Амортизация (негiзгi құралдың) - активтiң амортизацияланатын шамасын оны пайдалы пайдалану мерзiмi iшiнде жүйелi бөлу.

Бухгалтерлiк есептегi амортизация - негiзгi құралдар мен материалдық емес активтер құнының бөлiктерi бойынша олардың нақты немесе моральдық тозуына қарай өндiрiлетiн өнiмнiң (жұмыстың, қызмет көрсетудiң) өзiндiк құнына көшiру процесi.

Негізгі құралдар - бұл материалдық активтер, оларды:

• Компания тауарларды өндіру немесе жеткізу, қызметтер көрсету, жалға беру үшін немесе әкімшілік мақсаттар үшін пайдаланады;
• бір кезеңнен астам уақыт ішінде пайдалану көзделеді.

Амортизация - бұл активтің амортизацияланатын құнын оның пайдалы қызмет мерзімі ішінде жүйелі түрде азайту.

Пайдалы қызмет мерзімі:

• активті пайдаланудың күтілетін кезеңі; немесе
• активті пайдалана отырып өндіру болжанатын бұйымдардың немесе ұқсас бірліктердің саны.

Амортизацияның көмегімен бухгалтерлік есептің негізгі қағидаты, атап айтқанда Компания оның пайдалы қызмет мерзімі ішінде оны пайдаланудан алатын тиісті кірістермен НҚ сатып алу бойынша шығыстардың арақатынасы іске асырылады. Осылайша, амортизация шығындарды бөлу стратегиясын білдіреді, сондықтан жерді қоспағанда, олардың құны уақыт өте келе өссе де, барлық НҚ амортизациялануға тиіс.

Жердің қызмет ету мерзімі шектелмеген, сондықтан амортизацияға жатпайды.

Амортизация НҚ пайдалануға дайын болған сәттен бастап есептеледі және тану тоқтатылғанға немесе сатуға арналған активтер санатына қайта жіктелгенге дейін есептелуін жалғастырады. Егер НҚ пайдаланылмаса да амортизация есептеледі.

Әрбір кезеңде амортизация бойынша шығыстарды айқындау үшін мынадай бағалаулар жүргізу қажет:

• күтілетін жою құны;
• күтілетін пайдалы қызмет мерзімі;
• пайдаланылатын амортизация әдісі.

Жоғарыда көрсетілген барлық бағаларды Компания мерзімді негізде қайта қарауы тиіс, өйткені әртүрлі оқиғалардың әсері салдарынан олар өзгеруі мүмкін.

Компания пайдалы қызметтің күтілетін мерзімін мынадай факторлар негізінде айқындайды:

• оның болжамды қуатына немесе физикалық өнімділігіне қарай бағаланатын НҚ пайдаланудың күтілетін көлемі;
• өндірістік факторларға байланысты болжамды физикалық тозу;
• технологиялық моральдық тозу;
• НҚ пайдалануға заңдық немесе басқа да шектеулер.

Амортизацияның пайдаланылған әдісі Компания НҚ-дан алынатын экономикалық пайданы тұтынатын схеманы көрсетуі тиіс.

ХҚЕС (IAS) 16 амортизациялық аударымдарды есептеудің үш негізгі әдісін айқындайды:

• сызықтық әдіс;
• азайтылатын қалдық әдісі;
• шығарылған өнімнің, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің көлеміне барабар құнды есептен шығару әдісі.

Желілік әдіс – активтің амортизацияланатын құны активтің пайдалы қызметінің бүкіл мерзімі ішінде шығыстарға тең бөліктермен есептен шығарылуымен сипатталатын амортизацияны есептеудің ең қарапайым және кең таралған әдісі.

Азайтылатын қалдық әдісі – бұл әдісте сызықтық әдіс сияқты амортизация коэффициенті пайдаланылады, бірақ ол Компанияның объектіні қаншалықты тез амортизациялауды жоспарлауына байланысты жеделдету коэффициентіне көбейтіледі. Осы әдiстiң желiлiк әдiстен едәуiр айырмашылығы амортизация коэффициентi амортизацияланатын құнға емес, объектiнiң қалдық (баланстық) құнына қолданылады.

Құнды өнім көлеміне барабар есептен шығару әдісі – күтілетін пайдалану немесе күтілетін өнімділік деңгейі негізінде амортизация сомасын есептеуден тұрады.

Салықтық есепке алу:

Топтың салық кезеңінің басындағы құндық балансын айқындау

СК 267-бабының 7-тармағына сәйкес кіші топтың (I топтың), топтың салық кезеңінің басындағы құндық балансы:

алдыңғы салық кезеңінің соңындағы кіші топтың (I топтың), топтың құндық балансы

алу

алдыңғы салық кезеңінде есептелген амортизациялық аударымдар сомасы,

алу

СК 273-бабына сәйкес жүргізілетін түзетулер ретінде анықталады.