Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» Компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2020ж. бастап 27.10.2023ж. дейін салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша «К» Компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 32 308,6 мың теңге сомасында КТС және 14 437,9 мың теңге өсімпұлды есептеу, 1 639,8 мың теңге сомасында шығынды азайту туралы 29.12.2023ж. хабарлама шығарылды.
Компания салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда ол салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 226, 229, 242-баптарының талаптарын бұза отырып, «К» Компаниясы өнім беруші «О» Компаниясымен өзара есеп-айырысу бойынша шығыстарды негізсіз шегерімге жатқызғаны шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
Салық органының осы тұжырымымен «К» Компаниясы «О» Компаниясымен жасалған мәмілелер сот тәртібімен дауланбағанына байланысты келіспейді, «О» Компаниясы жалған кәсіпорын болып табылмайды, осы өнім берушінің сенімсіздігі туралы мәліметтер жоқ.
«К» Компаниясының бекітуі бойынша тексеру барысында операциялар мен оқиғаларды көрсететін және тараптар арасындағы шарттық талаптардың орындалғанын куәландыратын барлық бастапқы бухгалтерлік құжаттар ұсынылды.
Сонымен қатар, шағымда «О» Компаниясы жұмыс істеп тұрған кәсіпорын болып табылатыны, есептілікті ұсынатыны, салық төлеуді жүргізетіні, тауарды тасымалдау теміржол жүкқұжаттарымен расталатын «G» Компаниясы арқылы жүргізілгені, төлем екінші деңгейдегі банктер арқылы да жүргізілгені көрсетілген.
Сондай-ақ, шағымда тексеру барысында осы өнім берушіге қарсы тексеру жүргізілмегені, демек, тексеру барысында шығыстарды шегерімдерден алып тастау заңсыз жүргізілгені атап өтілді.
«К» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 226-бабы 1-тармағының 15) тармақшасына сәйкес жылдық жиынтық табысқа салық төлеушінің қосылған құн салығы мен акциздің сомасын, оның ішінде міндеттемелерді іске асырудан және есептен шығарудан түскен кірістерді қоспай-ақ табыстарының барлық түрлері енгізіледі.
Салық кодексінің 229-бабы 1-тармағының 2) тармақшасының негізінде, егер осы тармақшада өзгеше көзделмесе, салық төлеуші таратылған кезде тарату салық есептілігін табыс ету күніне кредитор талап етпеген міндеттеменің мөлшері міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін табысқа жатады.
Салық төлеушіні тарату кезінде осы Кодекске сәйкес тарату салықтық тексеруді жүргізу немесе камералдық бақылау нәтижелері бойынша қорытынды беру көзделген жағдайда, мұндай міндеттеменің мөлшері:
салық төлеушінің бастапқы құжаттарына сәйкес төленуге жататын және осындай теңгерім бекітілген күнге аралық тарату балансында көрсетілуге (көрсетілуге) жататын міндеттемелер сомасы (қосылған құн салығының сомасын қоспағанда) ,
минус
аралық тарату балансы бекітілген күннен бастап және тарату салықтық тексеру немесе камералдық бақылау аяқталған күнге дейінгі кезеңде қанағаттандырылатын міндеттемелер сомасы.
Тарату салықтық тексеру нәтижелері бойынша міндеттеменің мөлшерін салық органы көрсетілген кезеңдегі қанағаттандырылған міндеттемелердің нақты сомасын негізге ала отырып айқындайды. Мұндай міндеттеменің мөлшері салықтық тексеру актісінде көрсетіледі.
Салық кодексіне сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, Салық кодексінің 242 - бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары салық кодексінің осы бабында және 243-263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегеруге жатады.
Осы тармақтың ережелері салық төлеушінің Қазақстан Республикасында да, одан тыс жерлерде де шеккен шығыстарына қолданылады.
Шегерімдерді салық төлеуші өзінің табыс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде іс жүзінде жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өткен жөн. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы: бухгалтерлік құжаттаманы, салық нысандарын, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтитыны айқындалған.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуы тиіс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуға тиіс, мұнда басқалармен қатар операция жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету және оның дұрыстығы көзделген (оның) ресімдеу.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу осы шығыстар табыс алуға бағытталған жағдайда операция не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі. Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.
Қарастырылып отырған жағдайда салықтық тексеру «К» Компаниясының 27.10.2023ж. таратуға өтінішіне сәйкес жүргізілді.
