207-бабы).

• қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркелген салық төлеушілер - Салық кодексінің 50-тарауына сәйкес;

Сондай-ақ міндеттеме белгіленген жағдайларда ҚҚС төлемейтіндердің кейбіріне де қатысты.

ҚҚС төлемейтіндердің қайсысы ЭШФ жазып беруге міндетті

Шот-фактураларды ұсыну бойынша міндет енді ҚҚС төлемейтіндердің жаңа санаттарына да қолданылады (ҚР СК 208-бабы).

• ҚР СК 495-бабында белгіленген жағдайларда – комиссиионер;
• ҚР СК 494-бабында айқындалған жағдайларда – экспедитор;
• Мемлекеттік материалдық резерв саласындағы уәкілетті органның мемлекеттік материалдық резервтен тауарлар шығарған кезде оның ведомствосы;
• Жүктерді халықаралық тасымалдаудың көрсетілетін қызметтері бойынша – салық төлеуші;
• Сәйкестікті растау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін белгіленген тәртіппен аккредиттелген заңды тұлғ;
• Кеден өкілі, кедендік тасымалдаушы, УСҚ (уақытша сақтау қоймаларының) иесі, кедендік қоймалардың иесі және уәкілетті экономикалық оператор болып табылатын салық төлеуші;
• оңайлатылған декларация негізінде АСР қолданатын салық төлеуші;
• ҚР ратификациялаған халықаралық шарттарды іске асыру мақсатында қабылданған ҚР нормативтік құқықтық актілерінде көзделген жағдайларда салық төлеуші;
• Импортталған тауарларды өткізген жағдайда салық төлеуші;
• Егер тауар «Виртуалды қойма» модулінде ескерілсе - оны сату кезінде;
• Медициналық бұйымдарды, медициналық бұйымдардың жиынтықтауыштарын, сондай-ақ техникалық қосалқы (компенсаторлық) құралдарды өткізу бойынша – салық төлеуші.
• Адвокат көрсеткен заң көмегі жөніндегі адвокаттық кеңсе.

ҚҚС төлемейтіндердің шот-фактураларды ресімдеуін реттейтін жаңа бап бекітілді (ҚР СК 209-бабы).

• Атап айтқанда, төтенше жағдай немесе ТЖ қолданылатын кезеңде қағаз нысанында жазып берілген шот-фактуралар ЭШФ АЖ-ға осындай кезеңдер аяқталғаннан кейін күнтізбелік 30 күннен кешіктірілмей енгізілуі тиіс.
• ЭШФ-дағы барлық мәндер теңгемен көрсетіледі.
• Айналым жасау күні ҚР СК 460-бабына сәйкес айқындалады.
• Тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы анықталған тәуекелдер болған кезде ЭШФ оны жазып беруді жүзеге асыратын жеке тұлғаның биометриялық деректерімен қосымша куәландырылады.
• Жазып беру мерзімі ҚР СК 493-бабымен реттеледі, ал ЭШФ ресімдеуге сатып алушы тарапынан талап ету мерзімі 15 күнтізбелік күнге дейін қысқартылды.

Мысалы, ҚР СК 209-бабына сәйкес салық төлеуші шот-фактураны қағаз жеткізгіште жазып беруге құқылы болатын:

1) салық төлеушінің Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктерінің шекараларында тұрған жері бойынша жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі болмаған;

2) уәкілетті органның интернет-ресурсындағы техникалық қателер себебінен электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде шот-фактураларды жазып берудің мүмкін еместігі туралы ақпарат расталған жағдайларды қоспағанда, шот-фактура электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық нысанда жазып беріледі.

Қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура техникалық қателер жойылған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесіне енгізілуге жатады;

3) Салық кодексінің 88-бабына сәйкес электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде шот-фактураларды жазып беру тоқтатыла тұрған кездегі жағдайларды қоспағанда, шот-фактура электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық нысанда жазып беріледі.

Бұл ретте қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура Салық кодексінің 88-бабына сәйкес шот-фактураларды электрондық нысанда жазып беруді тоқтата тұрудың күші жойылған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесіне енгізілуге жатады;

4) төтенше жағдай немесе төтенше жағдайдың қолданылу кезеңіндегі жағдайларды қоспағанда, шот-фактура электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық нысанда жазып беріледі.

Бұл ретте қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура төтенше жағдай немесе төтенше жағдайдың қолданылу кезеңі аяқталған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесіне енгізілуге жатады.

2. Қағаз жеткізгіштегі шот-фактура электрондық шот-фактура нысанында екі данада жазып беріледі, оның біреуі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушыға беріледі.

Салық төлеушілер қағаз жеткізгіште жазып берілетін шот-фактурада шот-фактураның электрондық нысанында көзделмеген қосымша мәліметтерді көрсетуге құқылы.

