Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалар - ірі кәсіпкерлік субъектілерінен корпоративтік табыс салығын (КТС), Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, Мемлекеттік кіріс органы 2019ж. 01.01. бастап 2020ж.31.12. дейінгі кезең үшін салықтың барлық түрлері және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша салық міндеттемесінің орындау мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша КТС 663 427,1 мың теңге сомасында, 188 990,4 мың теңге сомасында өсімпұл, ҚҚС 51 222,7 мың теңге сомасында, 19 431,5 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу, 1 972 582,4 мың теңге кемітілген залалдың сомасы туралы хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кірісті ұлғайту, тіркелген активтер бойынша шегерімдерді азайту, шығыстар шегерімдерінен және контрагенттермен өзара есеп айырысулар бойынша есептен ҚҚС алып тастау бөлігінде хабарламаның күшін жоюды сұрайды және мынадай дәлелдерді келтіреді.
- 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріс сомасына жылдық жиынтық кірісті (ЖЖК) ұлғайтуға қатысты
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының Кодексінің (Салық кодексі) 229-бабы 1-тармағының 1) тармақшасын бұзу шағым жасалған салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін «К» Компаниясының 2020ж. жылдық жиынтық табысты (ЖЖК) 124 466,2 мың теңге мөлшеріндегі міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс сомасына төмендетілгені негіз болып табылады.
Салық органының осы қорытындысымен «К» компаниясы келіспейді, салықтық тексеру актісі бойынша «К» компаниясымен шетелдік контрагенттермен жеткізу шарттарына және қарызды төлеу бойынша берешек пен талаптардың жоқтығын растайтын берешек сомасын салыстыру актілеріне қол қойылғаны көрсетілген.
«К» компаниясы контрагенттермен қол қойылған салыстырып тексеру актілері және тексеруге берешектің жоқтығын растайтын құжаттар ұсынылмағандықтан, осы жағдайға сілтеме негізсіз болып табылатынын айтады.
Шағымда контрагенттермен өзара есеп айырысу бойынша кредиторлық берешекті алдыңғы салық кезеңдерінде «К» компаниясы бұрын есептен шығарғаны және Салық кодексінің 229-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс түрінде салық есебінде танылғаны көрсетілген. Бұрын мемлекеттік кірістер органына барлық құжаттама алдыңғы салық кезеңдерінде салықтық тексеруге ұсынылған болатын.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай тұжырымдарға келді.
Салық кодексінің 225-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының резиденті заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысы салық кезеңі ішінде осы тұлғаның Қазақстан Республикасындағы және одан тысқары жерлердегі көздерден алуға жататын (алған) табыстарынан тұрады.
Салық кодексінің 226-бабы 1-тармағының 5) тармақшасына сәйкес жылдық жиынтық табысқа салық төлеуші табыстарының барлық түрлері, оның ішінде міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс қосылады.
Салық кодексінің 229-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысқа кредитор салық төлеушіге оны орындау туралы талап тоқтатқан міндеттеменің мөлшері жатады.
Салық кодексінің 229-бабының 2-тармағына сәйкес міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс сомасы осы баптың 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген жағдайда - талап тоқтатылған күнге салық төлеушінің бастапқы құжаттарына сәйкес төленуге жататын міндеттемелер сомасына (қосылған құн салығының сомасын қоспағанда) тең.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында есепке алу құжаттамасы: бухгалтерлік құжаттаманы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес оны жүргізу жөніндегі міндет жүктелген тұлғалар үшін: осы баптың 4-тармағында көрсетілген адамдар үшін - осы файлды, бастапқы есепке алу құжаттарын ерікті түрде ұсынатын адамдар үшін - стандартты тексеру файлы; салық нысандары; салықтық есепке алу саясатын; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын.
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейiн тiкелей жасалуға тиiс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттар міндетті деректемелерді қамтуға тиіс, онда басқалардың арасында операцияны жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолдарын көрсету және оны (оны) ресімдеудің дұрыстығы көзделген.
Қаралып отырған жағдайда шағымға қоса берілген құжаттардан «К» компаниясы «D», «AF», «Ко», «S», «P», «AB», «R», «Sa» резидент емес компаниялармен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. бухгалтерлік есеп деректеріне сәйкес 403 872,3 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептелді (Кт 6290, Дт 3310).