Салықтық тексеру барысында 2020 жылға арналған шегерімдерден «О» Компаниясымен өзара есеп-айырысу бойынша 158 361,5 мың теңге сомасында шығыстар алынып тасталды. Төлем қолма-қол ақшасыз есеп-айырысу арқылы жүзеге асырылады.
Біріктірілген салықтық ақпараттық жүйесінің (ҚР БСАЖ) деректеріне сәйкес 06.02.2019ж. бастап 16.10.2019ж. дейін Ш.А.Г., 16.10.2019ж. бастап 27.06.2022ж. С.В.Ю., 27.06.2022ж. бастап қазіргі уақытқа дейін П.Е.В. (Қазақстан Республикасының бейрезиденті) басшы, 06.02.2019ж. осы уақытқа дейін К.А.В. (Қазақстан Республикасының резиденті емес) «О» Компаниясының құрылтайшысы болып табылады болып табылады.
Қызмет түрі - қара және түсті металдардың сынықтары мен қалдықтарын көтерме сату.
СЕБЖ АЖ сәйкес «О» Компаниясы 2020 жылғы көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы және мүлік салығы бойынша декларация (700.00 н.) және 2020 жылғы қоршаған ортаға эмиссиялар үшін төлем (870.00 н.) 2020 жылғы 1-4 тоқсан үшін жеке табыс салығы бойынша декларация (200.00 н.), 2020 жылғы КТС бойынша декларациялар (100.00 н.), 2020 жылғы 1-4 тоқсан үшін ҚҚС бойынша декларациялар (300.00 н.) толық көлемде ұсынылды.
«О» Компаниясы 19.06.2023ж. бастап ерікті негізде ҚҚС бойынша тіркеу есебінен шығарылды.
Қаралып отырған жағдайда, шағымды қарау барысында «О» Компаниясының өнім берушісі бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті 19.06.2023ж. салықтық тексеруді тарату және жүргізу туралы өтініш негізінде жоспардан тыс құжаттамалық кешенді тексеру жүргізгені (22.12.2023ж. акт) анықталды. Тексеру 01.01.2019ж. бастап 19.06.2023ж. дейінгі кезеңде жүргізілді.
22.12.2023ж. тексеру актісінде 2020ж. КТС бойынша ұсынылған декларацияға сәйкес жылдық жиынтық табыс 746 489,9 мың теңге соманы құрайтыны атап өтілді. Бұл ретте, 22.12.2023ж. тексеру барысында «О» Компаниясы тексерілетін кезеңдер үшін құжаттар (оның ішінде 2020ж. үшін айналым-сальдо ведомостарын, 2020 ж. салықтық есепке алу тіркелімдерін, 2020ж. тауарларды (көрсетілетін қызметтерді) өткізу туралы есепті, 2020ж. материалдық ведомості, 2020ж. шот-фактуралар бойынша салықтық есепке алу тіркелімін және басқалар) ұсынылды.
Мәселен, 2020 жылғы айналым-сальдо ведомосінде (бұдан әрі – АСВ) 1300 «Қорлар» жолы бойынша кезең басындағы сальдо 150 914,4 мың теңге сомасында, дебет бойынша айналым 639 564,3 мың теңге сомасында, кредит бойынша айналым 725 273,1 мың теңге сомасында, кезең соңындағы сальдо сомасында көрсетіледі 65 205,6 мың теңге. 2020 жылғы материалдық ведомостың деректері бойынша негізгі қойма және металл сынықтары қоймасы бойынша бастапқы қалдықтың жалпы сомасы 150 914,4 мың теңгені құрайды, барлығы 639 564,3 мың теңге сомасына материалдар түсімі (кіріс), барлығы 725 273,1 мың теңге сомасына материалдарды сату (шығыс).
Бұдан басқа, 2020 жылғы тауарларды (көрсетілетін қызметтерді) өткізу туралы есепте барлығы 746 496,7 мың теңге сомаға сатылды, оның ішінде 6488,179 тонна көлемінде қара металдардың (аралас), қара металдардың сынықтары мен қалдықтарын сату 566 276,0 мың теңге сомасына.
Бұл ретте, салықтық есепке алу тіркелімінде 2020 жылғы КТС бойынша декларацияға 100.00.001 жолы бойынша сатып алушылардың атына «О» Компаниясының тауарлық-материалдық қорларды өткізуі 746 489,9 мың теңге сомасына, оның ішінде «К» Компаниясының атына 158 361,5 мың теңге сомасына жүргізілді.