3. Шот-фактурадағы құндық және сомалық мәндер Қазақстан Республикасының ұлттық валютасында көрсетіледі.

4. Егер заңды тұлғаның атынан тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді беруші ретінде оның құрылымдық бөлімшесі әрекет етсе және заңды тұлғаның шешімі бойынша шот-фактураларды жазып беруді осындай құрылымдық бөлімше жүргізсе, сондай-ақ, егер құрылымдық бөлімше заңды тұлғаның атынан тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы болған жағдайда, онда шот-фактурада осындай құрылымдық бөлімшенің деректемелерін көрсетуге жол беріледі.

5. Шот-фактураны жазып беру мақсатында:

• айналым жасалған күн осы Кодекстің 460-бабының ережелеріне сәйкес айқындалады;
• айналым мөлшері осы Кодекстің 461 және 462-баптарының ережелеріне сәйкес айқындалады.

6. Егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, электрондық нысанда жазып берілген шот-фактура электрондық цифрлық қолтаңба арқылы куәландырылады.

Шот-фактура осы Кодекстің 93-бабына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі негізінде салық төлеушіге қатысты тәуекел анықталған кезде уәкілетті орган көздеген тәртіппен шот-фактураны жазып беруді жүзеге асыратын жеке тұлғаның биометриялық деректерімен қосымша куәландырылады.

Қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура:

• заңды тұлғалар үшін – басшының және бас бухгалтердің қолтаңбасымен, сондай-ақ егер осы тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуға тиіс болса, атауы және ұйымдық-құқықтық нысанын көрсету қамтылған мөрмен;
• дара кәсіпкерлер үшін – тегі, аты және әкесінің және (немесе) атауы қамтылған мөрмен (ол болған кезде), сондай-ақ дара кәсіпкердің қолтаңбасымен куәландырылады.

Шот-фактура салық төлеушінің бұйрығымен уәкілеттік берілген жұмыскердің қолтаңбасымен куәландырылуы мүмкін. Бұл ретте бұйрықтың көшірмесі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушылардың көзбен шолып танысуы үшін қолжетімді болуға тиіс.

Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы осы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіге шот-фактураларға қол қоюға уәкілетті адамды тағайындау туралы бұйрықтың осыған уәкілетті адам куәландырған көшірмесін ұсынуды талап ете отырып жүгінуге құқылы, ал өнім беруші осы талапты тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы жүгінген күні орындауға міндетті.

Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді беруші болып табылатын заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі, егер осы тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуға тиіс болса, салық төлеушінің шешімі бойынша өзі жазған шот-фактураларды осындай құрылымдық бөлімшенің заңды тұлғаның атауы және ұйымдық-құқықтық нысанын көрсету қамтылған мөрімен куәландыруға құқылы.

Жай серіктестікке (консорциумға) қатысушылардың уәкілетті өкілі жазып берген шот-фактура Салық кодексінің 216-бабының 2-тармағында көзделген жағдайларда атауының және ұйымдық-құқықтық нысанының көрсетілуін қамтитын уәкілетті өкілдің мөрімен, сондай-ақ осындай уәкілетті өкілдің басшысы мен бас бухгалтерінің қолтаңбаларымен куәландырылады.

Егер Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына және есепке алу саясатына сәйкес басшы немесе дара кәсіпкер бухгалтерлік есепке алуды жеке өзі жүргізсе, бас бухгалтердің қолтаңбасының орнына "көзделмеген" деп көрсетіледі.

7. Қосылған құн салығын төлемеушілер шот-фактураны осы Кодекстiң 493-бабында белгіленген мерзімдерде жазып береді.

8. Жекелеген жағдайларда шот-фактураларды жазып беру ерекшеліктері осы Кодекстің 494-498-баптарында белгіленген.

Бейрезиденттен сатып алынған жұмыстар, қызметтер бойынша ЭШФ жазып беру

Енді 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС төлеушілер бейрезиденттерден Қазақстан Республикасы сату орны болып танылған жұмыстарды немесе қызметтерді сатып алу кезінде шот-фактура жазып беруге міндетті. (ҚР СК 454-бабы)

Шетелдік жеткізуші ұсынған қызмет құнына ҚҚС енгізу фактісі орындалған жұмыстар актісінде немесе өзге растайтын құжатта ҚҚС тиісті сомасын бөлумен расталады.

Қазақстан Республикасы өткізу орны деп танылатын, бейрезиденттен сатып алынған жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша қосылған құн салығын төлеуші шот-фактураны осы Кодекстің 50-тарауында көзделген тәртіппен жазып береді. (ҚР СК 454-бабының 2-тармағы.)

Орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер актісіндегі немесе қызметтер көрсету фактісін растайтын өзге құжаттағы бөлінген салық сомасы шетелдік компанияның электрондық нысанда көрсетілген қызмет құнына қосылған құн салығының сомасын енгізгенін растау болып табылады.

