Салықтық шегерім – бұл салық жүктемесін азайту.


2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салықтық шегерімдер

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі оқытуға арналған салықтық шегерім


2026 жылғы 1 қаңтардан бастап салықтық шегерімдер

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде салықтық шегерімдерді айтарлықтай оңтайландыру жүргізілді.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексіне сәйкес мынадай салықтық шегерімдер алып тасталды:

  • көп балалы отбасылар үшін;
  • оқуға;
  • медицинаға;
  • сыйақылар бойынша.

Салық кодексінің 401-бабына сәйкес жеке тұлғаның мынадай жеке салықтық шегерімдерді қолдануға құқығы бар:

  • Әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі, ол мыналарды қамтиды: АҚС шарттары бойынша жеке тұлғалардың кірістерінен ұсталатын МЗЖ, МӘМСЖ, ӘА;
  • 30 АЕК құрайтын базалық салықтық шегерім;
  • Әлеуметтік салық шегерімдері, бұл ҰОС қатысушылары, I-III топтағы мүгедектер, мүгедек балалардың ата-аналары үшін шегерімдер.

Жеке тұлға салықтық шегерімдерін:

1) салық агентінде;

2) салық агентінде қолданбаған кезде дербес қолданады.

Салық салу объектісін айқындау кезінде салықтық шегерімдер олар жоғарыда көрсетілген тәртіппен дәйектілікпен қолданылады.

 

Әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі

Базалық салықтық шегерім

Әлеуметтік салықтық шегерімдер

Жеке тұлғаның салықтық шегерімдерді дербес қолдануы

Салық агентінде салықтық шегерімдерді қолдану

Әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі

ҚР СК 402-бабында белгіленгендей әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі мыналарды қамтиды:

Жұмыскерлердің еңбек шарттары бойынша кірістерінен ұсталатын әлеуметтік аударымдарды ЖТС бойынша шегерімге жатқызуға болмайды. Бұл тек қана АҚС бойынша кірістер үшін көзделген.

2025 жылы көрсетілген шегерімдер жеке ретінде қолданылды, ал 2026 жылдан бастап олар әлеуметтік төлемдер бойынша жалпы шегерімнің құрамына енгізілді.

Базалық салықтық шегерім

Базалық салықтық шегерім 30 АЕК құрайды.

Базалық салықтық шегерім әрбір күнтізбелік ай үшін қолданылады, алайда оның жалпы сомасы күнтізбелік жыл үшін 360 АЕК-тен аспауға тиіс.

Базалық салықтық шегерім – айына 30 АЕК бұрын қолданыста болған 14 АЕК мөлшеріндегі стандартты шегерімді ауыстырады.

Әлеуметтік салықтық шегерімдер

Әлеуметтік салықтық шегерімдер  жаңа ҚР СК 404-бабында айқындалған және мыналарды қамтиды:

  • 1 және 2-топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін - 5 000 АЕК;
  • Мынадай тұлғалар үшін 882 АЕК:

- 3-топтағы мүгедектігі бар;

- мүгедектігі бар бала;

- Ұлы Отан соғысына қатысушы, жеңілдіктер бойынша Ұлы Отан соғысына қатысушыларға теңестірілген адам және (немесе) басқа мемлекеттердің аумағындағы ұрыс қимылдарының ардагері;

- Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы қажырлы еңбегі мен мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСР Одағының ордендерімен және медальдарымен марапатталған адам;

- 1941 жылғы 22 маусым – 1945 жылғы 9 мамыр аралығында кемінде алты ай жұмыс істеген (қызмет өткерген) және Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы қажырлы еңбегі мен мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСР Одағының ордендерімен және медальдарымен наградталмаған адам.

  • 882 АЕК, егер тұлға:

- он сегіз жасқа толғанға дейін әрбір мүгедектігі бар бала үшін – осындай мүгедектігі бар баланың ата-анасының, қорғаншыларының, қамқоршыларының бірі;

- өмір бойына әрбір "бала кезінен мүгедектігі бар адам" деген себеппен мүгедектігі бар адам деп танылған осындай адам үшін – адамның ата-анасының, қорғаншыларының, қамқоршыларының бірі;

- асырап алынған бала он сегіз жасқа толғанға дейін әрбір бала асырап алушы үшін – осындай адамдардың бірі;

- жетім балаларды, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды баланы қабылдайтын отбасына беру туралы шарттың қолданылу мерзімі кезеңінде жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды баланы қабылдайтын отбасына қабылдап алған әрбір ата-ана болса.