Компания «О» жеткізушілерінің талдауына сәйкес (2 деңгей) қара металдар мен металл сынықтарының сынықтары келесі жеткізушілерден 27 535,9 мың теңгеге сатып алынғанын атап өткен жөн:
- «Y» Компаниясы 619,3 мың теңгеге;
- «U» Компаниясы 17 701,0 мың теңгеге;
- «V» Компаниясы 8 876,2 мың теңгеге;
- «С» Компаниясы 339,4 мың теңгеге.
Бұдан басқа, 2018 жылғы 1-4 тоқсандағы жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияларда қызмет көрсетілетін азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар (МЖӘ) бойынша жеке тұлғалар анықталды, жұмыстың қорытындысы 472 220,1 мың теңгеге, оның ішінде:
- 2020 жылғы 1 тоқсан 106 622,0 мың теңге;
- 2020 жылғы 2 тоқсан 29 439,8 мың теңге;
- 2020 жылдың 3 тоқсанында 149 536,9 мың теңгеге;
- - 2020 жылғы 4 тоқсанда 186 621,4 мың теңгеге.
Осылайша, барлығы 499 756,0 мың теңгеге қара металдар мен металл сынықтары сатып алынды.
Тиісінше, егер «О» Компаниясы «К» Компаниясының атына 158 361,5 мың теңге сомаға тауар сатса, онда бұл ретте 499 756,0 мың теңге сомаға тауар сатып алады (жеткізушілерден 27 535,9 мың теңге + 472 220,1 мың теңге жеке тұлғалардан АҚС Шарттары бойынша).
Бұдан басқа, тексеру барысында «К» Компаниясы мен «О» Компаниясы арасында 13.07.2020 жылғы шарт ұсынылды, Шарт талаптарынан тауарды жеткізу және жеткізу осы Шартқа жеткізуге қол қойылған тапсырыстарға сәйкес жүзеге асырылады. Сатып алушының (жүк алушының) қабылдау пунктінде жасалған және жазылған тапсыру актісін қабылдау ресімделген күн жеткізу күні болып есептеледі. Тауарды жөнелту күні көлік теміржол жүкқұжатындағы жөнелту станциясының күнтізбелік мөртабанының күні болып есептеледі.
Тауардың жүк алушысы көлік темір жол жүкқұжатына сәйкес «А» Компаниясы болып табылады (жүкті қабылдаудағы түбіртек 27-нысан КЗХ) О-1 жөнелту станциясы, J тағайындау станциясы, жөнелтуші «О» Компаниясы, алушы «А» Компаниясы, тасымалдаушы «G» Компаниясы болып табылады.
Жаңауыл межелі станциясына тауар келгеннен кейін «S» Компаниясы қабылдау-тапсыру актілерін (КСА) жасайды, нәтижесінде келген вагон өлшенеді, тауардың нақты салмағы айқындалады, КСА-да келу күні, вагонның, темір жол жүкқұжатының, келісімшарт бойынша өнім берушінің нөмірі, жөнелтуші ұйымы, жөнелтуші станциясы, жөнелтушінің жөнелту күні көрсетіледі, орынға келген күні, вагонның жүк көтергіштігі, ыдыстың салмағы, құжат бойынша салмағы, сондай-ақ жеткізуге арналған келісімшарттарға сәйкес тауарды қабылдау талаптарына сәйкес келмейтін ескертулер.
Бұдан тауар «О» Компаниясынан «А» Компаниясының алушысына тікелей теміржол арқылы жөнелтіледі.
Айта кету керек, «О» Компаниясы мен «А» Компаниясының алушысы арасында делдалдық кәсіпорындар бар, олар «К» Компаниясы және «С» Компаниясы.
Жеткізу шарттары «О» Компаниясы мен «К» Компаниясы арасында, бұдан әрі «К» Компаниясы мен «С» Компаниясы арасында жасалды, бұл ретте «С» Компаниясы сатып алушылардың электрондық шот-фактура базасына (бұдан әрі – ЭШФ) сәйкес «А» Компаниясының атына сатуды жүргізеді.
«О» Компаниясы мен «К» Компаниясы арасында жасалған 13.07.2020 жылғы қара металл сынықтарын жеткізуге арналған шарттың талаптарынан тауарды алушы «А» Компаниясы болып табылады.