ЭШФ қашан жазып бермеуге болады

Шот-фактура талап етілмейтін ерекшеліктер бар (ҚР СК 491-бабы):

• Егер жеке тұлғалармен есеп айырысу сатып алушыға БКМ чегін немесе POS-терминал чегін, арнайы мобильді қосымшаның чегін ұсыну арқылы жүзеге асырылса;
• Егер сату – электрондық ақша арқылы немесе электрондық төлем құралдарын пайдалана отырып;
• Егер қызметтер – коммуналдық, байланыс, т/ж немесе авиабилеттер;
• Егер тауар кәдімгі жеке тұлғаға өтеусіз берілсе;
• Егер операция – қаржылық болса (мысалы, кредиттер, сақтандыру).
• Егер тауарлар жеке немесе отбасылық пайдалану үшін сатылса;
• Егер сатып алушы – микрокәсіпкерлік субъектісі болса.

Сондай-ақ өзгерістер құжат айналымының тәртібіне де қатысты болды (ҚР СК 491-бабы):

• Фискалдық чектердегі ЖСН бұдан әрі міндетті емес - оны сатып алушының талап етуі бойынша ғана көрсетеді:

бұл ретте сатып алушының талап етуі бойынша мұндай чекте тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді осындай сатып алушының сәйкестендіру нөмірі болуға тиіс; (ҚР СК 491-бабы 2-тармағының 1-тармақшасы)

ЭШФ жазып беру мерзімдері

Шот-фактураларды жазып беру мерзімдері түзетілді:

• ЭШФ айналым жасалған күннен ерте емес және осындай күннен кейін күнтізбелік 15 күннен кешіктірілмей ресімделуге тиіс. (ҚР СК 493-бабының 1-тармағы)
• Айналымдардың кейбiр түрлерi үшiн шот-фактура айдың қорытындысы бойынша осындай тауарлар, қызметтер бойынша айналым жасалған күн келетiн айдан кейiнгi айдың 20-сынан кешiктiрiлмей жазылады.ЭШФ айдың қорытындысы бойынша ресiмдеуге болатын айналымдар тiзбесi кеңейтiлдi. (ҚР СК 493-бабының 2-тармағы)
• ТЖ кезінде ЭШФ жазып беру үшін нақты мерзімдер пайда болды: төтенше жағдай немесе төтенше жағдайдың қолданылуы кезеңінде қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура төтенше жағдай немесе төтенше жағдайдың қолданылуы аяқталған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесіне енгізілуге жатады. Жазып беру тәртібі мен шот-фактураның нысанын уәкілетті орган белгілейді. (ҚР СК 492-бабы 1-тармағының 4-тармақшасы)

• Заңды тұлға қайта ұйымдастырылған кезде құқықтық мирасқор, егер соманы ұлғайту талап етілсе, айналым жасалған күннен кейін күнтізбелік жүз сексен күннен кешіктірмей қосымша ЭШФ жазып беруі тиіс. (ҚР СК 493-бабының 7-тармағы)

• Жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алушының айналымы болып табылатын осындай жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бейрезиденттен сатып алынған жағдайда, электрондық нысандағы шот-фактураны бейрезидент үшін осындай айналым бойынша қосылған құн салығын бюджетке төлегеннен кейін, бірақ мұндай төлем жасалған күннен бастап күнтізбелік бес күннен кешіктірмей, оның ішінде осы Кодекстің 122 және 123-баптарында айқындалған тәртіппен есепке жатқызуды жүргізу арқылы сатып алушы жазып береді. (ҚР СК 493-бабының 9-тармағы)

• Талап бойынша ЭШФ беру мерзімі қысқартылды:

айналым күнінен бастап күнтізбелік 15 күннен аспайтын мерзімде - Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы өнім беруші өткізу бойынша айналым жасаған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде осы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіге шот-фактура жазып беру талабымен жүгінуге құқылы (ҚР СК 491-бабының 4-тармағы)

• Тасымалдау қызметтерін жеткізушілер үшін жаңа міндет енгізілді:

сатып алушы ЭШФ-ны немесе растайтын құжатты қызметті алғаннан кейін 15 күн ішінде талап ете алады -

көрсетілетін қызметтерді алушы өнім беруші өткізу бойынша айналым жасаған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде осы баптың 2-тармағының 4) тармақшасында көзделген жағдайда жеке тұлғаның жол жүру фактісін растайтын құжатты немесе осындай көрсетілетін қызметтерді берушіге шот-фактура жазып беру талабымен жүгінуге құқылы. Өнім беруші мұндай талапты осы баптың ережелерін ескере отырып, оның ішінде жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы туралы мәліметтерде тасымалдау жөніндегі қызмет көрсетілген жеке тұлғаның деректемелерін көрсету бөлігінде орындауға міндетті. (ҚР СК 491-бабының 5-тармағы)

Түзетілген және қосымша ЭШФ алушылар үшін растау мерзімдері

Түзетілген және қосымша ЭШФ алушылар үшін, сондай-ақ оларды қайтарып алған жағдайда жаңа міндеттер мен растау мерзімдері енгізілді.