Салықтық тексеру актісінен және мемлекеттік кірістер органының ақпаратынан «К» Компаниясы жоғарыда көрсетілген компаниялар бойынша 403 872,3 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығару туралы 2020ж.31.12. бұйрығы негізі болған.
Бұл ретте, осы бұйрықтың 2-тармағында кәсіпорынның бухгалтериясы 2020 жылғы желтоқсан айында жоғарыда көрсетілген сомаға міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысты көрсетуге деп айтылған.
Сонымен қатар, «К» компаниясы жоғарыда көрсетілген компаниялар бойынша кредиторлық берешекті есептен шығарудан түскен кіріс сомасы 2020ж. КТС бойынша декларацияда (100.00 н.) көрсетілмеген. Бұл ретте, салықтық тексеру нәтижелері бойынша Салық кодексінің 229-бабы 1-тармағының 1) тармақшасының негізінде өткен кезеңдердегі декларацияларда көрсетілген 279 406,1 мың теңге мөлшерінде табыс сомасын қоспағанда, 124 466,2 мың теңге сомасына енгізілді.
Мәселен, «D» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша, 2006ж.20.12. және 2007ж.01.03. шарттарға сәйкес, 2020ж.31.12. жағдай бойынша 55 985,7 мың теңге сомасындағы кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясының шағымға қоса берілген 3300, 3311 шоттарының қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018 жылдың соңына сальдо сомасы 47 659,4 мың теңгені құрайды. 2011-2015 жж. үшін КТС бойынша декларацияның 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес, 2018ж. салықтық тексеруге ұсынылған «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысқа 47 659,4 мың теңге сома енгізілді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 8 326,3 мың теңге (55 985,7 - 47 659,4) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2008 жылғы 18.06. шартқа сәйкес «AF» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша 35 005,1 мың теңге сомасындағы кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо сомасы 31 967,3 мың теңгені құрайды. Салықтық тексеруге ұсынылған 2011-2015 жж. үшін КТС бойынша декларациялардың 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 31 967,3 мың теңге қосылды.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 3 037,8 мың теңге (35 005,1 - 31 967,3) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2007 жылғы 03.07. шартқа сәйкес «Ко» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша «К» компаниясы 15 839,7 мың теңге сомасындағы кредиторлық берешекті есептен шығарды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо сомасы 14 485,1 мың теңгені құрайды. Салықтық тексеруге ұсынылған 2018ж. үшін КТС бойынша декларациялардың 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 14 465,1 мың теңге сома енгізілді.
Сонымен қатар, 1 374,6 мың теңге (15 839,7 -14 465,1) мөлшеріндегі пайда болған айырма «К» компаниясымен 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізілмеген, тиісінше, көрсетілген айырма 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2008 жылғы 26.05. және 2008 жылғы 17.04. шарттарына сәйкес «S» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша 53 850,8 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо сомасы 49 177,6 мың теңгені құрайды. Салықтық тексеруге ұсынылған 2018ж. үшін КТС бойынша декларациялардың 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес «К» компаниясы көрсетілген шарттар бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 49 177,6 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 4 673,2 мың теңге (53 850,8 - 49 177,6) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2006 жылғы 03.10. шартқа сәйкес «P» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша 973,7 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо 828,9 мың теңге соманы құрайды. Салықтық тексеруге ұсынылған 2018ж. үшін КТС бойынша декларациялардың 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 828,9 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, 144,8 мың теңге мөлшеріндегі пайда болған айырмашылық (973,7 - 828,9) «К» Компаниясы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізілмеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2010 жылғы 31.05. 2011 жылғы 05.05. шарттарына сәйкес «R» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша 1 245,6 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо 1 060,3 мың теңге соманы құрайды. 2011-2015 жж. үшін КТС бойынша декларацияның 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес, 2018ж. салықтық тексеруге ұсынылған «К» компаниясы көрсетілген шарттар бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 1 060,3 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 185,3 мың теңге (1 245,6 - 1 060,3) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
2009 жылғы 18.08. шартқа сәйкес «S» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж.31.12. жағдай бойынша 841,4 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо 768,4 мың теңге соманы құрайды. Салықтық тексеруге ұсынылған 2011-2015 жж. үшін КТС бойынша декларацияның 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 768,4 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 73,0 мың теңге (841,4 - 768,4) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
«AB» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша.
