Кедендік даулар
Жеке тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «В» жеке тұлғасынан Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі-кеден органы) кедендік бажды және ҚҚС есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы халық тұтынатын тауарлар (еден жабыны үшін ламинат, кран-манипуляторлық қондырғы, құрастырудағы қозғалтқыш, жасанды гүлдер, балмұздақ дайындауға арналған аппарат, еден жабыны (линолеум), ағаш өңдеуге арналған станоктар, өнеркәсіптік ет тартқыш және т. б.) кедендік құн мәлімдемесінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 14 931,7 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«В» жеке тұлғасы кеден органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Мәселен, «В» жеке тұлғасы 27 тауарларға арналған декларациялары (бұдан әрі – ТД) бойынша тауарлардың кедендік құнын төмендету фактілерін анықтау кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу үшін негіз болғанын хабарлайды.
Атап айтқанда, кеден органының 27 ТД бойынша тауарлардың мәлімделген кедендік құнын қабылдамауының негіздемесі ретінде банктік аударымдардың болмауы, экспорттық декларациялардың ұсынылмауы, келісімшарттар талаптарына төлем құжаттарының сәйкес келмеуі, келісімшарттарда тауар үшін төлем мерзімдерінің, тәсілдерінің және банк шоттарының деректемелерінің болмауы болды.
Бұл ретте әрбір келісімшарттың сомасы 50 000 АҚШ долларынан аспайды, бұл ойдан шығарылған, ресми келісімшарттар жасалғанын көрсетеді.
Экспорттық декларацияларды ұсынбау бөлігінде «В» жеке тұлға «ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы» Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімінің (бұдан әрі – №42 шешім) нормаларына сілтеме жасайды. Бұл ретте келісімшарттардың талаптарында өнім берушінің экспорттық декларацияны ұсынуы көзделмегенін хабарлайды.
Осылайша, декларант үшін экспорттық декларацияны ұсыну үшін императивті міндет белгіленбеген және мәлімделген мәліметтердің дұрыс остігін куәландыра алмайды.
Тауарларға ақы төлеу жөніндегі дәлелдерді теріске шығару ретінде «В» жеке тұлғасы контрагентпен есеп айырысу «WeChat» жүйесіндегі электрондық әмиянға есепке алу жолымен өзара есеп айырысу жүргізілгенін, сондай-ақ төлем Қазақстандағы өнім берушінің контрагенттеріне АҚШ долларымен қолма-қол ақшамен жүргізілгенін түсіндіреді.
Тауарларды әкелу келісімшарттар шеңберінде жүзеге асырылады, олардың талаптарын Тараптар келіседі және қажет болған жағдайда қосымша келісімдерге қол қояды. Саны, бағасы және өзге де шарттар келісімшартта айқындалған және әрбір ДТ бойынша ұсынылған құжаттармен расталады. Тараптар арасында қолма-қол есеп айырысу туралы, оның ішінде талаптарды өзара есепке алу немесе үшінші тұлғаларға беру арқылы уағдаластықтың болуы да азаматтық заңнама талаптарына қайшы келмейді және мәлімделген құнның анық остігін куәландыра алмайды.
Бұл ретте «В» жеке тұлғасы иелігінде тауарларды сандық және құндық сатып алу фактісін растайтын бастапқы құжаттар ғана емес, сондай-ақ оларды сатып алушыларға одан әрі сату да бар екенін атап өтеді.
«В» жеке тұлғасы өнім берушімен жасалған келісімшарттардың сомасы 50 000 АҚШ долларынан аспайтындықтан, импорт бойынша валюталық Шарт Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 30.03.2019ж. №42 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасында экспорттық-импорттық валюталық бақылауды жүзеге асыру қағидаларына сәйкес есептік тіркеуге жатпайды деп есептейді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 157-бабы 1-бөлігінің ережелеріне және оларды жарамсыз деп тану туралы тиісті сот шешімдерінің болмауына байланысты «В» жеке тұлғасы кеден органының келісімшарттардың жалған екендігі туралы дәлелдерін дәрменсіз деп санайды.