Мәселен, ҚР СК 499-бабының 4-тармағына сәйкес электрондық нысанда жазып берілген түзетілген шот-фактура бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы:

1) егер осындай түзетілген шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылса – осындай шот-фактураның жазып берілгенін растауға немесе келіспеген кезде қабылдамауға міндетті. Бұл ретте осындай шот-фактураны алушыдан растау болған кезде шот-фактура жазып берілген болып есептеледі;

2) егер түзетілген шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылмаса – түзетілген шот-фактураны алған күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде сондай шот-фактураны жазып беруді қабылдамауға құқылы. Егер осындай қабылдамау осы тармақшада көрсетілген мерзім ішінде жүргізілмесе, онда шот-фактура тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы растаған болып есептеледі.

Бұл ретте алушы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіге осындай түзетілген шот-фактураны кері қайтарып алуды талап ете отырып жүгінуге құқылы. Осы баптың ережелері осы Кодекстің 500-бабында көзделген жағдайларда қолданылмайды.

5. Қайта құру жолымен қайта ұйымдастыру жағдайларын қоспағанда, қайта ұйымдастырылған заңды тұлғаның құқық мирасқоры түзетілген шот-фактураны жазып беруді жүргізбейді.

Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы электрондық нысанда жазып берілген қосымша шот-фактура бойынша:

1) егер осындай қосымша шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылса – осындай шот-фактураның жазып берілгенін растауға немесе келіспеген жағдайда қабылдамауға міндетті. Бұл ретте осындай шот-фактураны алушыдан растау болған кезде шот-фактура жазып берілген болып есептеледі;

2) егер қосымша шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылмаса – қосымша шот-фактураны алған күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде осындай шот-фактураның жазып берілуін қабылдамауға құқылы. Егер осындай қабылдамау осы тармақшада көрсетілген мерзім ішінде жүргізілмесе, онда шот-фактура тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы растаған болып есептеледі. Бұл ретте алушы тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіге осындай қосымша шот-фактураны кері қайтарып алу талабымен жүгінуге құқылы. (ҚР СК 500-бабының 4-тармағы)

Электрондық нысанда жазып берілген шот-фактураны кері қайтарып алу шот-фактураның жазып берілуін жарамсыз деп тану мақсатында жүргізіледі. (ҚР СК 501-бабы)

Шот-фактураны қайтарып алуды шот-фактураны жазып берген салық төлеушi жүргiзедi.

Электрондық нысанда жазып берілген, кері қайтарып алынған шот-фактура бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы:

1) егер осындай шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылса – осындай шот-фактураны кері қайтарып алуды растауға немесе келіспеген кезде қабылдамауға міндетті. Бұл ретте осындай шот-фактураны алушыдан растау болған кезде шот-фактура кері қайтарып алынған болып есептеледі;

2) егер шот-фактураны алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылмаса – шот-фактураны кері қайтарып алған күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде осындай шот-фактураны кері қайтарып алуды қабылдамауға құқылы. Егер осындай қабылдамау осы тармақшада көрсетілген мерзім ішінде жүргізілмесе, онда шот-фактураны кері қайтарып алуды тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы растаған болып есептеледі. Бұл ретте алушы бұрын жазып берілген шот-фактураны қалпына келтіруді талап ете отырып, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіге жүгінуге құқылы.

ЭШФ бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС

Салық төлеуші электрондық нысанда алынған шот-фактура бойынша есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасын таныған жағдайда, электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде қосылған құн салығының осындай сомасы есепке жатқызылатын сома ретінде есепке алынған қосылған құн салығы бойынша декларация ұсынылғанға дейін осындай тану туралы белгі жасайды. (ҚР СК 480-бабының 8-тармағы)

ЭШФ жазып берілуін бақылау

Мемлекет басшысы қол қойған жаңа Салық кодексінде (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚРЗ Кодексі) ЭШФ жазып берілуін бақылауға арналған 13-тарау көзделген

ЭШФ жазып берілуін бақылауды салық органы тәуекелі жоғары ЭЩФ жазып берілуінің жолын кесу мақсатында жүргізеді.

Салық кодексінде ЭШФ үзіндісін бақылаудың 2 түрі көзделген:

1. автоматтандырылған бақылау;
2. салыстырмалы бақылау.

