Еңбек өтілі - бұл жұмыскердің еңбек міндеттерін орындауға жұмсаған күнтізбелік есептелген уақыты, сондай-ақ Еңбек кодексіне сәйкес еңбек өтіліне енгізілетін өзге де кезеңдер. (Еңбек кодексінің 1-бабы 1-тармағының 29-тармақшасы)

Тиісінше, еңбек өтілі деп жұмыскер еңбек қызметін жүзеге асыруға жұмсаған уақыт кезеңдерінің жиынтығы (жұмыскер жұмысқа қабылданғаннан бастап ол жұмыстан босатылғанға дейінгі еңбек қызметінің барлық кезеңдерінің жиынтығы), сондай-ақ Еңбек кодексіне сәйкес еңбек өтіліне енгізілетін өзге де кезеңдер түсініледі.

Еңбек қызметін растайтын құжат

Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтіліне не енгізіледі

Еңбек демалысын беру кезіндегі еңбек өтіліне не қосылады

Еңбек өтілі және АҚС шарты бойынша жұмыс

Еңбек қызметін растайтын құжат

Еңбек кодексінің 35-бабында көрсетілгендей, мына құжаттардың кез келгені:

1) еңбек кітапшасы;
2) тоқтату күні мен оны тоқтатудың негізі туралы жұмыс берушінің белгісі бар еңбек шарты;
3) еңбек шартын жасасу және (немесе) тоқтату негізінде еңбек қатынастарының туындауын және (немесе) тоқтатылуын растайтын жұмыс беруші актілерінен үзінді көшірмелер;
4) жұмыскерлерге жалақы төлеу ведомосынан үзінді көшірмелер;
5) жұмыс беруші қол қойған және мөрімен (ол болған кезде) растаған қызметтік тізім (жұмыскердің жұмысы, еңбек қызметі туралы мәліметтер тізбесі);
6) аударылған міндетті зейнетақы жарналары туралы бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан үзінді көшірмелер;
7) жүргізілген әлеуметтік аударымдар туралы Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан мәліметтер;
7-1) дуальды оқыту туралы шарт;
8) жұмыскердің еңбек қызметі туралы мәліметтер қамтылған архивтік анықтама;

9) еңбек қатынастарының болуын растайтын заңды фактіні анықтау туралы соттың заңды күшіне енген шешімі жұмыскердің еңбек қызметін растайтын құжат болуы мүмкін.

Аталған құжаттар өзінің маңыздылығы бойынша бірдей заңды мәртебеге ие және еңбек өтілін растау үшін ұсынылуы мүмкін.

Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтіліне не енгізіледі

2023 жылғы 1 шілдеден кейін:

ҚР Әлеуметтік кодексінің 209-бабы негізінде жасына байланысты зейнетақы төлемдерін есептеу үшін еңбек өтілі 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңге есептеледі.

Еңбек өтілі еңбек кітапшасымен расталады, ал еңбек кітапшасы немесе онда тиісті жазбалар болмаған кезде жұмысы туралы мәліметтерді растайтын құжаттар не соттың шешімі негізінде белгіленеді.

Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтілін есептеу Әлеуметтік кодекстің 208-бабына сәйкес жүзеге асырылады.

1. Жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтілін есептеу кезінде мыналар:

