Салықтық преференция - бұл салық төлеушi тарапынан қарсы мiндеттемелер шарттарында мiндеттi сипаттағы салық мiндеттемелерi сомасын азайту түрiнде белгiлi бiр қызмет түрлерiн қолдау үшiн салық төлеушiлердiң жекелеген санаттарына мемлекеттiң артықшылықтар беруi.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап инвестициялық салықтық преференциялар

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі инвестициялық салықтық преференциялар

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап инвестициялық салықтық преференциялар

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап № 106 бұйрықпен бекітілген Берілетін инвестициялық преференциялардың тиімділігін бағалау қағидалары күшіне енеді.

Бекітілген қағидаларға сәйкес, әрбір жылдың 15 наурызына дейін инвестициялық преференцияларды алушылар белгіленген нысан бойынша мәліметтерді инвестициялар жөніндегі уәкілетті органға жіберуге міндетті. Осы мерзімде жетекшілік ететін инвестициялық жобалар бойынша преференциялар беретін немесе оларды сүйемелдейтін орталық және жергілікті атқарушы органдар да осындай есеп береді.

Алынған деректер негізінде уәкілетті орган 15 наурыз бен 15 сәуір аралығында ақпаратты жинауды және шоғырландыруды жүргізеді, содан кейін оны талдауға кіріседі.

Инвестициялық преференциялардың тиімділігін бағалау жыл сайын 15 мамырдан 15 шілдеге дейін жүргізіледі. Процесте қолдаудың бір немесе бірнеше түрін алған әрбір жоба бойынша инвесторлар мен мемлекеттік органдар ұсынған жиынтық деректер пайдаланылады.

Талдау төрт негізгі бағыт бойынша жүргізіледі:

1. Экономикалық тиімділік - өндірілетін өнімнің өсуі, тартылған инвестициялардың көлемі, салық түсімдерінің өсуі, экспорттық және импортты алмастыру әлеуетін арттыру бағаланады.
2. Әлеуметтік тиімділік - құрылған жұмыс орындарының саны, жалақы деңгейі, адами капиталдың дамуы, еңбек жағдайларының жақсаруы қарастырылады.
3. Экологиялық тиімділік - «жасыл» технологияларды енгізу, ресурстарды ұтымды пайдалану және қоршаған ортаға теріс әсерді азайту ескеріледі.
4. Технологиялық тиімділік - инновацияларды енгізу, өндірісті оқшалаудың деңгейі, технологиялар трансфері және өнімділіктің артуы талданады.

Инвестициялық жобалардың тиімділігі олардың өмірлік циклінің әртүрлі сатыларындағы серпінінде талданады:

• Қысқа мерзімді бағалау жоба пайдалануға берілгеннен кейін бір жылдан кейін жүргізіледі;
• Орта мерзімді бағалау - жинақталған экономикалық және әлеуметтік әсерлерді ескере отырып, үш жылдан кейін жүргізіледі;
• Ұзақ мерзімді бағалау - қол жеткізілген нәтижелердің орнықтылығын және олардың салалық дамуға қосқан үлесін айқындау үшін бес жылдан кейін жүргізіледі.

Барлық нәтижелер бірыңғай дерекқорда жинақталады, бұл салалар, өңірлер және преференциялар түрлері бөлінісінде тиімділікке талдамалық және салыстырмалы талдау жүргізуге мүмкіндік береді.

Тиімділікті бағалау процесі бірнеше жүйелі кезеңді қамтиды:

1. Жобалар тізбесін қалыптастыру.
   Уәкілетті орган инвестициялық келісімшарттар шеңберінде іске асырылған барлық инвестициялық жобалардың тізімін ұсынылған преференциялардың түрлерін және инвестициялар көлемін көрсете отырып қалыптастырады.
2. Бастапқы деректерді жинау.
   Инвесторлар мен мемлекеттік органдардан нақты экономикалық, әлеуметтік, экологиялық және технологиялық нәтижелер – өндіріс көлемі, салық түсімдері, құрылған жұмыс орындары, енгізілген инновациялар және басқа да көрсеткіштер туралы мәліметтер сұратылады.
3. Критерийлер бойынша балл беру.
   Әрбір жобаға әрбір критерий бойынша жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізу дәрежесіне байланысты 0-ден 2-ге дейін балдар беріледі. Бұл үшін бекітілген бағалау шкаласы пайдаланылады.
4. Интегралды индексті есептеу.
   Берілген баллдардың негізінде салмақтық коэффициенттерді қолдана отырып, тиімділіктің интегралдық индексі есептеледі:
   - экономикалық тиімділік - 0,4;
   - әлеуметтік - 0,3;
   - экологиялық - 0,15;
   - технологиялық - 0,15.
   Нәтижелердің тұрақтылығын есепке алу үшін көрсеткіштердің ауытқуы болған кезде индексті түзететін тұрақтылық коэффициенті енгізіледі.
   Сондай-ақ қорытынды нәтижелерді бағалау кезінде форс-мажорлық жағдайлардың (дағдарыс, пандемия, дүлей апаттар) әсерін болдырмауға мүмкіндік беретін тәуекел коэффициенті пайдаланылады.
5. Тиімділік деңгейін беру.
   Қорытынды индексіне байланысты жобаға мынадай деңгейлердің бірі беріледі:
   -жоғары;
   - орташа;
   -төмен;
   - тиімсіз.
6. Қорытынды есепті қалыптастыру.
   Талдау аяқталғаннан кейін жобалардың тізбесін, берілген преференциялардың түрін, балдық бағалауды, есептелген индекстер мен талдамалық қорытындыларды қамтитын жиынтық есеп жасалады.
   Есепке сондай-ақ инвестициялық преференциялар беру шарттарын түзету және қолдау тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізіледі.

Преференцияларды қолдануға кімнің құқығы жоқ

Преференциялар объектілеріне не жатады

Преференциялар объектісін тану күні 

Преференцияларды қолдану

Преференцияларды жою

«Астана Хаб» қатысушыларының салықтық преференциялары

Преференцияларды қолдануға кімнің құқығы жоқ

ҚР СК 283-бабында мынадай шарттардың біріне немесе одан көбіне сай келетін заңды тұлғаларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларының инвестициялық салықтық преференцияларды қолдануға құқығы бар:

1) салық төлеуші "Астана Хаб" қатысушысы болып табылады;

2) салық төлеуші АХҚО қатысушысы болып табылады;

3) салық төлеуші спирттің, алкоголь өнімінің, темекі бұйымдарының барлық түрін өндіруді және (немесе) өткізуді жүзеге асырады;

4) салық төлеуші ҚР СК 16-бөлімінде көзделген арнаулы салық режимін қолданады.

Инвестициялық салықтық преференциялар (бұдан әрі осы параграфта – преференциялар) салық төлеушінің таңдауы бойынша қолданылады және осы параграфқа сәйкес преференциялар объектісінің бастапқы құнына енгізілетін шығындарды шегерімдерге жатқызуды білдіреді.

Преференциялар объектілеріне не жатады

Преференциялар объектілеріне негізгі қорлар сыныптауышына сәйкес мынадай активтер жатады:

• ғимараттар;
• құрылысжайлар;
• машиналар;
• жабдықтар;
• бағдарламалық қамтылым.

Осындай активтер бақылау кезеңі ішінде бір мезгілде мынадай талаптарға сәйкес келуге тиіс:

1) мыналар:

бухгалтерлік есепке алуда халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес активтер ретінде танылған;

      және (немесе)

жалға беруші мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша берген және лизинг шарты бойынша берілген мүліктен басқа, негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес активтер ретінде осындай шарт бойынша берілгеннен кейін бухгалтерлік есепке алуда есепке алынбайтын;

      немесе

концессионер концессия шарты шеңберінде концеденттен иелену және пайдалану үшін алған активтер болып табылады;

2) Қазақстан Республикасының аумағында болады. Бұл талап материалдық емес активтерге, машиналар мен жабдықтарға қолданылмайды;

3) преференцияларды қолданған салық төлеуші кіріс алуға бағытталған қызметте, оның ішінде лизинг шарты бойынша берілген активтерден басқа, мүліктік жалдау (жалға беру) шарты бойынша активтерді беру жолымен пайдаланады;

4) салықтық есепке алуда амортизациялық аударымдар және осы активтер бойынша кейінгі шығыстар тек жерасты суларын өндіру құқығына ие болуына орай жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын тұлғадан жерасты суларын өндіруге арналған келісімшарттан басқа, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызметті жүзеге асыруға байланысты тікелей, жанама немесе жалпы шығыстар болып табылмайды;

5) Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік саласындағы заңнамасына сәйкес жасалған:

• инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық басым жоба
• инвестициялар туралы келісімдер шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды;

6) арнаулы экономикалық аймақтардың қатысушылары жүзеге асыратын қызметтің басым түрлері шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды.

4. Егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, осы параграфтың мақсаттары үшін преференциялар объектісінің бастапқы құны салық төлеуші ол танылған күні шеккен шығындар сомасы ретінде айқындалады. Мұндай шығындарға.

• ҚР СК 286-бабының 2), 13) және 16) тармақшаларында және 287-бабында көрсетілген шығындардан (шығыстардан);
• амортизациялық аударымдардан;
• бухгалтерлік есепке алуда туындайтын және ҚР СК 257-бабының 6-тармағына сәйкес салық салу мақсаттарында шығыс ретінде қаралмайтын шығындардан (шығыстардан) басқа, объектіні сатып алуға, оны өндіруге, салуға, монтаждауға және орнатуға жұмсалатын шығындар, сондай-ақ халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес оның құнын ұлғайтатын басқа да шығындар жатады.

Концессионер концеденттен концессия шарты шеңберінде иеленуге және пайдалануға алған преференциялар объектілерінің бастапқы құны ҚР СК 277-бабының 13-тармағына сәйкес айқындалады.

Преференциялар объектісін тану күні

Мынадай күндердің бірі преференциялар объектісін тану күні болып табылады:

бухгалтерлік есепке алуда халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес активті негізгі құрал, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес актив ретінде тану күні;

концессионердің концессия шарты шеңберінде концессионерден активті иеленуге және пайдалануға алған күні.

Преференцияларды қолдану мақсаттары үшін преференциялар объектісін тану күніне келетін салықтық кезеңнен кейінгі кемінде үш салықтық кезеңнің кезеңі бақылау кезеңі болып табылады.

Преференцияларды қолдану

ҚР СК 284-бабына сәйкес:

Преференцияларды қолдану мынадай әдістердің бірі бойынша жүзеге асырылады:

1) объект танылғаннан кейінгі шегерім әдісі;

2) объект танылғанға дейінгі шегерім әдісі.

Әдісті таңдау преференциялардың әрбір объектісі бойынша инвестициялық салықтық преференциялар бойынша салықтық тіркелімде жүзеге асырылады.

Объект танылғаннан кейінгі шегерім әдісін қолдану объектіні тану күніне келетін салықтық кезеңдегі преференциялар объектілерінің бастапқы құнын шегерімге жатқызуды білдіреді.

Объект танылғанға дейінгі шегерім әдісін қолдану шығындар іс жүзінде жүргізілген салықтық кезеңде объектінің бастапқы құнына енгізілетін мұндай шығындарды шегерімдерге жатқызуды білдіреді.

Салық төлеуші бақылау кезеңі ішінде преференциялар объектілерін есепке алуды тіркеп-белгіленген активтерден бөлек жүзеге асырады.

Преференциялар объектілері преференция қолданылған әрбір объект бөлінісінде есепке алынады.

Преференциялар жойылмаған преференциялар объектісі бақылау кезеңінен кейінгі салықтық кезеңде ҚР СК 275-бабы 1-тармағының ережелеріне сәйкес болған кезде ҚР СК 276 және 277-баптарында айқындалған тәртіппен осындай активтің түріне сәйкес келетін тіркеп-белгіленген активтер тобының құндық балансына енгізіледі.

Преференцияларды жою

Преференциялар олар қолданыла басталған күннен бастап жойылады және салық төлеуші, егер бақылау кезеңінде мынадай жағдайлардың кез келгені туындаса, олар қолданылған әрбір салықтық кезең үшін шегерімдерді преференциялар сомасына азайтуға міндетті:

1) салық төлеушінің ҚР СК 283-бабының ережелерін бұзылуына жол беруі;

2) преференцияларды қолданған салық төлеуші ҚР СК 283-бабының 1-тармағы шарттарының кез келгеніне сәйкес келетін жағдайдың туындауы;

3) преференцияларды қолданған салық төлеушінің бірігу, қосылу, бөліну немесе бөлініп шығу жолымен қайта ұйымдастырылуы.

Преференциялары жойылған активтер ҚР 275-бабы 1-тармағының ережелеріне сәйкес болған кезде олар бухгалтерлік есепке алуда танылған күннен бастап тіркеп-белгіленген активтер деп танылады және ҚР СК 276 және 277-баптарында айқындалған тәртіппен осындай активтің түріне сәйкес келетін топтың құндық балансына енгізіледі.