ЭШФ жазып берілуін автоматтандырылған бақылау

Автоматтандырылған бақылау салық төлеушілердің жекелеген санатына жатқызылған салық төлеуші жазып берген электрондық шот-фактураға салық органының ақпараттық жүйесінде тіркеу нөмірін берудің автоматтандырылған процесін білдіреді. (ҚР СК 139-б)

Автоматтандырылған бақылау жүргізілетін салық төлеушілердің санаттарын уәкілетті орган бекітеді.

Автоматтандырылған бақылауды жүргізу қағидаларын уәкілетті орган белгілейді және олар мыналарды:

1. салық шотын жүргізу тәртібін;
2. салықтың баланстық сомасын есепке алу тәртібін;
3. салық шотын салық төлеушінің толықтыру тәртібін;
4. электрондық шот-фактура жазып беру үшін пайдаланылған салық төлеушінің ақшасын бюджетке аудару тәртібін;
5. салық төлеушінің ақшаны қайтару туралы өтінішін беру және оны қарау тәртібі мен мерзімдерін;
6. салық төлеушіге ақшаны қайтару тәртібін;
7. автоматтандырылған бақылауды жүргізу кезеңін қамтуға тиіс.

Әрбір ЭШФ-ға тіркеу нөмірі берілетінін атап өту маңызды. Егер ЭШФ-ға тіркеу нөмірі берілмеген жағдайда, ол жазып берілмеген болып есептеледі.

ЭШФ жазып берілуін салыстырмалы бақылау

ҚР СК 141-бабына сәйкес салыстырмалы бақылау - салық төлеуші жазып берген электрондық шот-фактураларды:

1. оның өнім берушілері жазып берген электрондық шот-фактуралардың;
2. салықтық есептіліктің;
3. салық төлеушінің қызметі жөніндегі өзге де уәкілетті мемлекеттік органдардың, оның ішінде салық салу объектілері және (немесе) салық салуға байланысты объектілер туралы мәліметтердің;
4. банктік шоттар бойынша екінші деңгейдегі банктер мәліметтерінің деректерімен салыстыру арқылы салық органы жүзеге асыратын іс-шара.

ЭШФ жазып берілуін салыстырмалы бақылау жүргізудің мақсаты - тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету жөніндегі айналымның іс жүзінде жасалғанын анықтау.

Салыстырмалы бақылау талап қоюдың ескіру мерзімі шегінде жазып берілген электрондық шот-фактуралар бойынша жүзеге асырылады.

Жүргізілген салыстырмалы бақылау нәтижелері бойынша салық органы іс жүзінде жасалғанына күмән келтіретін тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету жөніндегі операциялар анықталған жағдайда, осындай өткізу жөнінде айналым жасаған салық төлеушіге тауарларды өткізу, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету жөніндегі айналымның іс жүзінде жасалғанын растау туралы хабарлама ұсынылады.

Егер салық төлеуші ұсынылған хабарламамен:

1. келіссе, онда ЭШФ-ны қайтарып алады және оларды қайтарып алу туралы түсініктеме береді;
2. келіспесе, онда операциялардың (мәмілелердің) және (немесе) тауарлардың шығу тегі бойынша құжаттардың, сондай-ақ жұмыстардың нақты орындалуын, қызметтердің көрсетілуін растайтын кез келген басқа да құжаттардың көшірмелерін міндетті түрде қоса бере отырып, айналымның нақты жасалғанын растайтын негіздемемен түсіндірме беру арқылы хабарламада көрсетілген ЭШФ бойынша айналым жасау фактісінің болмауымен келіседі.

Түсіндірме еркін нысанда ұсынылады және мыналарды қамтуы тиіс:

• хабарламаны ұсынған салық төлеушінің және салық органының сәйкестендіру деректері;
• хабарламаның нөмірі мен күні;
• келіспеушіліктің негіздемесі.

Салық төлеуші түсініктемеге оның дәлелдерін растайтын құжаттардың көшірмелерін қоса беруге құқылы.

Салық органы түсіндірме келіп түскен күннен кейінгі он жұмыс күні ішінде хабарламаны орындалмаған деп тану туралы шешім шығарады.

Хабарламаны орындалмаған деп тану туралышешім салық төлеушіге ол шығарылған күннен кейінгі екі жұмыс күні ішінде беріледі.

Салық органы шешім шығарылған күннен кейінгі бір жұмыс күні ішінде ЭШФ үзіндісін тоқтата тұрады.

Салық төлеуші хабарламаны орындамаған кезде салық органы осындай хабарламаны орындау мерзімі өткен күннен кейінгі бір жұмыс күні ішінде:

1. салық төлеушінің банктік шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтата тұру туралы өкім шығарады;
2. ЭШФ жазып берілуін тоқтата тұрады.

ЭШФ жазып беру тоқтатыла тұрған салық төлеушілер туралы мәліметтер электрондық шот-фактураларды жазып беруді тоқтата тұру туралы шешім шығарылған күннен кейінгі бір жұмыс күні ішінде уәкілетті органның интернет-ресурсында орналастырылады.

