ЖЖМ (жанар-жағармай материалдары) - бұл мұнай өңдеу процесiнiң нәтижесiнде алынған дайын өнiмдер. Мұндай материалдарға отынның әралуан түрлері (сығылған табиғи газ, бензин, дизель және т.б.), жағармайлар (трансмиссия, мотор және басқа да майлар), салқындатқыш және тежегіш сұйықтықтар жатады. Бұл заттардың барлығы автокөліктің сапалы жұмыс істеуі үшін қажет.

ЖЖМ сатып алу

Чектер бойынша ЖЖМ есепке алу

Талондар бойынша ЖЖМ есепке алу

Смарт-карталар бойынша ЖЖМ есепке алу

ЖЖМ шығысының базалық нормасын белгілеу

ЖЖМ сатып алу

ҚЕХС 2 Қорлар сәйкес – активтер:

(а) әдеттегі қызмет барысында сатуға арналған;
(b) осындай сату үшін өндіріс процесінде тұрған; немесе
(с) өндіру немесе қызмет көрсету процесінде тұтынылатын шикізат немесе материалдар түріндегі.

Активтер оларды қор ретінде тану критерийлеріне сәйкес келген кезде есепте қор болып танылады:

• осы активтерді өндірісте өнімді (шикізатты) өндіру үшін пайдалану
• сату үшін сатып алынған (тауарлар)
• қысқа мерзімді кезеңде материалдар (шығыс материалдары) ретінде 12 айға дейін пайдаланылады.

Сатып алынған ЖЖМ-ды компания тауарларды өндiру және (немесе) сату немесе қызметтер көрсету кезiнде компанияның шаруашылық қызметi процесiнде тұтынылатын шығыс материалдары немесе шикiзат ретiнде қысқа мерзiмдi кезеңде пайдаланатын болады. Сондықтан сатып алынған ЖЖМ есепте қор деп танылады және Үлгілік шоттар жоспарының 1300 «Қорлар» кіші бөлімінің 1310 «Шикізат пен материалдар» шотында есепке алынатын болады.

ЖЖМ сатып алу:

- тікелей жанармай құю сәтінде АЖҚС-да қолма-қол немесе банк картасымен төленуі,
- талондар бойынша ЖЖМ-ның белгiлi бiр көлемін құю
- смарт-картадағы ақшалай немесе литрлік әмиянды толықтырумен,
- үлкен топтамалармен ЖЖМ сатып алу және өз резервуарларында сақтауы түрінде болуы мүмкін.

Чектер бойынша ЖЖМ есепке алу

«Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңының 7-бабына сәйкес барлық оқиғалар мен операциялар есепте операция жасалған сәтте жасалған және уәкілетті орган бекіткен бастапқы есепке алу құжаттарының негізінде ресімделеді.

Тауарларды өткізу кезінде Бухгалтерлік есепті жүргізу қағидаларына сәйкес жеткізуші 3-2-нысан бойынша босату жүкқұжатын жазып береді, оның нысаны ҚР Қаржы министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 562 бұйрығымен бекітілген

Бухгалтерлiк есеп жүргiзу қағидаларына сәйкес қолма-қол ақшаны алған кезде кассир кассалық кiрiс ордерiн жазып беруге және кассалық кiрiс ордерiнiң түбiртегiн сатып алушыға беруге мiндеттi.

Талондар бойынша ЖЖМ есепке алу

Компаниялар ЖЖМ-ды көбінесе жеткiзушiлерден сатып алады және сатып алынған отын көлемiн растау ретiнде жеткiзушi әзiрлеген және жеткiзушiнiң АЖҚС-на талонның номиналына сәйкес құю құқығын беретiн арнайы талондарды алады. Салық есебiндегi осы талондар тауарды иелену құжаттары болып танылады.

Өнім берушінің талондарын пайдалану үшін тұтынушы компания мұнай өнімдеріне талондарды сатуды жүзеге асыратын және белгілі бір АЖҚС желісі арқылы автомобиль отынын босатуды ұйымдастыратын мамандандырылған ұйыммен сатып алу-сату шартын жасасады.

Осы сатушының талоны бойынша ЖЖМ босататын АЖС тiзбесi шартқа қосымшада (олардың мекенжайларын көрсете отырып) келтiрiледi. Осы шартта сатып алынатын ЖЖМ-ның саны, түрі және құны жеке атап көрсетілмейді.

Бұл үшiн шартқа көбінесе «ЖЖМ сатып алуға өтiнiм» деп аталатын белгiлi бiр қосымша әзiрленедi. Берiлетiн өтiнiмде (өтiнiм факспен, e-mail арқылы жiберiлуi, қолма-қол берiлуi мүмкiн) тұтынушы отынның қандай түрiн, оның мөлшерiн сатып алғысы келетiнiн көрсетедi. Өтінімге тұтынушы компанияның басшысы немесе уәкілетті адамы қол қояды. Алынған өтінім негізінде өнім беруші төлем шотын ұсынады. ЖЖМ-ның белгілі бір мөлшерін төлегеннен кейін (қолма-қол немесе қолма-қол емес есеп айырысу бойынша) компания ЖЖМ-ға талондарды алады. Талондардың нысанын сатушылар өздері әзірлейді, себебі ол заңнамада белгіленбеген.