882 АЕК шегерімі:

  • қорғаншылыққа және қамқоршылыққа мұқтаж адамдардың қорғаншылары және қамқоршылары болып табылатын тиісті білім беру ұйымдары, медициналық ұйымдар, халықты әлеуметтік қорғау ұйымдары әкімшіліктерінің жұмыскерлеріне қатысты олардың осындай ұйымдарымен еңбек қатынастарында болуына байланысты;
  • Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасына сәйкес асырап алынатын баланың (балалардың) анасымен немесе әкесімен некеге тұратын (ерлі-зайыпты болатын) адамдарға қатысты қолданылмайтынын атап өту керек.

Әлеуметтік салықтық шегерімдер осы салықтық шегерімдерді қолдану үшін негіз туындаған, бар немесе болған күнтізбелік жылда қолданылады.

Жеке тұлғаның салықтық шегерімдерді дербес қолдануы

Жеке тұлға әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімін және әлеуметтік салықтық шегерімді салықтық шегерімдерді қолдану құқығын растайтын құжаттардың негізінде қолданады. Мұндай құжаттардың түпнұсқалары жеке тұлғада талап қою мерзімі ішінде - 3 жыл сақталады.

Салық агентінде түзілген салықтық шегерімдердің асып кету сомасын, сондай-ақ салық агентінде қолданылмаған салықтық шегерімнің сомасын жеке тұлғаның дербес салық салуына жататын салық салынатын кірісін есептеу кезінде жеке тұлға өзі дербес ескереді. (ҚР СК 409-бабы).

Әлеуметтік төлемдерді салықтық шегеруді жеке тұлға мынадай күндердің неғұрлым соңғысы келетін салық кезеңінде МӘМСЖ және (немесе) МЗЖ төленгенін растайтын құжаттың негізінде дербес қолданады:

  • жарналарды есептеу күні;
  • жарналарды төлеу күні.

Салық агентінде салықтық шегерімдерді қолдану

ҚР СК 437-бабына сәйкес төлем көзінен салық салуға жататын кірістерге салықтық шегерімдер Салық кодексінің 401-404-баптарында белгіленген нормаларға сәйкес қолданылады.

Базалық салықтық шегерім мен әлеуметтік салықтық шегерімдерді салық агенті төлем көзінен мыналардың:

1) жеке тұлғаның салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініші;

2) әлеуметтік салықтық шегерімді қолдану үшін растайтын құжаттардың көшірмелері негізінде қолданады.

Жеке тұлға базалық салықтық шегерімді бір салық агентінен ғана қолдануға құқылы.

Салық агентінде күнтізбелік ай үшін жұмыскердің кірісі және тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден түсетін кіріс түріндегі бір жеке тұлғаға кірістерді төлеу бойынша міндеттемелері болған кезде базалық салықтық шегерім күнтізбелік ай үшін базалық салықтық шегерім сомасы шегінде мынадай ретпен:

      1) жұмыскердің кірісіне – осындай кіріс сомасы шегінде;

      2) салық агентіне тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан, қызметтерді көрсетуден түсетін кіріске – базалық салықтық шегерімнің қалған мөлшерінде қолданылады.

Салық агенті қайта ұйымдастырылған жағдайларды қоспағанда, ол күнтізбелік жыл ішінде ауысқан кезде алдыңғы салық агентінде түзілген базалық салықтық шегерімнің қолданылмаған сомасы басқа салық агентінде ескерілмейді.

Бір салық агентінде түзілген әлеуметтік салықтық шегерімнің қолданылмаған сомасы Салық кодексінде белгіленген шектерде басқа салық агентінде ескеріледі.

Бұл үшін жеке тұлға Салық кодексінің 446-бабында айқындалған тәртіппен күнтізбелік жылдың басынан басталған кезең үшін әлеуметтік салықтық шегерімді қолданған салық агенті (салық агенттері) берген жеке тұлғамен есеп айырысу туралы анықтаманы ұсынады.

Салық агентінде әлеуметтік төлемдердің салықтық шегерімі «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес есептелген АҚС шарттары бойынша жеке тұлғалардың кірістерінен әлеуметтік аударымдар мен МӘМС жарналарының сомасына қолданылады. (ҚР СК 438-бабы)

2026 жылғы 1 қаңтарға дейінгі оқытуға арналған салықтық шегерім

2025 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР Салық кодексінің 342-бабына сәйкес Қазақстанда өзге де салықтық шегерімнің жаңа түрі - оқытуға арналған салықтық шегерім енгізілді.

