Үстеме жұмыс - бұл жұмыс уақытының белгіленген теңгерімінен жоғары жұмыс.

2023 жылғы 1 шілдеден кейінгі үстеме жұмыс

2023 жылғы 1 шілдеге дейінгі үстеме жұмыс

2023 жылғы 1 шілдеден кейінгі үстеме жұмыс

Жалпы ережелер

Үстеме жұмыстардың ұзақтығы

Үстеме жұмыстарға жұмыскердің келісімі талап етілмеген кезде

Үстеме жұмысқа кімдер жіберілмейді

Үстемес жұмысқа ақы төлеу

Жалпы ережелер

ҚР Еңбек кодексінің 1-бабының 80-тармағына сәйкес үстеме жұмыс - жұмыскер жұмыс берушінің бастамасы бойынша жұмыс уақытының белгіленген ұзақтығынан (есептік кезеңдегі жұмыс сағаттарының қалыпты санынан артық) тыс орындайтын жұмыс.

ҚР Еңбек кодексінің 23-бабы 2-тармағының 20-тармақшасына сәйкес үстеме жұмыстардың есебін жүргізу регламенттелген жұмыс берушінің міндеті болып табылады.

Үстеме жұмыстардың ұзақтығы

ҚР ЕК 68-бабында көрсетілгендей, жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауы тиіс, Осылайша, жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығынан асатын уақыт үстеме жұмыс немесе қайта өңдеу болып табылады.

ҚР ЕК 78-бабына сәйкес үстеме жұмыстардың шекті саны әрбір жұмыскер үшін тәулік ішінде – екі сағаттан, ал ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауіпті жұмыстарда бір сағаттан аспауға тиіс.

Үстеме жұмыстардың жалпы ұзақтығы жұмыс уақытын жиынтық есепке алуды белгілеу кезінде төрт күндік, бес күндік және алты күндік жұмыс аптасында айына он екі сағаттан және жылына бір жүз жиырма сағаттан аспауға тиіс.

Үстеме жұмыстарға тартуға жұмыскердің жазбаша келісімімен жол беріледі.

Үстеме жұмыстарға жұмыскердің келісімі қай кезде талап етілмейді

Жұмыскердің келісімінсіз мынадай жағдайларда:

1) елдің қорғанысы, төтенше немесе соғыс жағдайын енгізу, төтенше жағдайды жариялау үшін қажетті жұмыстарды жүргізу кезінде, сондай-ақ төтенше жағдайларды, дүлей зілзаланы немесе өндірістік аварияны болдырмау не олардың зардаптарын дереу жою үшін не мемлекеттік органдардың немесе олардың лауазымды адамдарының шешімі бойынша өзге де шектеу іс-шараларын, оның ішінде карантинді енгізу кезінде;

2) сумен жабдықтаудың, газбен жабдықтаудың, жылумен жабдықтаудың, энергиямен жабдықтаудың және тіршілікті қамтамасыз етудің басқа да жүйелерінің қалыпты жұмыс істеуін бұзатын өзге де мән-жайларды жою үшін;

3) егер жұмыста үзіліс жасауға болмаса, ауыстыратын жұмыскер келмей қалғанда, басқа жұмыскермен ауыстыру шараларын дереу қолдана отырып, жұмысты жалғастыру үшін;

4) денсаулықтан айырылу немесе өлім қаупі төнген азаматтарға шұғыл және кезек күттірмейтін жәрдем көрсету үшін үстеме жұмыстарға жол беріледі. (ҚР ЕК 77-бабы)

Үстеме жұмысқа кімдер жіберілмейді

Үстеме жұмысқа мынадай жұмыскерлер:

• жұмыс берушіге жүктілігі туралы анықтаманы ұсынған жүкті әйелдер;
• он сегіз жасқа толмағандар;
• мүгедектігі бар адамдар жіберілмейді

Үстеме жұмысқа ақы төлеу

Еңбекке уақыт бойынша ақы төлеу кезінде үстеме уақыттағы жұмысқа еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) тарифтік мөлшерлемесі негізге алына отырып, бір жарым еседен төмен болмайтын мөлшерде ақы төленеді.