«Астана Хаб» қатысушыларының салықтық артықшылықтары

ҚР СК 738-бабының негізінде ҚР СК 17-бабында көзделген шарттарға сәйкес келетін "Астана Хаб" қатысушылары мынадай салықтық преференцияларды қолданады:

1) осы тараудың 1-параграфында белгіленген тәртіппен, есептелген КТС сомасын 100 пайызға азайту;

2) ҚР СК 474-бабының 33) тармақшасына сәйкес "Астана Хаб" қатысушылары өндіретін және өткізетін тауарларды өткізу бойынша айналымдарды ҚҚС-нан босату;

3) ҚР СК 474-бабының 34) тармақшасына сәйкес "Астана Хаб" қатысушылары өткізетін жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналымдарды ҚҚС-нан босату;

4) ҚР СК 479-бабы 1-тармағының 11) тармақшасына сәйкес әкелінген тауарлар импортын ҚҚС-нан босату;

5) "Астана Хаб" қатысушысы-жұмыскерлердің кірістерін ҚР СК 556-бабы 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес әлеуметтік салық салу объектісінен алып тастау.

"Астана Хаб" қатысушыларында есептеу, ұстау және төлеу міндеттемелері туындайтын, бейрезиденттердiң Қазақстан Республикасындағы көздерден алатын кірістерінен КТС пен ЖТС есептеу және ұстау ерекшеліктері ҚР СК 15-бөлімінде көзделген.

Қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын "Астана Хаб" қатысушысы сатып алған, Қазақстан Республикасы өткізу орны болып танылатын, бейрезидент өтеулі негізде орындаған жұмыстар, көрсеткен қызметтер ҚР СК 454-бабы 3-тармағының 3) тармақшасында көзделген шарттарға сәйкес бейрезиденттен жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу бойынша айналым болып табылмайды.

Жұмыскердің төлем көзінен салық салуға жататын кірістерінен жеке табыс салығын есептеу кезінде "Астана Хаб" қатысушылары болып табылатын жұмыскерлердің кірістеріне ҚР СК 429-бабының 3) тармақшасына сәйкес азайту қолданылады.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі инвестициялық салықтық преференциялар

Инвестициялық салықтық преференциялар - бұл преференциялар объектілерінің құнын және (немесе) реконструкциялауға, жаңғыртуға арналған кейінгі шығыстарды шегерімге жатқызудан тұратын корпоративтік табыс салығын төлеуден босатуды ұсыну жөніндегі жеңілдік.

Инвестициялық салық преференциялары (бұдан әрі - преференциялар) салық төлеушінің таңдауы бойынша осы бапқа және ҚР СК 275 және 276-баптарына сәйкес қолданылады және преференциялар объектілерінің құнын және (немесе) реконструкциялауға, жаңғыртуға арналған келесі шығыстарды шегеруге жатқызуды білдіреді (ҚР СК 274-бабы).

ҚР СК 274-бабының 6-тармағында көрсетілгендерді қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңды тұлғалары преференцияларды қолдануға құқылы.

Преференция объектілеріне не жатады

Преференцияларды қолдануға кімнің құқығы жоқ

КТС бойынша шегерімге жатқызу әдістерін қолдану ерекшеліктері

Салықтық есепке алу

Преференция объектілеріне не жатады

Қазақстан Республикасының аумағында алғаш рет пайдалануға енгізілетін өндірістік мақсаттағы ғимараттар және құрылысжайлар, машиналар мен жабдық өздері пайдалануға енгізілген салықтық кезеңнен кейінгі кемінде үш салықтық кезең ішінде бір мезгілде мынадай шарттарға сәйкес келсе:

1) концессия шарты шеңберінде концеденттің концессионерге (құқық мирасқорына немесе концессия шартын іске асыру үшін тек қана концессионер арнайы құрған заңды тұлғаға) иеленуге немесе пайдалануға берген, қызмет ету мерзімі бір жылдан асатын активтер немесе негізгі құралдар болып табылса;

2) преференцияларды қолданған салық төлеуші кіріс алуға бағытталған қызметте пайдаланып жатса;

3) өздерін пайдаланудың өзіндік ерекшеліктеріне байланысты жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызметті жүзеге асырумен тікелей себептік-салдарлық байланысы бар активтер болып табылмаса;

4) жер қойнауын пайдаланушы осы активтер бойынша шеккен келесі шығыстар салықтық есепке алуда жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызмет пен келісімшарттан тыс қызмет арасында бөлінуге жатпаса;

5) Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік саласындағы заңнамасына сәйкес 2009 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарттар бойынша инвестициялық жоба шеңберінде пайдалануға енгізілетін активтер болып табылмаса;

6) Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік саласындағы заңнамасына сәйкес 2014 жылғы 31 желтоқсаннан кейін жасалған инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық басым жоба шеңберінде пайдалануға енгізілген активтер болып табылмаса.