ҚР Салық кодексінің 349-бабында атап өтілгендей, оқытуға арналған салықтық шегерім Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес білім берудің мынадай деңгейлері бойынша қолданылады:

1) Қазақстан Республикасындағы мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында жүзеге асырылатын мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту;

2) Қазақстан Республикасындағы білім беру ұйымдарында осындай қызмет түрлерін жүргізу құқығына арналған тиісті лицензиялар бойынша жүзеге асырылатын техникалық және кәсіптік білім беру;

3) Қазақстан Республикасындағы білім беру ұйымдарында осындай қызмет түрлерін жүргізу құқығына арналған тиісті лицензиялар бойынша жүзеге асырылатын орта білімнен кейінгі, жоғары білім беру;

4) осы Кодекстің 291-бабының 1-тармағында айқындалған дербес білім беру ұйымдарында жүзеге асырылатын мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту, орта білімнен кейінгі, жоғары білім беру.

Оқытуға арналған салықтық шегерімді:

1) Қазақстан Республикасының резидент-жеке тұлғасы өз пайдасына жұмсалған оқытуға ақы төлеуге арналған шығыстар бойынша;

2) заңды өкілдердің бірі жиырма бір жасқа толмаған, өзі өкілдік ететін Қазақстан Республикасының резидент-жеке тұлғасының пайдасына оқытуға ақы төлеуге жұмсалған шығыстар бойынша қолданады. Жиырма бір жасқа толмаған, өзі өкілдік ететін адам оқытуға арналған салықтық шегерімді дербес қолданған жағдайда заңды өкіл көрсетілген салықтық шегерімді қолданбайды.

Оқытуға арналған салықтық шегерім күнтізбелік жылға айқындалған АЕК-тің 118 еселенген мөлшерінен аспайтын мөлшерде қолданылады.

Қызметтер көрсетуге арналған шарт және осындай көрсетілетін қызметтерге ақы төлеу фактісін растайтын құжат оқытуға арналған салықтық шегерімді қолдану үшін растайтын құжаттар болып табылады.

Оқытуға арналған шығыстар бойынша салықтық шегерімдер неғұрлым кеш болатын мынадай күндердің біріне тура келетін салықтық кезеңде қолданылады:

  • оқытудың көрсетілетін қызметтерін алу күні;
  • оқытудың көрсетілетін қызметтеріне ақы төлеу күні.

Оқуға арналған салық шегерімін өз бетінше қалай қолдану керек

СК 342-бабына сәйкес МЗЖ, МӘМС бойынша салықтық шегерімдер, стандартты шегерімдер, сондай-ақ көп балалы отбасылар үшін шегерімдер салық агентінде қолданылады. Егер бұл шегерімдер салық агентінде ескерілмесе немесе жеке тұлғаның басқа да салықтық шегерімдерге құқығы болса, ол оларды дербес пайдалана алады.

Бұл үшін барлық кірістерді, түзетулерді, салықтық шегерімдерді, оның ішінде салық агентінде қолданылғандарды және ЖТС бойынша есептелген асып кетуді көрсете отырып, 270.00- нысаны бойынша Кірістер мен мүлік туралы декларация беру қажет. Сонымен қатар, растайтын құжаттар, атап айтқанда жеке тұлғамен есеп айырысу туралы анықтама (салық агентінің анықтама беру тәртібі - СК 359-бабы), оқу мекемесімен шарт, оқу үшін ақы төлеу туралы құжаттар талап етіледі.

Осыған ұқсас тәртіппен оқытуға арналған шегерімді ЖК, сондай-ақ еңбек шартына сәйкес еңбекақыны белгіленген сомада қолға алатын компаниялардың жұмыскерлері қолдана алады.

Осылайша, жеке тұлға салықтық шегерім бойынша теріс қалдықтың орнын толтыруды мемлекеттік бюджеттен талап етуге құқылы. Жалпыға бірдей декларациялаудың тұжырымдамалық мағынасының бірі осында жатыр.

СК 113-бабына сәйкес жеке тұлғаның ЖТС бойынша асып кеткен соманы қайтару кірістер мен мүлік туралы декларация ұсынылған жылдан кейінгі жылдың 15 қыркүйегінен кешіктірілмей жүргізіледі. 2025 жылға арналған декларацияны 2026 жылдың 15 қыркүйегіне дейін тапсыру қажет болғандықтан, қайтару 2027 жылы жүргізіледі.

 

Возврат к списку