Платформалық жұмыспен қамту - бұл интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильді қосымшаларын пайдалана отырып, қызметтер көрсету немесе жұмыстар орындау жөніндегі қызмет түрі. (ҚР Әлеуметтік кодексінің 102-бабы).

Платформалық жұмыспен қамту дегеніміз не

Платформалық жұмыспен қамту тараптары

Интернет-платформаларды пайдалана отырып қызмет көрсететін тұлғаларға салық салу

Платформадағы қызметтерді орындаушылар үшін артықшылықтар

Платформалық жұмыспен қамту жөніндегі қызметті жүзеге асыратын жұмыскерлердің еңбек қатынастары

2023 жылғы 1 шілдеден бастап платформалық жұмыспен қамту жөніндегі ұшқыш

Платформалық жұмыспен қамту дегеніміз не

2023 жылдың 1 шілдесінен бастап қабылданған ҚР Әлеуметтік кодексінде «платформалық жұмыспен қамту» жаңа анықтамасы пайда болды.

Бүгінгі күні Қазақстанда әртүрлі мобильді қосымшалар пайдаланылады, олар: Яндекс, Uber, Glovo, Wolt және т.б. азық-түлік немесе такси жеткізу қызметтерін ұсынады. Бұл сервистердің негізінде орындаушыларға ыңғайлы кесте бойынша жұмыс істеуге және өз қалауы бойынша қызмет көрсетуге мүмкіндік беретін платформалар бар. Мұндай жұмыс режимі азаматтар үшін ыңғайлы, бірақ оның басты кемшілігі жұмыспен қамтылғандар үшін әлеуметтік кепілдіктердің болмауы болып табылады. Бұл жұмыстан айрылған, жүкті болған және босанған кезде немесе әлеуметтік қатерлердің басқа да түрлері туындаған кезде азаматтар Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан әлеуметтік төлемдерді және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан жинақтаушы зейнетақыларды ала алмайтындығын білдіреді.

Нәтижесінде жұмыспен қамту формасына қарамастан, барлық жұмыскерлердің әлеуметтік құқықтарын теңестіру үшін платформалық жұмыспен қамту сияқты жұмысқа орналастырудың жаңа құралы әзірленді.

Платформалық жұмыспен қамту тараптары

Әлеуметтік кодекстің 102-бабына сәйкес платформалық жұмыспен қамтуға 3 тарап тартылады:

1) интернет-платформа операторы (бұдан әрі - Оператор) - интернет-платформада тіркелген орындаушылар мен тапсырыс берушілер арасында қызметтер көрсету және жұмыстарды орындау бойынша байланыстар орнату және мәмілелер жасасу үшін ақпараттық технологиялар мен жүйелерді қолдана отырып, техникалық, ұйымдастырушылық (оның ішінде жұмыстарды немесе қызметтерді көрсету үшін үшінші тұлғаларды тарта отырып көрсетілетін қызметтерді), ақпараттық және өзге де мүмкіндіктерді ұсыну жөніндегі қызметтерді интернет-платформаны пайдалана отырып көрсететін дара кәсіпкер немесе заңды тұлға;

2) тапсырыс беруші - интернет-платформада тіркелген, онда қызметтер көрсетуге немесе жұмыстарды орындауға тапсырыс орналастыратын жеке немесе заңды тұлға;

3) орындаушы - интернет-платформада тіркелген, жария шарт негізінде интернет-платформаларды пайдалана отырып, тапсырыс берушілерге қызметтер көрсететін немесе жұмыстарды орындайтын жеке тұлға, дара кәсіпкер немесе заңды тұлға.

Платформалық жұмыспен қамтуды жүзеге асыру үшін тапсырыс беруші мен орындаушы интернет-платформада және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильді қосымшасында тіркеледі.

Интернет-платформаларды пайдалана отырып қызмет көрсететін тұлғаларға салық салу

2023 жылы интернет-платформаларды пайдалана отырып қызмет көрсететін тұлғалар үшін салық міндеттемелерін орындауды оңайлату мақсатында «Платформалық жұмыспен қамту» пилоттық жобасы іске асырылуда, оның шеңберінде ДК үшін салықтарды ұстап қалу мен төлеуді интернет-платформа жүргізеді.

Жеке қызметтер көрсету кезінде неғұрлым тиімді «e-Salyq Business» арнайы мобильді қосымшасын пайдаланылатын салық режимі болып табылады, ол чек беруге мүмкіндік береді, сіз үшін салықтар мен төлемдерді есептейді, бұл ретте декларация тапсырылмайды:

• Бюджетке төлем алынған кірістің 1%-ын құрайды - бұл ЖТС мөлшерлемесі.

Жеңілдікті санаттарға жатпайтын кәсіпкердің әлеуметтік төлемдерінің ең төменгі сомасы 14 350 теңгені құрайды (АЕК-тен есептеледі (2023 жылы - 70 000 тг). Бұл кәсіпкердің өзінің пайдасына төленетін төлемдер:

• МЗЖ, бұл жағдайда олар 7 000 теңгені құрайды, кәсіпкердің өзінің БЖЗҚ-дағы жеке шотына аударылады және оның зейнетақы жинақтарын қалыптастырады.
• Әлеуметтік аударымдар 2 450 теңгеге тең, олар әрбір тұлға бойынша жеке есепке алынады және әлеуметтік төлемдердің мөлшерін айқындайды. Мысалы, декреттік демалысқа шыққан кезде.
• Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға жарналар - 4 900 теңге. Бұл қажет болған жағдайда медициналық мекемелерге кедергісіз бару мүмкіндігі үшін төлемақы.

