СЕН 590.00 - Кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, экспортқа рента салығы, қатты пайдалы қазбаларға тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем және роялти бойынша декларация.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 590.00-нысан

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі 590.00-нысан

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 590.00-нысан

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер ПҚӨС - Пайдалы қазбаларды өндіру салығына қатысты болды.

Техногендiк минералдық түзiлiмдердiң (ТМТ) құрамынан алынған пайдалы қазбаларға ПҚӨС мөлшерлемесін 10 есе төмендету.

Салық кодексінің 783-бабына сәйкес ТМТ-дан алынған қатты пайдалы қазбалар бойынша пайдалы қазбаларды өндіру салығын есептеу кезінде жер қойнауын пайдаланушы Салық кодексінің 781-бабында белгіленген мөлшерлемелерге 0,1 төмендету коэффициентін қолданады.

Өндiрiлген уран үшiн өндiру көлемi мен уран концентратының әлемдiк бағасын ескеретiн гибридтiк шкала енгiзiледi.

Салық кодексінің жаңа редакциясында ҚР СК 781-бабына сәйкес мөлшерлемелер көзделген және жылдық өндіру көлемі мен табиғи уран концентратының орташа өлшенген бағасына байланысты.

Өндірілген алтын мен күміске ПҚӨС прогрессивті салу, әлемдік бағаларға байланысты 7,5% -дан 11%-ға дейін.

Тау-кен саласындағы қолданыстағы капиталды қажетсінетін жобаларды 5 жылға пайдалы қазбаларды өндіру салығынан босату.

Бұл норма Жаңа Салық кодексінің 782-бабында регламенттелген.

Осы баптың нормаларына сәйкес ПҚӨС-тен босатуды қолдану үшін бір мезгілде 3 шартты сақтау қажет:

1. жер қойнауын пайдалануға арналған бір келісімшарт бойынша кен орындары тобы, кен орнының бір бөлігі бойынша минералды шикізатты өнеркәсіптік өндіру Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған талаптар сақталған кезде 2022 жылғы 31 желтоқсаннан кейін басталды;
2. жер қойнауын пайдалануға арналған бір келісімшарт бойынша кен орындары тобы, кен орнының бір бөлігі бойынша рентабельділіктің ішкі нормасының деңгейі 15 пайызды және одан азды құрайды.
3. пайдалы қазбаларды өндіру салығының осы тармақта көрсетілген мөлшерлемесі қолданылған жер қойнауын пайдалануға арналған бір келісімшарт бойынша кен орындары тобы, кен орнының бір бөлігі бойынша жер қойнауын пайдалану құқығы өзара байланысты тараптың пайдасына иеліктен шығаруды қоспағанда, осы тармақтың ережелерін қолдану кезеңі ішінде иеліктен шығарылуға жатпайды.

Пайдалы қазбаларды өндіру салығы (ПҚӨС) бойынша ережелер ҚР Салық кодексінің 89-тарауымен регламенттелген.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 қарашадағы № 695 бұйрығымен оларды жасау бойынша түсіндірмесі бар салық есептілігінің нысандары және 2026 жылғы 01 қаңтардан бастап оларды тапсыру қағидалары бекітілді.

Бұйрыққа сәйкес Пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша декларация кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, экспортқа рента салығы, қатты пайдалы қазбаларға тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем және роялти бойынша декларация (590.00-нысан) болып қайта аталды.

Нысан өзгертілді, себебі ол 560.00-нысандағы Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем бойынша декларация мен 570.00-нысандағы Экспортқа рента салығы бойынша декларация бойынша күші жойылған декларациялардың көрсеткіштерін біріктірді. Осы негізде нысанның қосымшалары көп, олардың әрқайсысында жеке салықтардың, төлемдердің және роялтидің есебі келтіріледі. Төрт қосымшаның орнына нысанда жеті қосымша бар.

Декларация кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндіру салығын, экспортқа рента салығын, қатты пайдалы қазбаларға тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемдерді және роялтиді есептеуге арналған және оны салық төлеушілер Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 85, 88, 89 және 90-тарауларына сәйкес жасайды.

Осы нысан 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады.

Декларацияға қосымшалар

Төлеушілер

Салықтық кезең және салық декларациясы

Төлеу мерзімдері

Декларацияға қосымшалар

Декларация Декларацияның өзінен (590.00-нысан) және салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (590.01-ден 590.07-ге дейінгі нысандар) тұрады.

Декларацияға қосымшалар оларда көрсетуге жататын деректер болмаған кезде жасалмайды.

• 590.01-қосымша - Көмірсутектерге ПҚӨС есептеу.

• 590.02-қосымша - Кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, минералдық шикізатқа ПҚӨС есептеу.

• 590.03-қосымша - Жер асты суларына ПҚӨС есептеу

• 590.04-қосымша - Кең таралған пайдалы қазбаларға және емдік балшықтарға ПҚӨС есептеу

• 590.05-қосымша - Экспортқа рента салығын есептеу

• 590.06-қосымша - Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді есептеу

• 590.07-қосымша - Кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, қатты пайдалы қазбаларға роялти есептеу

Төлеушілер

Кен іздеушілікке арналған лицензия шеңберінде ғана қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, жер қойнауын пайдалануға жасалған әрбір жеке келісімшарт шеңберінде пайдалы қазбаларды өндіру салығы және (немесе) роялти төленбеген техногендiк минералдық түзілімдерден пайдалы қазбалар алуды қоса алғанда, көмірсутектерді, минералды шикізатты, жерасты сулары мен емдік балшықтарды өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар пайдалы қазбаларды өндіру салығын төлеушілер болып табылады. (ҚР СК 773-бабы).