Еңбекке кесімді ақы төлеу кезінде үстеме уақыттағы жұмысқа қосымша ақы төлеу жұмыскердің белгіленген күндік (сағаттық) мөлшерлемесінің 50%-нан төмен болмайтын мөлшерде жүргізіледі.

Тараптардың келісімі бойынша үстеме жұмысқа үстеме жұмыстың бір сағаты үшін тынығуға кемінде бір сағат беру есебімен тынығу сағаттарын ұсынуға жол беріледі. (ҚР ЕК 108-бабы)

Мереке және демалыс күндеріндегі жұмысқа ақы төлеу

Мереке және демалыс күндеріндегі жұмысқа ақы төлеу еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, бір жарым еседен төмен болмайтын мөлшерде жүргізіледі.

Түнгі уақыттағы еңбекақы

Түнгі уақыттағы жұмыстың әрбір сағатына еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, бір жарым еседен төмен болмайтын мөлшерде ақы төленеді.

Түнгі жұмыс уақыты мереке немесе демалыс күніне тура келген кезде еңбекке ақы төлеу осы баптың бірінші бөлігіне сәйкес түнгі сағаттарға және осы Кодекстің 109-бабына сәйкес мереке немесе демалыс күндерінің сағаттарына жеке жүргізіледі.

Осылайша, егер жұмыскер үстеме сағаттарды, түнгі сағаттарды жұмыс істесе немесе мереке күндері немесе өзінің демалыс күндері жұмыс істесе, онда ҚР Еңбек кодексінің 108-110-баптарына сәйкес осындай жұмыс істеген сағаттары үшін оған 1,5 тарифтік мөлшерлемеден төмен емес мөлшерде ақы төленуге тиіс.

Істелген жұмыс уақытының құрамында нақты істелген жұмыс уақыты және жұмыс уақытына жататын өзге де уақыт кезеңдері есепке алынады. Бұл ретте үстеме жұмыс уақыты, түнгі уақыттағы жұмыс, демалыс, мереке күндері, іссапар күндері жеке есепке алынады.

Жұмыскер жұмыс істеген үстеме сағаттарды есептеу үшін есептік кезеңде жұмыскердің нақты жұмыс істеген сағаттарының санын айқындау қажет.

Үстеме сағаттар жалпы нақты жұмыс істелген сағаттар мен жұмыс уақытының балансы бойынша жұмыс сағаттары арасындағы айырма ретінде есептеледі.

Демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс жеке төленеді және түнгі уақыттағы жұмыс үшін жеке төленеді.

2023 жылғы 1 шілдеге дейінгі мерзімнен тыс жұмыс

Үстеме жұмыс

1. Үстеме жұмыстарға тартуға жұмыскердің жазбаша келісімімен жол беріледі.

2. Жұмыскердің келісімінсіз үстеме жұмыстарға мынадай жағдайларда:

1) елдің қорғанысы үшін, сондай-ақ төтенше жағдайларды, дүлей зілзаланы немесе өндірістік аварияны болдырмау не олардың зардаптарын дереу жою үшін қажетті жұмыстарды жүргізу кезінде;

2) сумен жабдықтаудың, газбен жабдықтаудың, жылумен жабдықтаудың, энергиямен жабдықтаудың және тіршілікті қамтамасыз етудің басқа да жүйелерінің қалыпты жұмыс істеуін бұзатын өзге де мән-жайларды жою үшін;

3) ауысатын жұмыскер келмеген кезде жұмысты жалғастыру үшін, егер жұмыс үзіліске жол бермесе, басқа жұмыскерді ауыстыруға дереу шаралар қабылдай отырып;

4) денсаулығынан айрылу немесе қаза болу қаупі төнген азаматтарға шұғыл және кезек күттірмейтін көмек көрсету үшін жол беріледі.