ЭШФ 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін

ЭШФ бойынша жалпы ережелер

Салық төлеуші шот-фактураны қағаз жеткізгіште жазып беруге құқылы болатын мынадай жағдайларды:
1) салық төлеушінің тұрған жері бойынша Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктері шекарасында жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі болмаған.
2) техникалық қателер себебінен электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде (ЭШФ АЖ) шот-фактураларды жазып беру мүмкін емес екені туралы ақпарат уәкілетті органның интернет-ресурсында расталған жағдайды қоспағанда, шот-фактура электрондық нысанда жазып беріледі.
Техникалық қателер жойылғаннан кейін қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура техникалық қателер жойылған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесіне енгізуге жатады. (ҚР СК 412-бабының 2-тармағы).

Шот-фактурада мыналар көрсетілуі тиіс:
1) шот-фактураның реттік нөмірі;
2) тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушінің және алушының сәйкестендіру нөмірі;
3) тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушылар болып табылатын жеке тұлғаларға қатысты – тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басты куәландыратын құжатта көрсетілсе); тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер немесе алушылар болып табылатын дара кәсіпкерлерге қатысты – салық төлеушінің тегі, аты, әкесінің аты (егер ол жеке басты куәландыратын құжатта көрсетілсе) және (немесе) атауы; тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер немесе алушылар болып табылатын заңды тұлғаларға (заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелеріне) қатысты – атауы. Бұл ретте ұйымдық-құқықтық нысанды көрсету бөлігінде дағдыларға, оның ішінде іскерлік айналымның дағдыларына сәйкес аббревиатура пайдаланылуы мүмкін;
4) шот-фактураның жазып берілген күні;
5) ҚР СК 416-бабында көзделген жағдайларда, өнім берушінің мәртебесі – комитент немесе комиссионер;
6) акцизделетін тауарларды өткізген жағдайда – егер мұндай өткізу акциз салынатын объект болып табылса, акциздің сомасы қосымша;
7) өткізілетін тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің атауы;
8) салық салынатын (салық салынбайтын) айналым мөлшері;
9) қосылған құн салығының мөлшерлемесі;
10) қосылған құн салығының сомасы;
11) қосылған құн салығы ескеріле отырып, тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны;
12) тауарларға қатысты – сыртқы экономикалық қызмет тауар номенклатурасының коды;
13) мемлекеттік сатып алу туралы шарт бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізген жағдайда – мемлекеттік сатып алу туралы шарттың күні мен нөмірі.

Шот-фактураны кім жазып беруге міндетті

Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым жасалған кезде мыналар шот-фактура жазып беруге міндетті:

1) осы Кодекстің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасында көзделген қосылған құн салығын төлеушілер;
2) ҚР ратификациялаған халықаралық шарттарды іске асыру мақсатында қабылданған ҚР нормативтік құқықтық актілерінде көзделген жағдайларда салық төлеушілер;
3) осы Кодекстің 416-бабында белгіленген жағдайларда, қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтын комиссионер;
4) осы Кодекстің 415-бабында белгіленген жағдайларда, ҚҚС төлеуші болып табылмайтын экспедитор;
5) импортталған тауарларды өткізген жағдайда салық төлеушілер;
6) мемлекеттік материалдық резервтен тауарларды шығаруы кезінде мемлекеттік материалдық резерв саласындағы уәкілетті органның құрылымдық бөлімшесі;
7) ЭШФ АЖ "Виртуалды қойма" модуліне келіп түскен тауарлар осындай салық төлеушілерге өткізілген жағдайда, қосылған құн салығын төлеушілер болып табылмайтын салық төлеушілер;
8) құны республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және осындай мәміле жасалған күнге қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 1000 еселенген мөлшерінен асатын азаматтық-құқықтық мәміле бойынша ҚР-да ҚҚС төлеуші ретінде тіркелмеген резидент-заңды тұлғалар (мемлекеттік мекемелер мен орта білім беретін мемлекеттік ұйымдарды қоспағанда), қызметін ҚР-да филиал, өкілдік арқылы жүзеге асыратын бейрезиденттер, ДК, жеке практикамен айналысатын адамдар.
9) жүктерді халықаралық тасымалдаудың көрсетілетін қызметтері бойынша – салық төлеушілер.

2023 жылдан бастап ЭШФ жазып беруге міндетті тұлғаларды толықтыру бөлігінде өзгерістер енгізілді.

Бұл норма қабылданған «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңда және «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы «Қазақстан Республикасының Кодексін (Салық кодексі) қолданысқа енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында жазылған.