1) еңбек шарттары бойынша жеке және заңды тұлғалар ақы төлейтін жұмыс;
2) әскери қызмет;
3) арнаулы мемлекеттік және құқық қорғау органдарындағы, мемлекеттік фельдъегерлік қызметтегі қызмет;
4) мемлекеттік қызмет;
5) кәсіпкерлік және кірістер әкелетін өзге де қызмет;
6) басқа адамның көмегіне мұқтаж бірінші топтағы мүгедектігі бар адамға, екінші топтағы мүгедектігі бар жалғызбасты адамға және жасына байланысты зейнеткерге, сондай-ақ сексен жасқа толған қарт адамдарға күтім жасаған уақыт;
7) мүгедектігі бар 18 жасқа дейінгі балаға күтім жасаған уақыт;
8) жұмыс істемейтін ананың жас балаларға күтім жасаған, бірақ әрбір бала 3 жасқа толғанға дейін, жалпы жиынтығы 12 жыл шегіндегі уақыт;
9) қылмыстық жауаптылыққа негізсіз тартылған және қуғын-сүргінге ұшыраған, бірақ кейіннен ақталған азаматтардың қамауда болған, бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеген және айдауда болған уақыты;
10) еңбекке қабілетті азаматтардың бұрынғы КСРО-ның уақытша басып алынған аумағында және Ұлы Отан соғысы кезеңінде басқа мемлекеттердің аумағына зорлықпен әкетілген адамдардың (жасына қарамастан), егер аталған кезеңдерде бұл адамдар Отанға қарсы қылмыс жасамаған болса, сонда болған, фашистік концлагерьлерде (геттоларда және соғыс кезеңінде мәжбүрлеп ұстайтын басқа да орындарда) ұсталған уақыт;
11) Ұлы Отан соғысы кезеңінде жаралануы, контузия алуы, мертігуі немесе ауруға шалдығуы салдарынан болған мүгедектігі бар жұмыс істемейтін адамдардың және оларға теңестірілген мүгедектігі бар адамдардың мүгедектікте болған уақыты;
12) бұрынғы кеңестік мекемелердің, Қазақстан Республикасының мекемелері мен халықаралық ұйымдар қызметкерлерінің зайыбы (жұбайы) шетелде тұрған, бірақ жалпы жиынтығы 10 жылдан аспайтын кезең;
13) әскери қызметшілер (мерзімді қызметтегі әскери қызметшілерден басқа), арнаулы мемлекеттік органдар қызметкерлері жұбайларының мамандығы бойынша жұмысқа орналасу мүмкіндігі болмаған жерлерде жұбайларымен бірге тұрған, бірақ жалпы жиынтығы 10 жылдан аспайтын кезең;
14) Қазақстан Республикасының аумағындағы және одан тыс жердегі жоғары оқу орындарындағы, оның ішінде даярлық курстарындағы, арнаулы орта оқу орындарындағы, училищелердегі, мектептердегі және кадрлар даярлау, біліктілікті арттыру және қайта мамандандыру курстарындағы, аспирантурадағы, докторантурадағы және клиникалық ординатурадағы, сондай-ақ рухани (діни) білім беру ұйымдарындағы оқу;
15) ведомстволық бағыныстылығына және арнаулы немесе әскери атағының болуына қарамастан, әскерилендірілген күзеттегі, арнаулы байланыс органдарындағы және тау-кендік құтқару бөлімдеріндегі қызмет;
16) Қазақстан Республикасына тарихи отанында тұрақты тұру мақсатында келген этностық қазақтардың шығу еліндегі еңбек қызметі есепке алынады.

2023 жылғы 1 шілдеге дейін:

ҚР Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңының (бұдан әрі - Заң) 14-бабына сәйкес жасына байланысты зейнетақы төлемдерін есептеу үшін еңбек өтілі 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі кезеңге ескеріледі және еңбек кітапшасымен расталады, ал еңбек кітапшасы немесе ондағы тиісті жазбалар болмаған жағдайда жұмыс туралы мәліметтерді растайтын құжаттардың не сот шешімінің негізінде белгіленеді.

Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңның 13-бабының 1-тармағында жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындау үшін еңбек өтілін есептеуге есептелетіні көрсетілген.

Еңбек демалысын беру кезіндегі еңбек өтіліне не қосылады

ҚР ЕК 91-бабына сәйкес жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы берілген кезде:

1) нақты жұмыс істелген уақыт;
2) жұмыскер нақты жұмыс істемеген, бірақ оның жұмыс орны (лауазымы) мен жалақысы толық немесе ішінара сақталған уақыт;
3) жұмыскер еңбекке уақытша қабілетсіздігіне байланысты нақты жұмыс істемеген уақыт, оның ішінде жүктілігіне және босануына байланысты демалыста болған уақыт;
4) жұмыскер жұмысына қайта алыну алдында нақты жұмыс істемеген уақыт еңбек өтіліне қосылады.

ҚР ЕК 70-бабы негізінде еңбек шартын жасасқан кезде, сондай-ақ еңбек қатынастары процесінде жұмыскер мен жұмыс беруші арасында жазбаша келісім бойынша толық емес жұмыс уақыты белгіленуі мүмкін.

Толық емес жұмыс уақыты жағдайларында жұмыс істеу жұмыскер үшін осы Кодексте, еңбек, ұжымдық шарттарда, келісімдерде белгіленген жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысының ұзақтығын, еңбек өтілін есептеуде және еңбек саласындағы басқа да құқықтарын шектеуге әкеп соқтырмайды.

Жұмыскердің еңбек өтіліне үш айдан аспайтын сынақ мерзімі кіреді. (ҚР ЕК 36-бабының 2-тармағы). Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, әлеуметтік демалыста болу кезеңі еңбек өтіліне есептеледі.

Еңбек өтілі және АҚС шарты бойынша жұмыс

АҚС шарты бойынша жұмыс еңбек өтіліне енгізілмейді.

Ақылы қызмет көрсету шарты шеңберінде заңды және жеке тұлғалар арасындағы өзара қарым-қатынас ҚР азаматтық заңнамасының мәні болып табылады және Еңбек кодексімен реттелмейді.