а) 2007 жылғы 04.07. шартқа сәйкес, 2020ж.31.12. жағдай бойынша 631,0 мың теңге сомасындағы кредиторлық берешек есептен шығарылды. «К» компаниясы шағымға қоса берген 3300, 3311 шот қосалқы конто карточкасын талдау деректері бойынша 2018ж. соңына сальдо сомасы 576,3 мың теңгені құрайды. 2011-2015 жж., КТС бойынша декларациялардың 100.00.003 жолына енгізілетін кірістердің талдамасына сәйкес, 2018ж. салықтық тексеруге ұсынылған «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске 576,3 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 54,7 мың теңге (631,0 - 576,3) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
б) 2008ж. 24.01. шартқа сәйкес, 2020ж.31.12. жағдай бойынша 11 485,3 мың теңге сомасындағы кредиторлық берешек есептен шығарылды. КТС бойынша 2011-2018жж. салықтық тексеруге ұсынылған «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысқа 6 373,4 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 5 111,9 мың теңге (11 485,3 - 6 373,4) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
в) 2006ж.30.05. шартқа сәйкес, 2020ж.31.12. жағдай бойынша 228 013,5 мың теңге сомасында кредиторлық берешек есептен шығарылды. КТС бойынша 2011-2018жж. салықтық тексеруге ұсынылған «К» компаниясы көрсетілген шарт бойынша міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табысқа 126 529,0 мың теңге сомасын енгізді.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы 101 484,4 мың теңге (228 013,5 - 126 529,0) мөлшеріндегі туындаған айырманы 2019-2020 жылғы ЖЖТ енгізбеген, тиісінше көрсетілген айырмашылық 2020 жылғы міндеттемелерді есептен шығарудан түскен кіріске енгізілуге тиіс.
Демек, «К» компаниясының бұл жағдайда міндеттемелерді есептен шығарудан түскен табыс талап қою мерзімінің аяқталуына қарай дәрменсіз болып табылатыны туралы дәлелдері.
Баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 229-бабы 1-тармағының 1) тармақшасын ескере отырып, салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша 2020ж. тиісті КТС есептеу негізді болып табылады.
- 2 417 962,8 мың теңге сомасында тіркелген активтер бойынша шегерімдерді азайтуға қатысты
Салық кодексінің 267-бабының 1-тармағын және Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі Техникалық реттеу және метрология комитетінің 1999 жылғы 7 қыркүйектегі бұйрығымен бекітілген «Негізгі қорлардың жіктеуіші» 12-2009 ҚР № 451-од (бұдан әрі - Негізгі қорлардың жіктеуіші) мемлекеттік жіктеуішінің ережелерін бұзу шағым жасалған салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін негіз болып табылады, оның нәтижелері бойынша «Машиналар мен жабдықтар» тіркелген активтердің ІІ тобынан құрғақ тәсілмен цемент өндірудің № 5, № 6 технологиялық желілері «Ғимараттар мен құрылыстар» І тобына 2017-2020 ж. тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдар нәтижесінде ауыстырылды, және 2 417 962,8 мың теңге сомаға азайтылды.
Сондай-ақ II топтан тіркелген активтердің І тобына ауыстыруға байланысты салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2017ж. 543,0 мың теңге сомасында, 2018ж. 407,2 мың теңге сомасында, 2019ж. 305,3 мың теңге сомасында, 2020ж. 481,0 мың теңге сомасында «О» компаниясынан сатып алынған негізгі құралдар бойынша амортизациялық аударымдар азайтылды.
«К» Компаниясы салық органының осы қорытындысымен келіспейді, себебі ол 2005ж.23.12. цемент өндiру зауыты үшiн өндiрiстiк базаны (2005ж.12.12. шарт), жабдықтар мен құрылыс-монтаж жұмыстарын сатып алуға инвестициялар алу көзделген.