Кеден органының кедендік құнын төмендету туралы тұжырымдарын теріске шығару ретінде «В» жеке тұлғасы «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 65 және 68-баптарының нормаларына сілтеме жасайды. Келісімшартта айқындалған тауар үшін нақты төлемді ескере отырып, «В» жеке тұлғасы ұсынылған чектер арқылы мәміле құны бойынша кедендік құнды сандық растау туралы бекітеді.
Тауарлар үшін төлем күндерін 17.05.2022ж., 25.12.2021ж., 18.05.2022ж. және 19.02.2022ж. ТД бойынша келісімшарт талаптарынан ауытқу бойынша «В» жеке тұлғасы бұл мәселе мәміле тараптарының азаматтық-құқықтық қатынастарына жатады деп есептейді.
Баяндалғанның негізінде «В» жеке тұлғасы 27.12.2022ж. тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қарастырылып отырған жағдайда «В» жеке тұлғасы Қытай Халық Республикасынан (бұдан әрі – ҚХР) 27 ТД-дан халық тұтынатын тауарлар (еден жабыны үшін ламинат, кран-манипуляторлық қондырғы, жинақтағы қозғалтқыш, жасанды гүлдер, балмұздақ дайындауға арналған аппарат, еден жабыны (линолеум), ағаш өңдеуге арналған станоктар, өнеркәсіптік ет тартқыш әкелінді және т.б.) «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсіміне орналастырылған. Тауарлардың кедендік құнын декларант әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша айқындайды (1-әдіс).
Кодекстің 65-бабына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық түрде айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Кодекстің 479-бабына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау кезінде жоспардан тыс көшпелі кедендік тексеруді тағайындауға құқылы.
27.12.2022ж. кедендік тексеру актісінде бар мәліметтер дәлелді шешім шығару үшін жеткіліксіз екенін ескере отырып, шағымды қарау барысында 17.03.2023ж. хатпен уәкілетті орган шағымданатын мәселелер бойынша «В» жеке тұлғасына көшпелі кедендік тексеру (бұдан әрі – қосымша кедендік тексеру) тағайындады.
Қосымша кедендік тексеру қорытындысы бойынша жоғары тұрған кеден органы 21.02.2024ж. жоспардан тыс көшпелі кедендік тексеру актісін (бұдан әрі – қосымша кедендік тексеру актісі) шығарды.
Қосымша кедендік тексеру актісінен «В» жеке тұлғасы «X» компаниясымен (ҚХР) (бұдан әрі – Сатушы) тауарларды жеткізуге 27 сыртқы экономикалық келісімшарт жасасқаны шығады.
27 ТД бойынша жоғарыда көрсетілген сыртқы экономикалық келісімшарттар шеңберінде «В» жеке тұлғасы «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік процедурасы орналастырған халық тұтынатын тауарларды (еден жабыны үшін ламинат, кран-манипуляторлық қондырғы, жинақтағы қозғалтқыш, жасанды гүлдер, балмұздақ дайындауға арналған аппарат, еден жабыны (линолеум), ағаш өңдеуге арналған станоктар, өнеркәсіптік ет тартқыш және т. б.) әкелді.
Келісімшарттардың талаптары бойынша DAP – Қазақстан Республикасының шекарасы жеткізу шарттарында Сатушы тауарларды инвойстарға сәйкес сатуға, ал Сатып алушы («В» жеке тұлғасы) төлеуге және қабылдауға міндеттенеді.
Келісімшарт бойынша төлем АҚШ долларымен жүзеге асырылады және сатып алушы тауарды алғаннан кейін төленеді.
Бұл ретте келісімшарттарда төлем мерзімі мен тәсілі бойынша мәліметтер, сондай-ақ тауарларға ақы төлеу үшін тараптардың банктік деректемелері жоқ.
Тауарларды кедендік декларациялау кезінде кедендік құн әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша мәлімделген (1 әдіс). Тауарлардың кедендік құнын растайтын құжаттар келісімшарттар, инвойстар және тауарларға ілеспе құжаттар болды.