412-бапта 2023 жылдан бастап шот-фактураны (ЭШФ) кім жазып беруге МІНДЕТТІ 10) және 11) тармақшалар қосылған,:

10) Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасында айқындалған сәйкестікті растау жөніндегі қызметті жүзеге асыру үшін белгіленген тәртіппен аккредиттелген заңды тұлға;

11) Еуразиялық экономикалық одақтың кеден заңнамасына және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес кеден өкілі, кедендік тасымалдаушы, уақытша сақтау қоймаларының иесі, кеден қоймаларының иесі және уәкілетті экономикалық оператор болып табылатын салық төлеуші.

Осы тармақтың ережелері жеке тұлға, оның ішінде дара кәсіпкер немесе жеке практикамен айналысатын адам болып табылатын жеке тұлға жеке мүлкін өткізген кезде қолданылмайды.

Шот-фактурада салық салынатын айналым мөлшері тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің әрбір атауы бойынша жеке көрсетіледі.

Электрондық нысанда жазып берілген шот-фактурадағы құндық және сомалық мәндер шетел валютасында көрсету мүмкін болатын жекелеген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының ұлттық валютасында көрсетіледі, Электрондық нысанда жазып берілген шот-фактура электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылады (ҚР СК 412-бабының 12-тармағы).

ҚР СК 412-бабының 13-тармағында көрсетілген жағдайларда шот-фактураны жазып беру талап етілмейді.

ЭШФ жазып беру мерзімдері

Шот-фактура:

өткізу бойынша айналым жасалған күннен ерте емес және осындай күннен кейін күнтізбелік он бес күннен кешіктірмей жазып беріледі. Жекелеген жағдайларда ҚР СК 413-бабының 1-тармағына сәйкес.

ҚР СК 413-бабына сәйкес шот-фактура:
1) электр және (немесе) жылу энергиясын, суды, газды, коммуналдық көрсетілетін қызметтерді, байланыс қызметтерін, теміржол көлігімен тасымалдау бойынша көрсетілетін қызметтерді, әуе көлігімен жолаушыларды, багаж бен жүктерді тасымалдау бойынша көрсетілетін қызметтерді, көлік экспедициясы шарты бойынша көрсетілетін қызметтерді, вагондар (контейнерлер) операторының көрсетілетін қызметтерін, магистральдық газ құбыржолдарын қоспағанда, магистральдық құбыржолдар жүйесі арқылы жүктерді тасымалдау бойынша көрсетілетін қызметтерді, жүйелік оператор көрсететін жүйелік қызметтерді, кредит (қарыз, микрокредит) беру бойынша көрсетілетін қызметтерді, қосылған құн салығы салынатын банк операцияларын өткізу кезінде, сондай-ақ осы Кодекстің 436-бабының 1-тармағында көрсетілген тұлғаларға бір жыл немесе одан көп мерзімге жасалған шарттар бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу кезінде – тауарлар жеткізілген, қызметтер көрсетілген айдың қорытындысы бойынша осындай тауарлар, көрсетілетін қызметтер бойынша өткізу жөніндегі айналымды жасау күні тура келетін айдан кейінгі айдың 20-күнінен кешіктірілмей;
2) тауарлар экспорт кедендік рәсімімен орналастырыла отырып әкетілген жағдайда, шот-фактура өткізу бойынша айналымды жасау күнінен кейін күнтізбелік жиырма күннен кешіктірілмей;
3) есепке жазылған сыйақы сомасы бөлігінде мүлікті қаржы лизингіне беру кезінде – қорытындылары бойынша шот-фактура жазып берілетін тоқсаннан кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей күнтізбелік тоқсанның қорытындылары бойынша;
3-1) сәйкестендірілген тауарлардың сатып алушының билігіне берілгенін растайтын тауарға билік ету құжаттарының негізінде тауарлар өткізілген кезде – осындай тауарлар бойынша өткізу жөніндегі айналымды жасау күні тура келетін айдан кейінгі айдың 20-сынан кешіктірілмей;
4) қалған жағдайларда – өткізу бойынша айналымды жасау күнінен ерте емес және осындай күннен кейін күнтізбелік он бес күннен кешіктірілмей жазып беріледі. Осы Кодекстің 412-бабы 14-тармағының талаптарын орындау мақсатында шот-фактураны жазып беру айналым жасалған күні немесе жасалған күннен кейін күнтізбелік бір жүз тоқсан бес күн ішінде жүзеге асырылады (ҚР СК 413-бабының 2-тармағы);

Түзетілген шот-фактура бұрын жазып берілген шот-фактураға өзгерістер мен толықтырулар енгізу қажет болған кезде жазып беріледі.
Түзетілген шот-фактураны жазып беру
кезінде бұрын жазып берілген шот-фактураның күші жойылады, сондай-ақ олар болған кезде қосымша шот-фактуралардың күші жойылады.
Жойылған қосымша шот-фактураларды қалпына келтіру
үшін түзетілген шот-фактураға қосымша шот-фактуралар жазылады.