«К» компаниясы шағымда 2005ж.12.12. пайдалануға берілген 22 ғимараты бар жер учаскесін сатып алу көзделген. Бұл ретте жабдықтарды сатып алу жобаны орындау барысында жасалған жеткізушілермен жеке шарттармен жүргізілді. Демек, пайдалануға берілген өндірістік цехтардың ғимараттары жабдықтарды сатып алғанға дейін сатып алынған, яғни ғимараттар жабдықтарды орнату үшін жобаланбаған.
Бұл ретте № 5, № 6 технологиялық желілерді қайта құру жобасы әзірленуге тапсырыс берілді және ғимараттарды сатып алғаннан кейін орындалды. Қайта құру аяқталғаннан кейін негізгі құралдар ретінде теңгерімге қабылданды. Технологиялық желілердің жабдықтары жылжымалы мүлік ретінде сатып алынды және негізгі құралдардың инвертарлық объектілері ретінде есепке алынды.
«К» компаниясы 16 «Негізгі құралдар» ХҚЕС (IAS) 37-тармағына сілтеме жасай отырып, машиналар мен жабдықтар ғимараттар мен құрылыстардан өзгеше негізгі құралдарды есепке алудың жеке сыныбына бөлінгенін көрсетеді. Бұл ретте негізгі құралдардың объектілерін жіктеу 12-2009 ҚР МК Негізгі қорларының жіктеуіші негізінде жүзеге асырылады, оған сәйкес ғимаратқа, құрылысқа, машиналарға және жабдықтарға ұғым берілген.
Осылайша, «К» компаниясы іргетасқа орнатылған жабдықтар құрылыс ретінде жіктелмейді, тиісінше жылжымалы мүлік объектісі ретінде ғимараттар мен құрылыстардан бөлек негізгі құралдар ретінде танылады деп есептейді.
«К» компаниясы құрылыс ұғымын 12-2009-бапқа сәйкес келтіреді, онда жабдық еңбек мәнін өзгертумен байланысты емес қандай да бір техникалық функцияларды (энергияны, материалдар мен ақпаратты түрлендіретін құрылғылар) орындау арқылы өндіріс процесін жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасалған орын болып табылады.
Баяндалғанды ескере отырып, «К» компаниясы технологиялық желілердің жабдықтары ғимараттарға қызмет көрсетуге немесе өндіріс процесін жүзеге асыру үшін жағдай жасауға емес, дайын өнім өндіруге арналғандықтан және еңбек мәнінің өзгеруіне байланысты деп есептейді, онда технологиялық желілердің жабдықтары құрылыстарға жатқызылмайды.
Бұдан басқа, «К» компаниясы «Жылжымайтын мүлік жөніндегі орталық» № 5, № 6 технологиялық желі құрғақ тәсілмен цемент өндірісінің жылжымайтын мүлік болып табылмайтыны және техникалық түгендеуге жатпайтыны туралы жауап береді. Сондай-ақ, Әділет департаментінің жауабына сәйкес № 5, № 6 құрғақ тәсілмен цемент өндіру технологиялық желісі құқықтық кадастрда мемлекеттік тіркеуге жатпайды.
Шағымда салықтық тексеру актісі бойынша технологиялық желі «Өзге өндірістік құрылыстар» (132.440000) сыныбына жатқызылғаны көрсетілген, бұл ретте технологиялық желі құрылыстарға жатпайды, сондай-ақ ғимараттар, құрылыстар мен жабдықтар жалпы түпкілікті нәтиже алғанға дейін толық технологиялық процеске қолданылмайды. Сонымен қатар, технологиялық желілердің құрамына есепте тұрған барлық жабдықтардан домкрат, портативті гидрокөтергіш, дрель, жад картасы және т.б. енгізілген.
«К» компаниясы шағымда ҚР Қаржы министрлігінің шешіміне сілтеме жасайды, оған сәйкес күйдіру үшін айналатын пештердің «Өзге машиналар мен жабдықтар» тобына заңсыз жатқызылғаны туралы салық органының қорытындылары негізсіз деп танылды, бұл сондай-ақ Ұлттық статистика бюросының хатымен расталды.
Шағымда Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының (бұдан әрі - Ұлттық статистика бюросы) мемлекеттік кірістер органының сұрау салуына берген жауабы технологиялық желілерді құрылыстар ретінде танудың дәлелі бола алмайтыны көрсетілген, өйткені салық органы келтірген пайымдауларда баяндалған.