Яғни, салықтар мен жарналарды төлей отырып, жұмыскер еңбек шарты бойынша жұмыскер сияқты құқықтарға ие болады, атап айтқанда - әлеуметтік және медициналық сақтандыру мен зейнетақымен қамсыздандыруға қол жеткізеді.

2024 жылдың 1 қыркүйегінен бастап интернет-платформалар жұмыскерлері үшін әлеуметтік төлем мөлшерлемелері 1%-ға дейін төмендетілді

Платформадағы қызметтерді орындаушылар үшін артықшылықтар

Әлеуметтік кодекстің 102-бабының 4-тармағына сәйкес - Интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильдік қосымшаларын пайдалана отырып қызметтер көрсету және жұмыстарды орындау үшін орындаушы-заңды тұлға жұмыскерлерді тартқан жағдайда, олармен еңбек қатынастары Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сәйкес ресімделеді.

Осылайша, осы жұмыскермен еңбек шартын жасасу кезінде ҚР еңбек заңнамасының барлық нормалары сақталуы тиіс. Жұмыс режимі, күнделікті жұмыс ұзақтығы, жұмыс уақытын есепке алу, еңбек жүйесі мен жағдайлары тараптардың келісімі бойынша айқындалады және ұжымдық немесе еңбек шарттарында, сондай-ақ жұмыс берушінің актілерінде белгіленеді.

Сонымен қатар, аталған жұмыскерлер БЖЗҚ-дан зейнетақы төлемдерін, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан әлеуметтік төлемдерді алу құқығына ие болады және медициналық мекемелердің қызметтерін пайдалана алады.

Платформалық жұмыспен қамту жөніндегі қызметті жүзеге асыратын жұмыскерлердің еңбек қатынастары

Еңбек кодексінің 146-1-бабына сәйкес (01.07.2023 ж. бастап қолданысқа енгізілді) қызметін интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильдік қосымшасын қолдана отырып жүзеге асыратын дара кәсіпкерде немесе заңды тұлғада еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін жұмыскерлердің еңбегі осы бапта, еңбек шартында және жұмыс берушінің актісінде белгіленген ерекшеліктер ескеріле отырып, осы Кодекске сәйкес реттеледі.

Қызметін интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильдік қосымшасын қолдана отырып жүзеге асыратын жұмыскер мен дара кәсіпкер немесе заңды тұлға арасындағы еңбек шарты осы Кодекстің 30-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көзделген шектеусіз белгілі бір мерзімге жасалады.

Еңбек қызметін интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильдік қосымшасын қолдана отырып жүзеге асыратын жұмыскерлер үшін Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына, жұмыс берушінің актілеріне, ұжымдық немесе еңбек шартына сәйкес күнделікті жұмыстың (жұмыс ауысымының) өзгеше ұзақтығы белгіленуі мүмкін.

Интернет-платформаларды және (немесе) платформалық жұмыспен қамтудың мобильдік қосымшасын қолдана отырып еңбек қызметін жүзеге асыратын жұмыскерлердің еңбегіне ақы төлеу жүйесі мен шарттары, жұмыс уақытын есепке алу ұзақтығы және тәртібі Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына, жұмыс берушінің актілеріне, ұжымдық немесе еңбек шартына сәйкес белгіленеді.

2023 жылғы 1 шілдеден бастап платформалық жұмыспен қамту жөніндегі пилот

2023 жылғы 1 шілдеден бастап «Яндекс.Такси» үлгісінде платформалық жұмыспен қамту жөніндегі пилоттық жоба басталды.

Жобаның мәні жұмыспен қамтылғандарды әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіне интернет-платформалар арқылы тарту болып табылады. Осындай интернет-платформалардың бірі «Яндекс.Такси» болып табылады, онымен тиісті келісімге қол қойылды.

«Яндекс» интернет-платформасында тіркелген такси жүргізушілері пилоттық жобаға өз еріктерімен қатыса алады. Ол үшін азаматтар е-Salyq Business мобильді қосымшасын пайдалана отырып, АСР қолдана отырып, ДК ретінде тіркелуі қажет.

Қосымшаның артықшылықтары: қосымшада салық декларациясын, табыс салығының 1 пайызы мөлшерiндегi мiндеттемелердi және әлеуметтiк төлемдердi (зейнетақы жарналары, әлеуметтiк аударымдар және медициналық сақтандыру) қосымшаның өзi есептейдi.

Пилоттық жобаға ерікті түрде қатысудың артықшылықтары:

• түсімді есепке алу және салық есептілігін толтыру уақытын үнемдеу;
• салықтық тексерулер тәуекелдерін барынша азайту;
• ай сайынғы ақы төлеу кезіндегі біркелкі жүктеме;
• қызмет көрсетуші банктің қосымшасында ақы төлеу.