Қосымша кедендік тексеру жүргізу шеңберінде «В» жеке тұлғаның атына 22.05.2023ж. құжаттарды және (немесе) мәліметтерді ұсыну бойынша талап жіберілді, оны орындау шеңберінде «В» жеке тұлға 08.08.2023ж. және 22.08.2023ж. хаттарымен инвойстар, келісімшарттар, ТД, экспорттық декларациялар, жеткізушілермен салыстырып тексеру актілері, тауар жеткізушілердің чектері қосып жауап берілді. Сатушыға тауарға ақы төлеу бойынша құжаттар (төлем туралы чектер, банктік аударымдар) ұсынылмаған.
Бұл ретте «В» жеке тұлға ұсынған «X» компаниясымен (ҚХР) салыстыру актілерінде (тараптардың қолдары мен мөрлерімен расталмаған) тауарлар мен ақша қаражаттарының қозғалысы бойынша сәйкессіздіктер бар.
Сондай-ақ қосымша кедендік тексеру барысында екінші деңгейдегі банктерге есеп айырысу шоттары бойынша ақша қаражатының қозғалысы туралы мәліметтер беру туралы сұрау салулар жіберілді, оған сәйкес «В» жеке тұлғаның «Х» компаниясымен импортталған тауарларға ақы төлегені үшін ақша қаражатының қозғалысы бойынша өзара есеп айырысулар жүргізілмеді.
«В» жеке тұлғасы жүргізіп жатқан тексеру шеңберінде «Wechat» мобильді қосымшасынан чектердің сканерленген көшірмелері ұсынылған, онда аударым күндері тек 2022 жылға көрсетілген.
Келісімшарттар шеңберіндегі төлемдер ішінара жеткізушімен ауызша келісім бойынша үшінші тұлғалардан үшінші тұлғаларға Қытай юаньдарындағы «WeChat» мобильді қосымшасы арқылы жүзеге асырылды. «В» жеке тұлғасы бұрын тексеру барысында скриншоттарды ұсынған болатын.
Бұл ретте ақша қаражатын аудару тауарларды жеткізуге арналған келісімшарттарда тіркелмеген тұлғалар арасында жүргізілді (төлеушілер: «Р», «Q», «К» жеке тұлғалары; алушылар: «G», «Z», «C», «A», «V», «N», «X», «M», «D», «J» жеке тұлғалары).
Келісімшарт талаптарына сәйкес, тауар үшін төлем АҚШ долларымен жасалады, ал «Wechat» мобильді қосымшасының скриншоттарында көрсетілген сомалар Қытай юанінде көрсетілген.
Чектерде аударылған ақша қаражатының жалпы сомасы 1 530 021 юаньды құрады, бұл 2022 жылға арналған орташа бағам бойынша 67.1 юань теңгеге 102 664 409,1 теңгені құрады, 2022 жылға арналған АҚШ доллары үшін орташа бағаммен 460 теңге сомасы 223 183,5 АҚШ долларын құрады. Бұл ретте 27.12.2022ж. тексеру актісіне есептеуге сәйкес тек ТД бойынша 2022 жылы келісімшарттар бойынша сома 936 803 АҚШ долларын құрады.
Осылайша, «В» жеке тұлғасы ұсынған чектердің көшірмелерінде сомалар келісімшарттарда көрсетілген сомадан басқа валютада көрсетіледі және аударымдарды тауарларды жеткізуге қатысы жоқ үшінші тұлғалар жүзеге асырды және тиісінше қарастырылып отырған тексеру мәмілесі шеңберінде жүзеге асырылған төлемдер ретінде сәйкестендірілмейді.
Анықтама: импортталған тауарларға ақы төлегені үшін банктік аударымдардың болмау фактісі бойынша «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі» Республикалық мемлекеттік мекемесінің филиалы «В» жеке тұлға «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің «Қазақстан Республикасының валюталық заңнамасын бұза отырып валюталық операцияларды жүргізу» 252-бабының 1-бөлігі бойынша әкімшілік жауаптылыққа тартылды.
Бұдан басқа, жолаушылар кедендік декларацияларының (бұдан әрі – ЖКД) электрондық көшірмелерінің дерекқорына сәйкес 2019 жылы «В» жеке тұлғасы Қазақстан Республикасынан ҚХР-ға автомобиль көлігімен 5 ЖКД бойынша шыққан кезде қолма-қол ақша қаражаты (6 905 000 теңге, 211 800 АҚШ доллары, 60 190 Қытай юані) декларацияланды. Бұл ретте 2020-2022 жылдар кезеңінде ЖКД жоқ.