Осылайша, «К» компаниясының пікірінше, цемент өндірісінің технологиялық желісі тек жабдықтың жиынтығын білдіреді және құрылыстарға жатпайды.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай тұжырымдарға келді.
Салықтық тексеру актісінің нәтижелері бойынша «К» компаниясы Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі жанындағы Инвестициялық комитетпен Инвестициялық келісімшарт жасағаны анықталды, оған сәйкес «К» компаниясы бес жыл ішінде цемент өндіретін зауыт құрылысына 3 185 707,0 мың теңге инвестициялауға міндеттенеді.
Салық тексеруін жүргізу барысында Әкімдіктің 2008ж.15.05. Қаулысы негізінде цемент өндірісінің екі технологиялық желісін құрғақ тәсілмен реконструкциялауға және жаңғыртуға рұқсат етуі анықталды.
2013 жылғы 12.04. қорытындысында Салықтық тексеруге ұсынылған «Цемент өндірісінің №5 технологиялық желісінің объектілерін реконструкциялау» жобасының «К» компаниясының қолданыстағы инфрақұрылымы негізгі құрылыс кезінде (1970-1975ж.) қалыптастырылғаны және №6 технологиялық желіні қайта жаңарту кезінде толықтырылғаны (2007-2008ж. әктастың жабық қоймасын салу) көрсетілген.
Жобада №5 технологиялық желінің ескі нысандарын қайта жаңарту және жаңғырту, әктасты ұсақтау цехы; сазды ұсату және кептіру цехы, шикізат диірмендерін бөлу; екі қабатты араластырғыш сүрлемдер және т.б.
Жобада мынадай технологиялық жабдық қабылданды: С - 888 бүйір ұсақтағышы, балғалы ұсақтағыш СМД-97 А, «Хацемаг» кептіргіш ұсақтағышы, қатарлап төсегіш, роторлы экскаватор, импульсті регенерациясы бар жеңдік сүзгі, циклон, желдетілетін шар диірмені, шикізат желдеткіші, пештің түтін сорғышы, төрт сатылы циклонды жылу алмастырғыштары бар айналмалы пеш, клинкер тоңазытқышындағы түтін сорғыш, клинкер тоңазытқышы, көмір диірмені, көмір диірменіне түтін сорғыш, электр сүзгісі, пластиналы конвейер.
2009 жылғы 02.02. Мемлекеттік қабылдау комиссиясының 2009ж.05.02. Әкімдіктің қаулысымен бекітілген құрғақ тәсілмен цемент өндірісінің №6 технологиялық желісін пайдалануға қабылдау туралы Актісіне сәйкес, «К» компаниясы құрғақ өндіріс әдісін пайдалана отырып, цемент өндірісін бастады.
Бұл ретте №5 технологиялық желі 2014ж.05.06. №5 цемент өндірісінің технологиялық желісін қайта жаңартуды пайдалануға қабылдау туралы мемлекеттік қабылдау комиссиясының актісіне сәйкес пайдалануға берілді. (2014 жылы 2 топ бойынша келіп түскен тіркелген активтердің құны) 15 351 263,7 мың теңгені құрады).
Қарастырылып отырған жағдайда, «К» компаниясы бухгалтерлік және салықтық есепте №5 және №6 технологиялық желілер тіркелген активтердің «Машиналар мен жабдықтар» II тобына жатқызылды.
Салықтық тексеру барысында №5, №6 технологиялық желілерге тексеру жүргізілді, атап айтқанда: саз балшық және темір кені концентраты қоймасы, әктасты ұсақтау цехы, шикізатты ұнтақтау цехы, №2 күйдіру цехы, көмір бөлімшесі. Бұл ретте шикізатты ұнтақтау цехында таспа тасымалдағышы, шикізатқа арналған 4 бункер, жеңдік сүзгілер, қоршау тасымалдағышы, цехтан саз беру тасымалдаушысы, қоймадан саз беру тасымалдағышы және олардың галереясы болады. Сонымен қатар, 1, 2, 3, 4 диірмендердің басты жетегі, электр қозғалтқышы, шар диірмендері, арқалық краны, әуежай көтергіш, шикізат сүрлемдері бар.