Кәсiпорын басшысының бұйрығымен талондардың қозғалысын (кiрiс және шығыс) «Мұнай өнiмдерiне талондарды есепке алу кiтабында» тiркейтiн материалдық жауапты адам тағайындалады, ол тiгiлуi, нөмiрленуi және кәсiпорынның мөрiмен және басшының және бас бухгалтердiң қолдарымен бекiтiлуi тиiс. Кітап көшірме арқылы толтырылады. Екінші парақ жыртылмалы болып табылады және материалдық жауапты адамның есебі болып табылады. Жыртылмалы парақ кiрiс және шығыс құжаттарымен қоса кәсiпорынның бухгалтериясына мезгiл-мезгiл тапсырылады. Бекітілген нысандағы мұнай өнімдеріне талондарды есепке алу кітабы жоқ. Сондықтан компаниялар бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік жөніндегі заңнама талаптарына сәйкес кітапты дербес әзірлейді

Смарт-карталар бойынша ЖЖМ есепке алу

Отындық микропроцессорлық пластикалық карта (смарт-карта) - бұл жанармай компаниясы және (немесе) АЖҚС желісінің иесі шығаратын, жеткізушінің отынды сатып алушы алдындағы міндеттемелерін есепке алуға, сондай-ақ сатып алушы микропроцессорлық карталарды пайдалана отырып, есептеу технологиясын енгізу жөніндегі бағдарламаға қатысатын АЖҚС-да алған отынның көлемі мен ассортиментін есепке алуға арналған жапсарлас микросхемасы (микрочипі) бар банктік емес төлем картасы.

Смарт-карталарда ақша әмияны да (карточкаға отын құю үшін ғана емес, басқа қажеттіліктерге де пайдаланылуы мүмкін белгілі бір сома түскен кезде), литрлік әмиян да (отынның белгілі бір түрінің санында көрсетілген номиналмен) болуы мүмкін.

Литрлік әмияны бар карточканы пайдаланған кезде алдын ала төлемді енгізу кезінде осындай карточкада отынның белгілі бір түрінің саны көрсетіледі. ЖЖМ үшiн кейiннен ақы төлеу үшiн ақша аудару, әдетте, қолма-қол ақшасыз есеп айырысу бойынша жүргiзiледi, бұл ақшаны смарт-картаға (тек қана ЖЖМ үшiн және АЖҚС-да сатылатын басқа да қызметтер мен тауарлар үшiн ақы төлеуге арналған тиiстi шотқа) есептеуге әкеп соқтырады. Бұл ретте төлем тапсырмасында мәтін бойынша міндетті түрде шарттың нөмірі және аудару жүргізілетін смарт-картаның (шоттың) нөмірі көрсетіледі.

Смарт-карталарды есепке алу бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнаманың ережелеріне, есеп саясатына сәйкес жүргізілуі тиіс.

ЖЖМ құю карточкадағы сома (литрлік номинал) шегінде жүргізіледі. Смарт-карталар бойынша ЖЖМ құю кезінде жүргізуші отынды алғанын және төлегенін растайтын құжат алады. Мұндай құжат тек құйылған отынның мөлшері мен құны туралы ғана емес (карточкадан есептен шығарылатын), сондай-ақ карточка бойынша операцияның реттік нөмірі туралы, ал мерзімсіз ақшалай карталар бойынша – карточкаға ақшаның соңғы түсуі және соңғы есептен шығару жүргізілгеннен кейін карточкадағы ақша қаражатының қалдығы туралы ақпарат көрсетілетін чек болуы мүмкін.

Барлық алынған чектер берілген смарт-картаны пайдаланатын материалдық жауапты адам (жүргізуші) жасайтын және бухгалтерия тексеретін ай ішіндегі май құю туралы есепке қоса берілуге тиіс.

Әрбір жанармай құю бойынша жанармай жеткізуші компания жанармай құюды растайтын құжаттарды беруге міндетті. Бұған қорларды сыртқа босатуға арналған жүкқұжат, ЭШФ, көлік құралына май құю туралы есеп жатады.

ЖЖМ шығысының базалық нормасын белгілеу

ЖЖМ шығысы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары үшін жанар-жағармай материалдары шығыстарының және автокөлікті ұстауға арналған шығыстардың нормаларын бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 2009 жылғы 11 тамыздағы № 1210 қаулысымен бекітілген отын шығысының нормаларына сәйкес жүзеге асырылады.

Осы Қаулымен автокөліктер үшін ЖЖМ шығысының базалық нормалары регламенттелген.

Отын шығынының деңгейi көлiк құралы үшiн бекiтiлген әдiс бойынша анықталады және әдеттегi пайдалану жағдайларында ЖЖМ-ды жұмсау нормасын белгiлейдi.