Мәселен, мысалы, 21.10.2020ж. ЭШФ-да «О» Компаниясы (жеткізуші), «К» Компаниясы (сатып алушы) 5 756,0 мың теңге сомасына (1 тонна үшін 92,0 мың теңге баға бойынша 62,565 тонна қара металл сынықтары) «Өнім берушінің деректері» бөлімінде «Қосымша мәліметтер» 19-тармағы 14.10.2020ж. №2045557 КСА көрсетілген, «Тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша деректердің» G бөлімінде «Қосымша мәліметтер» 4.3-тармағында №61344180 вагон, №75273057 теміржол жүкқұжаты, басқа ЭШФ бойынша ұқсас көрсетілген.
Осы ЭШФ-ға 14.10.2020ж. тарапқа қорларды босатуға арналған жүкқұжат берілді, «көлік ұйымы» бағанында №61344180 вагон көрсетілген, «тауар-көлік жүкқұжаты» бағанында №75273057 теміржол жүкқұжаты көрсетілген, сол сияқты тарапқа қорларды босатуға арналған басқа жүкқұжаттар бойынша.
Қара металдар мен металл сынықтарын тасымалдауды тасымалдаушы «G» Компаниясы жүк вагондарымен нақты жүргізгені неден туындайды.
ЭШФ сәйкес «К» Компаниясы «О» Компаниясынан 158 361,5 мың теңге сомаға тауар сатып алғаны және «С» Компаниясының атына 222 093,2 мың теңге сомасында тауар сатқаны анықталды, бұдан әрі «С» Компаниясы 2020 жылы «А» Компаниясының атына 33 041 790,4 мың теңге сомаға (металл сынықтары) сатады.
«К» Компаниясы тексеру барысында «G» Компаниясы тасымалдаушы болып табылатын жүктің қозғалысы бойынша бастапқы құжаттарды (қара металдардың және металдың сынықтары), қабылдау-тапсыру актілерін, жүкті қабылдаудағы түбіртектерді (көліктік теміржол жүкқұжаттары), сондай-ақ шарттарды, шарттарға тапсырыстарды, қосымша келісімдерді, ЭШФ ұсынғанын көрсету қажет, тарапқа арналған қорларды босатуға арналған жүкқұжаттар, өзара есеп айырысуларды салыстыру актілері, банктік үзінділер және «К» Компаниясының «О» және «С» Компанияларымен өзара есеп айырысуы жөніндегі басқа да құжаттар.
Бұдан басқа, шағымды қарау барысында Мемлекеттік кірістер департаменті жоғарыда аталған құжаттардың мөр бедерімен және «О» Компаниясының уәкілетті тұлғасының қолымен көшірмелерін ұсынды.
Салық кодексінің 143-бабының 1-тармағына сәйкес салық органы осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, көрсетілген операциялар барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізілетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған адамдарды тексеру қарсы тексеру болып табылады салық төлеушінің (салық агентінің).
Тексеру актісінде «О» Компаниясына қарсы тексеру жүргізуге сұрау салуға қатысты ақпарат жоқ екенін атап өткен жөн, бұл ретте осы өнім беруші МКБ-да тіркеу есебінде тұрған қолданыстағы салық төлеуші болып табылады.
Бұдан басқа, бұрын көрсетілгендей, тексеру актісіне жүктің қозғалысы бойынша бастапқы құжаттар мен құжаттар (тексерілетін кезеңдер үшін, оның ішінде 2020 жыл үшін айналым-сальдо ведомостары, 2020 жыл үшін салық есебінің тіркелімдері, 2020 жыл үшін тауарларды (көрсетілетін қызметтерді) өткізу туралы есеп, 2020 жыл үшін материалдық ведомость, тіркелім) ұсынылды «К» Компаниясының «О» Компаниясымен өзара есеп айырысуын растайтын шот-фактуралар бойынша салық есебін жүргізеді. Бұл ретте, тексеру актісі бойынша «салықтық тексеруге ұсынылған құжаттардың тізбесі» бөлімінде ұсынылған құжаттардың тізімі көрсетілген, ұсынылмаған құжаттар бойынша тізім жоқ.
Осылайша, Салық кодексінің 242 - бабының нормасын ескере отырып, «О» Компаниясымен өзара есеп-айырысулар бойынша шығыстарды шегерімдерден алып тастау және КТС тиісті есептеу, салықтық тексеру нәтижелері бойынша залалды азайту негізсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша «О» Компаниясының өзара есеп-айырысулар бойынша шегерімдерді азайту бөлігінде шағымданатын хабарламаның күшін жою, ал қалған бөлігін өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.