Салықтық кезең және салық декларациясы

Күнтізбелік тоқсан пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша салықтық кезең болып табылады. (ҚР СК 787-бабы)

Кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, пайдалы қазбаларды өндіру салығы, экспортқа рента салығы, қатты пайдалы қазбаларға тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем және роялти бойынша декларация (590.00-нысан) пайдалы қазбаларды өндіру салығын (бұдан әрі - ПҚӨС) есептеуге арналған. Декларацияны әрбір жасалған жеке келісімшарт/жер қойнауын пайдалануға арналған лицензия шеңберінде техногендік минералдық түзілімдерден пайдалы қазбаларды алуды қоса алғанда, мұнайды, минералдық шикізатты, жерасты сулары мен емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар жасайды.

Жер қойнауын пайдаланушы пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша декларацияны орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей тапсырады.

• 1-тоқсан - 15 мамырдан кешіктірмей,
• 2-тоқсан - 15 тамыздан кешіктірмей,
• 3-тоқсан - 15 қарашадан кешіктірмей,
• 4-тоқсан - 15 ақпаннан кешіктірмей.

Төлеу мерзімдері

Салық төлеуші есептелген салық сомасын тұрған жері бойынша бюджетке салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 25-інен кешіктірмей төлеуге міндетті.

Баланстан тыс қорлар құрамынан өндірілетін минералды шикізат және (немесе) пайдалы қазбалар өткізілген жағдайда, пайдалы қазбаларды өндіру салығы баланстан тыс пайдалы қазбалар құрамынан өндірілетін минералды шикізат және (немесе) пайдалы қазбалар өткізілген салықтық кезеңнен кейінгі айдың 25-күнінен кешіктірілмей, тұрған жері бойынша төленеді.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі 590.00-нысан

СЕН 590.00 - «Пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша декларация (590.00-нысан)».

Пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша декларация пайдалы қазбаларды өндіру салығын (бұдан әрі - ПҚӨС) есептеуге арналған.

Декларацияға қосымшалар

Төлеушілер

Салықтық кезең

Төлеу мерзімдері

Салықтық есептілік

Декларацияға қосымшалар

Декларация декларацияның өзінен (СЕН 590.00) және ПҚӨС төлеу бойынша салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (590.01-ден 590.04-ке дейінгі нысандар) тұрады.

• 590.01-нысанға қосымша - Көмірсутектерге ПҚӨС есептеу.
• 590.02 нысанға қосымша - Кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, минералдық шикізатқа ПҚӨС есептеу. 590.02-нысанның
  қосымшасы салық кезеңінде кең таралған пайдалы қазбаларды қоспағанда, минералдық шикізатқа ПҚӨС есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған.

• 590.03-нысанға қосымша жер асты суларына ПҚӨС есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған.
• 590.04-нысанға қосымша - Кең таралған пайдалы қазбаларға және емдік балшықтарға ПҚӨС есептеу.

Төлеушілер

ҚР СК 738-бабына сәйкес кен іздеушілікке арналған лицензия шеңберінде ғана қызметін жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушыларды қоспағанда, жер қойнауын пайдалануға жасалған әрбір жекелеген келісімшарт шеңберінде олар бойынша пайдалы қазбаларды өндіру салығы және (немесе) роялти төленбеген техногендiк минералдық түзілімдерден пайдалы қазбалар алуды қоса алғанда, көмірсутектерді, минералды шикізатты, жерасты сулары мен емдік балшықты өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар пайдалы қазбаларды өндіру салығын төлеушілер болып табылады.

Салықтық кезең

Пайдалы қазбаларды өндіру салығы бойынша салықтық кезең күнтізбелік тоқсан болып табылады (ҚР СК 749-бабы).

Төлеу мерзімдері

Төлеу мерзімі:
Салық төлеушi салықтың есептелген сомасын тұрған жерiндегі бюджетке салықтық кезеңнен кейiнгi екінші айдың 25-күнінен кешiктiрмей төлеуге мiндеттi.

Салықтық есептілік

ПҚӨС бойынша декларация СЕН 590.00 ҚР СК 751-бабына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы орналасқан жері бойынша салық органына салық кезеңінен кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей:

• 1-тоқсан - 15 мамырдан кешіктірмей,
• 2-тоқсан - 15 тамыздан кешіктірмей,
• 3-тоқсан - 15 қарашадан кешіктірмей,
• 4-тоқсан - 15 ақпаннан кешіктірмей ұсынылады.

ҚР СК 747-бабына сәйкес жер қойнауын пайдаланушы салық кезеңінде өндірген кең таралған пайдалы қазбалардың, жерасты сулары мен емдік балшықтың нақты көлемі салық салу объектісі болып табылады.

Қаржы министрінің 2022 жылғы 14 сәуірдегі № 409 бұйрығымен «Салық есептілігі нысандарын және оларды жасау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары - Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2020 жылғы 20 қаңтардағы № 39 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізілді

• СЕН 590 - жер асты суларына ПҚӨС салу санаттарына жататын пайдалы қазбалар атауларын азайту бөлігіндегі өзгерістер және тиісінше жер асты суларына ПҚӨС мөлшерлемерінің өзгеруі (ҚР Салық кодексінің 748-бабы).

2022 жылы СЕН 590.00 жасау қағидаларына өзгерістердің салыстырмалы кестесі

 ПҚӨС бойынша салық есептілігін (декларацияны) (СЕН 590.00) жасау қағидалары