ЖКД «Қолма-қол ақша қаражатын және (немесе) ақша құралдарын болжамды пайдалану туралы мәліметтер» 5-бағанында «Ағымдағы шығыстар (тауарлар мен қызметтерді сатып алу)» көрсетілген.
Тексеру барысында «В» жеке тұлғасы кассадан есеп беруге ақша берілгенін растайтын Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 20.12.2012ж. №562 бұйрығымен бекітілген бастапқы есепке алу құжаттамасын, КО-2 нысанының шығыс кассалық ордерлерін, КО-3 нысанының кіріс және шығыс кассалық құжаттарын тіркеу журналын, кассир қабылдаған және берген есепке алу кітабын ұсынбаған ко-5 нысанындағы ақша қаражаттары мен олардың баламалары, Т-3 нысанындағы аванстық есептер берілмеген.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 20.12.2012ж. №283 шешімімен бекітілген Әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау әдісін (1-әдіс) қолдану қағидаларының (бұдан әрі – №283 шешім) 3-тармағына сәйкес Келісімнің 4-бабының 1-тармағына сәйкес Кеден одағының бірыңғай кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құны мәміленің құны болып табылады, яғни кеден одағының кедендік аумағына әкету үшін оларды сату кезінде осы тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын және Кеден одағының кедендік аумағына әкету үшін осы тауарлар үшін Келісімнің 5-бабында, Келісімнің 4-бабының 1-тармағында көзделген шарттарды орындау кезінде.
Бұл ретте Кеден одағының кедендік аумағына әкету үшін тауарларды сату тауарлардың сыртқы экономикалық шартқа (келісімшартқа) сәйкес сатып алу-сату нысанасы болып табылатынын білдіреді.
№ 283 шешімнің 51-тармағында әкелінетін тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылатыны айқындалған. Бұл ретте төлем тек ақша қаражатын аудару арқылы ғана емес, сонымен қатар аккредитив бойынша есеп айырысу немесе қаржы құралдарын (акция, облигация, чек, жай немесе аударым векселі, ордер, ордер, сертификат және т.б.) пайдалана отырып есеп айырысу жолымен де жүргізілуі мүмкін. Өзара байланысты тұлғалар мәмілелер жасасқан кезде сатушы мен сатып алушы арасындағы есеп айырысулар ақшалай қаражатты нақты аударусыз жүзеге асырылуы және тек бухгалтерлік құжаттарда көрсетілуі мүмкін.
Көрсетілген төлемдер тікелей, яғни тікелей сатушыға ғана емес, жанама түрде, яғни үшінші тұлғаға сатушының пайдасына, мысалы, сатушының үшінші тұлға алдындағы міндеттемелерін орындау үшін сатушының қарызын толық немесе ішінара өтеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Бұдан басқа, ҚХР-ның ұсынылған 17 экспорттық декларациялары бойынша мәліметтердің ТД-да мәлімделген (жөнелтуші, келісімшарт деректемелері, экспорттау күні, жеткізу шарттары, көлік жүкқұжатының нөмірі, көлік құралының нөмірі, брутто/нетто салмағы, тауарлардың құны жоқ) мәліметтермен сәйкес келмеуі анықталды.
Осылайша, қосымша кедендік тексеру нәтижелері бойынша жеткізілген тауарлар үшін төлем бойынша растайтын құжаттар мен мәліметтердің жоқтығы анықталды, «Wechat» мобильді қосымшасының экранынан алынған суреттер Тауарлар үшін төлемді растамайды, сондай-ақ ҚХР-ның ұсынылған экспорттық декларациялары ТД-да мәлімделген мәліметтерді және тиісінше «В» жеке тұлғасының мәлімдеген кедендік құнын растамайды. әкелінетін тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын баға ретінде расталды, осыған байланысты әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіс (1-әдіс) қолданылмайды.
Баяндалғанды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік төлемдер мен салықтарды есептеуі заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