3. Үстеме жұмысқа мынадай жұмыскерлер:

1) жұмыс берушіге жүктілігі туралы анықтама ұсынған жүкті әйелдер;

2) он сегіз жасқа толмағандар;

3) мүгедектер жіберілмейді.

Үстеме жұмыстардың шекті саны

1. Үстеме жұмыстар әрбiр жұмыскер үшiн тәулiк iшiнде екi сағаттан, ал ауыр жұмыстарда, еңбек жағдайлары зиянды және (немесе) қауiптi жұмыстарда - бiр сағаттан аспауға тиiс.

2. Үстеме жұмыстардың жалпы ұзақтығы айына он екі сағаттан және жылына жүз жиырма сағаттан аспауға тиіс.

3. Үстеме жұмыстардың шекті санын шектеу осы Кодекстің 77-бабы 2-тармағының 1) және 4) тармақшаларында көзделген жағдайларда жұмыстарға қолданылмайды.

Мерзімнен тыс жұмысқа ақы төлеу

Еңбекке уақытпен ақы төлеу кезінде үстеме жұмысқа еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, кемінде бір жарым есе мөлшерде ақы төленеді.

Еңбекке кесiмдi ақы төлеу кезiнде үстеме жұмысы үшiн қосымша ақы жұмыскердiң белгiленген күндiк (сағаттық) мөлшерлемесінің елу пайызынан төмен емес мөлшерде төленедi.

Тараптардың келісімі бойынша үстеме жұмысы үшін үстеме жұмысының бір сағаты үшін кемінде бір сағат демалыс есебінен демалыс сағаттарын беруге жол беріледі.

Мереке және демалыс күндеріндегі жұмысқа ақы төлеу

Мереке және демалыс күндеріндегі жұмысқа ақы төлеу еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, кемінде бір жарым мөлшерде жүргізіледі.

Түнгі уақыттағы еңбекақы

Түнгі уақыттағы жұмыстың әрбір сағатына еңбек немесе ұжымдық шарттардың және (немесе) жұмыс беруші актісінің талаптарына сәйкес жоғарылатылған мөлшерде, бірақ жұмыскердің күндік (сағаттық) мөлшерлемесі негізге алына отырып, кемінде бір жарым есе мөлшерде ақы төленеді.

Түнгі жұмыс уақыты мереке немесе демалыс күнімен сәйкес келген кезде еңбекке ақы төлеу осы баптың бірінші бөлігіне сәйкес түнгі сағаттар үшін және осы Кодекстің 109-бабына сәйкес мереке немесе демалыс күндерінің сағаттары үшін жеке жүргізіледі.

Осылайша, егер жұмыскер үстеме сағаттарды, түнгі сағаттарды жұмыс істесе немесе мереке күндері немесе өзінің демалыс күндері жұмыс істесе, онда ҚР Еңбек кодексінің 108-110-баптарына сәйкес осындай жұмыс істеген сағаттары үшін оған 1,5 тарифтік мөлшерлемеден төмен емес мөлшерде ақы төленуге тиіс.

Істелген жұмыс уақытының құрамында нақты істелген жұмыс уақыты және жұмыс уақытына жататын өзге де уақыт кезеңдері есепке алынады. Бұл ретте үстеме жұмыс уақыты, түнгі уақыттағы жұмыс, демалыс, мереке күндері, іссапар күндері жеке есепке алынады.

Жұмыскер жұмыс істеген үстеме сағаттарды есептеу үшін есептік кезеңде жұмыскердің нақты жұмыс істеген сағаттарының санын айқындау қажет.

Үстеме сағаттар жалпы нақты жұмыс істелген сағаттар мен жұмыс уақытының балансы бойынша жұмыс сағаттары арасындағы айырма ретінде есептеледі.

Демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс жеке төленеді және түнгі уақыттағы жұмыс үшін жеке төленеді.