7) ҚР СК 288-бабы 1-тармағы бірінші бөлігінің 7) тармақшасына сәйкес салық салынатын кірісті азайту жүргізілген активтер болып табылмаса, преференциялар объектілеріне жатқызылады.

Преференцияларды қолдануға кімнің құқығы жоқ

ҚР Салық кодексінің 274 бабының 6-тармағында:

• қызметін АЭА аумағында жүзеге асыратын ұйым;
• спирттің, алкоголь өнімінің, темекі бұйымдарының барлық түрлерін өндіруді және (немесе) өткізуді жүзеге асыратындар;
• арнаулы салық режимін қолданатындар үшін преференцияларды қолдануға тыйымдар көзделген.

Тыйым салу жер қойнауын пайдаланушылар үшін жаңадан сатып алынатын:

• оларды пайдалану ерекшелігіне қарай жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызметті жүзеге асырумен тікелей себеп-салдарлық байланысы бар активтерге;
• жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызмет пен келісімшарттан тыс қызмет арасында бөлуге жататын активтерге қолданылады;

КТС бойынша шегерімге жатқызу әдістерін қолдану ерекшеліктері

Преференцияларды қолдану мынадай әдістердің бірі бойынша жүзеге асырылады (ҚР СК 275-бабы):

1) объектіні пайдалануға бергеннен кейін шегеру әдісі;

2) объектіні пайдалануға енгізгенге дейін шегеру әдісі.

Салық кодексінің 275-бабы 2-тармағының негізінде объектіні пайдалануға бергеннен кейін шегеру әдісін қолдану:

• пайдаланудың алғашқы 3 салық кезеңі ішінде тең үлестермен ССН объектілерінің бастапқы құнын
• немесе пайдалануға беру жүзеге асырылған салық кезеңінде бір мезгілде шегерімге жатқызуға негізделген.

Салық кодексінің 275-бабының 3-тармағында объект пайдалануға енгізілгенге дейінгі шегерім әдісін қолдану ИСП объектілерін салуға, өндіруге, сатып алуға, монтаждауға және орнатуға арналған шығындарды, сондай-ақ өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайлар, машиналар мен жабдықтар пайдалануға енгізілгенге дейін осындай шығындар іс жүзінде жүргізілген салықтық кезеңде оларды реконструкциялауға, жаңғыртуға арналған келесі шығыстарды шегерімге жатқызуды білдіреді деп белгіленген.

Айта кетейік, Салық кодексінің 274-бабы 3-тармағының шарттарына сәйкес келетін өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстарды, машиналар мен жабдықтарды реконструкциялауға, жаңғыртуға арналған келесі шығыстарға қатысты объектіні пайдалануға бергенге дейін тек шегеру әдісі бойынша ИСП қолдану көзделген.

Қалған жағдайларда салық төлеуші ИСП жүзеге асырудың әртүрлі әдістерін қолдануға құқылы.

Салықтық есепке алу

Салық кодексінің 276-бабына сәйкес ИСП объектілерінің салықтық есебі объектілер бойынша, тіркелген активтерден бөлек жүзеге асырылады.

Бұл ретте тиісті шешімдер салықтық есепке алу саясатында көрсетілуге тиіс.

Преференциялар объектісі преференциялар объектісі пайдалануға енгізілген салықтық кезеңнен кейінгі 3 салықтық кезең өткен соң тіркелген актив болып танылады және Салық кодексінің 267 және 268-баптарында айқындалған тәртіппен осындай актив түріне сәйкес келетін топтың (кіші топтың) құндық балансына қосылады.

Бұл ретте, ҚР Салық кодексінің 268-бабының 15-тармағына сәйкес осы объектіні пайдалануға берудің салық кезеңінен кейінгі 3 салық кезеңі өткен соң преференциялар объектісі нөлдік құн бойынша топтың (кіші топтың) құн балансына енгізілуге жатады.

Бұл 3 салық кезеңі өткеннен кейін объектінің сомасын шегерімге толық есептен шығарғаннан кейін де преференция объектілерін одан әрі ұстау жөніндегі кейінгі шығыстар:

• Салық кодексінің 272-бабының 1-тармағында белгіленген тәртіппен ағымдағы кейінгі шығыстар, сондай-ақ Салық кодексінің 272-бабының 2-тармағында белгіленген тәртіппен күрделі сипаттағы кейінгі шығыстар сияқты шегерімге жатқызылуы мүмкін дегенді білдіреді.