№2 күйдіру цехында циклондары бар жылу алмастырғыш, жүйе, аэроделобтар, пешті қоректендіру жүйесі, пеш қоректендіру жүйесінің элеваторы мен бункері, пеш форсункасы, клинкерлік тоңазытқыш, клинкерді клинкерлік сүрлемдерге беру транспортерлері және олардың галереясы бар. Көмір бөлімшесінде пешті тартуға арналған шар диірмені.
№5, №6 технологиялық желілер ашық алаңдарда және өндірістік ғимараттарда, сондай-ақ цемент пештерінде, цемент сүрлемдерінде орналастырылады. Бұл ретте пештердің тиеу және түсіру ұштары, диірмендер, шаңсыздандыру жабдығы, сепараторлар және басқалары өндірістік ғимараттарда орналасқан.
Салық кодексінің 155-бабы 1-тармағының 2), 5) тармақшаларына сәйкес салық органының лауазымды адамдарының тексеру жүргізу үшін қажетті құжаттар мен мәліметтерді мемлекеттік органдардан сұратуға және алуға, салықтық тексеру жүргізу барысында туындаған мәселелер бойынша шет мемлекеттердің мемлекеттік және өзге де органдарына (ұйымдарына) сұрау салуға құқығы бар екенін көрсету қажет.
Бұл жағдайда салықтық тексеру жүргізу барысында 2022ж.23.08. Ұлттық статистика бюросына, Негізгі қорлар жіктеуішіне сәйкес 130.000000 «Құрылыстар» кіші бөліміне құрғақ тәсілмен цемент өндіру үшін №5, №6 технологиялық желілерді жіктеуге қатысты сүраныс жіберілді.
2022 жылғы 20.09. жауаптан Ұлттық статистика бюросы технологиялық желі - бір нәрсені дайындаудың технологиялық процесін жүзеге асыру үшін дәйекті түрде орнатылған технологиялық жабдықтың өзара байланысты бірліктерінің техникалық жиынтығы екенін білдіреді.
Цех ғимараты және онда орналасқан өзге де объектілер күрделі бөлінбейтін объектіні құрайды, өйткені цех ғимараты бастапқыда осы жабдықты орнату үшін жобаланған, ғимарат пен жабдық біртұтас болып табылады және бірыңғай технологиялық процесс бойынша нысаналы өнім алуға арналған, жабдықты алып қою жағдайында өндірістік процесс мүмкін болмайды.
Осылайша, Ұлттық статистика бюросы 2022ж.20.09. Құрғақ тәсілмен цемент өндіруге арналған № 5, № 6 технологиялық желілер 132.440000 «Өзге де өндірістік құрылыстар» сыныбы бойынша 132.000000 «Азаматтық құрылыстың басқа объектілері» тобының 130.000000 «Құрылыстар» кіші бөлімін жіктейді.
Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес 2008ж.12.10. салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен белгіленеді.
Осыған ұқсас нормалар Салық кодексінің 190-бабында көзделген.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру жүргізу барысында мемлекеттік кірістер органының ақпаратынан көрінетіндей, «К» компаниясының деректері пайдаланылды, атап айтқанда: салықтық есепке алу бойынша тіркелген активтердің ІІ тобының құндық балансына жатқызылған құны көрсетілген негізгі құралдардың, оның ішінде № 5, № 6 технологиялық желі бөлімшесіне жатқызылатын негізгі құралдардың тізбесі, сондай-ақ атауы, түгендеу және желінің нөмірі, есепке қабылданған күні мен қалдық құны көрсетілген бухгалтерлік есепке алу жөніндегі негізгі құралдардың тізбесі.
Салық кодексінің 181-бабы 5-тармағының 2) тармақшасына сәйкес уәкілетті орган салық төлеушінің шағымын қарау кезінде қажет болған жағдайда осындай органдар мен ұйымдардың құзыретіндегі мәселелер бойынша мемлекеттік органдарға, шет мемлекеттердің тиісті органдарына және өзге де ұйымдарға сұрау салу жіберуге құқылы.
Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі шағымды қарау барысында жіберілген 2023 жылғы 24.08. сауалға жауабына сәйкес Қазақстан Республикасы «Қазақстан Республикасындағы сәулет қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Заңының 7-бабының 1) тармақшасын келтіреді, құрғақ тәсілмен цемент өндіру жөніндегі №5, №6 технологиялық желілерді «Құрылыстарға», ал жекелеген жабдықтардың құрамына кіретін технологиялық желілерді «Машиналар мен жабдықтарға» жатады.