Түзетілген шот-фактура:
1) шот-фактураларды жазып беруге осы тарауда белгіленген талаптарға сәйкес келуге;
2) мынадай ақпаратты қамтуға:  шот-фактураның түзетілгені туралы
белгі;  түзетілген шот-фактураның
реттік нөмірі мен жазып берілген күні;  күші жойылатын шот-фактураның
реттік нөмірі мен жазып берілген күні көрсетіледі.

Қосымша шот-фактура түзету сомасына айналым жасалған күннен ерте емес және осындай күннен кейін күнтізбелік он бес күннен кешіктірілмей жазып беріледі. ҚР СК 197-бабының талаптарын сақтамаған кезде лизинг беруші қосымша шот-фактураны осындай жағдай басталған күннен бастап күнтізбелік он бес күннен кешіктірмей жазып береді.

Өнім беруші қосымша шот-фактураны мынадай жағдайларда:
1) айналым мөлшері түзетілген;
2) осы Кодекстің 197-бабының талаптары сақталмаған жағдайларда жазып береді.

Қосымша шот-фактура:
1) шот шот-фактураларды жазып беруге қойылатын, осы тарауда белгіленген талаптарға сәйкес келуге;
2) мынадай ақпаратты: шот-фактура қосымша болып табылатыны туралы белгіні; қосымша шот-фактураның реттік нөмірі мен жазып берілген күнін; қосымша шот-фактура жазып берілетін шот-фактураның реттік нөмірі мен жазып берілген күнін; айналым мөлшері өзгертілген жағдайда, оны түзету сомасын; қосылған құн салығы өзгертілген жағдайда, оны түзету сомасын; электрондық нысанда жазып берілген кезде айналым мөлшерін түзету сомасына айналым жасалған күнді; осы баптың 1-тармағының 2) тармақшасында белгіленген жағдайда, "Салық кодексінің 197-бабын сақтамау" деген белгіні қамтуға тиіс (ҚР СК 420-бабының 2-тармағы)

2019 жылғы 1 қаңтардан бастап импортталған тауарды сату кезінде барлық ДК мен ЖШС ЭШФ жазып беруге міндетті. Шот-фактураларды жазып беру мерзімі 15 күнтізбелік күн.

Импорттаушылар ЭШФ-ны салық кезеңінен кейінгі айдың 20-күніне дейін жазып бере алады (ҚР СК 413-бабының 1-тармағы).

Тауарлар Қазақстан Республикасының аумағынан Еуразиялық экономикалық одаққа мүше басқа мемлекеттің аумағына экспортталған жағдайда шот-фактура өткізу бойынша айналым жасалған күннен кейін күнтізбелік жиырма күннен кешіктірілмей жазып беріледі. ҚР СК 453-бабының 2-тармағы.

Импорттаушы Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің аумағынан Қазақстан Республикасының аумағына әкелінген тауарларды өткізген кезде шот-фактура электрондық нысанда салық кезеңінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірілмей жазып беріледі.

Жауапкершілік

Салық төлеушінің жалған шот-фактураны жазып беруі - шағын кәсіпкерлік субъектілеріне – шот-фактураға енгiзiлген қосылған құн салығы сомасының – бір жүз, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – екі жүз, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне үш жүз пайызы мөлшерiнде айыппұл салуға алып келеді.
Ескертпе. Жалған шот-фактура деп қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебінде тұрмаған төлеушi, сол сияқты жұмыстар орындауды, қызметтер көрсетудi, тауарлар жөнелтудi іс жүзінде жүргiзбеген тұлға жазған және қосылған құн салығы сомасын қамтитын шот-фактура танылады.

Салық төлеушінің шот-фактураны электрондық нысанда жазып бермеуі - ескерту жасауға әкеп соғады.
Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген, әкiмшiлiк жаза қолданылғаннан кейiн бiр жыл iшiнде қайталап жасалған әрекет - шағын кәсіпкерлік субъектілеріне – қырық, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – бір жүз, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне бір жүз елу айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

Салық төлеушінің шот-фактураны электрондық нысанда мерзімін бұза отырып жазып беруі - ескерту жасауға әкеп соғады.
Осы баптың үшінші бөлігінде көзделген, әкiмшiлiк жаза қолданылғаннан кейiн бiр жыл iшiнде қайталап жасалған әрекет - шағын кәсіпкерлік субъектілеріне – жиырма, орта кәсiпкерлiк субъектiлерiне – елу, iрi кәсiпкерлiк субъектiлерiне бір жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

Электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық нысандағы шот-фактураны жазып беру қағидалары және оның нысандары. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары - Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2019 жылғы 22 сәуірдегі № 370 бұйрығы.

Электрондық шот-фактуралар электрондық шот-фактуралар ақпараттық жүйесінің «Виртуалды қойма» модулі арқылы жазып берілетін тауарлардың тізбесі