Ұлттық статистика бюросының функциясына статистикалық жіктеуіштерді, оның ішінде Негізгі қорлар жіктеуішін әзірлеу және бекіту кіретінін атап өту қажет.
Шағымды қарау және жолданған 2023ж.05.10. сауалға жауабына қатысты Ұлттық статистика бюросы Халықаралық статистикалық стандарттарды және ҚР 04-2008 «Экономикалық қызмет ордасы мен жіктеуіш» МК Ұлттық жылтеуішін келтіреді, құрғақ тәсілмен цемент өндіру жөніндегі №5, №6 технологиялық желілерді Негізгі қорлар жіктеуішіне сәйкес 132.440000 «Өзге де басқару құрылымдары» 132.000000 «Азаматтық құрылыстың басқа да жерлері» тобының «Құрылыстар» жіктейді.
Осылайша, уәкілетті органдардың жауаптарын ескере отырып, № 5, № 6 технологиялық желілердің құны тіркелген активтердің І тобының (Ғимараттар мен құрылыстар) құндық балансына жатқызылуы тиіс, тиісінше салықтық тексеру нәтижелері бойынша есептелген амортизациялық аударымдарды азайту негізді түрде жүргізілді.
Сонымен қатар, шағымды қарау барысында негізгі құралдар тізбесіне, тіркелген активтердің І тобының құн балансына жатқызылған салықтық тексеру актісі бойынша бухгалтерлік есеп деректері бойынша «К» компаниясының негізгі құралдарының бір бөлігі №5, №6 технологиялық желілер бөлімшесіне жатқызылмаған, оның ішінде: гидравликалық қайтарымы бар жүк домкраты, дрельдер, роторлық экскаватор, флэшка карта (SD Memory Cart 8 Gb Transfer) және т.б. (2017ж. - 52 жылғы позициялардың 2018ж. - 81 позиция, 2019ж. - 81 позиция, 2020ж. - 88 позиция).
Демек, жоғарыда көрсетілген негізгі құралдардың құны тіркелген активтердің ІІ тобының құндық балансына енгізілуге тиіс.
Баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 267-бабының нормаларын ескере отырып, II топтың құн балансын азайту және № 5, №6 технологиялық желіге жатпайтын негізгі құралдар бойынша тіркелген активтердің І тобын ұлғайту және тиісінше салықтық тексеру нәтижелері бойынша көрсетілген бөлікте амортизациялық аударымдарды азайту негізсіз болып табылады.
- «О» компаниясымен, «As» компаниясымен, «Ка» компаниясымен, «С» компаниясымен, «М» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша шығыстар шегерімдерінен мен ҚҚС есептен шығаруға қатысты
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының Кодексінің 100-бабын (10.12.2008 ж. Салық кодексі), Салық кодексінің 242, 400-баптары бұзу шағым жасалған салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін шығыстар шегерімге және тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу бойынша 2017-2020жж. оның нәтижелері бойынша сенімсіздік белгілері бар «О» компаниясымен, «As» компаниясымен, «Ка» компаниясымен, «С» компаниясымен, «М» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша негіз болып табылады.
Салық органының осы қорытындысымен «К» компаниясы салықтық тексеру актісінде шегерімдерден шығыстар алып тасталған негіздегі Салық кодексінің нормасы көрсетілмегендіктен келіспейді, бұл ретте Салық кодексінің 115, 257-баптарының және Салық кодексінің 264, 403-баптарының нормалары жатқызуға жатпайтын шығыстар үшін түпкілікті негіздерді қамтиды шегерімдер және есепке ҚҚС.
«К» компаниясы Салық кодексінің нормалары сенімсіздік белгілері бар салық төлеушілермен өзара есеп айырысулар бойынша шығыстарды шегерімдерден алып тастау негіздерін қамтымайтынын, бұл ретте сот тәртібімен мәмілелер жарамсыз деп танылмағанын бекітеді.
«К» компаниясы контрагенттермен өзара есеп айырысу бойынша мәмілелердің іс жүзінде жасалғанын растайтын бастапқы бухгалтерлік құжаттар бар екенін, жұмыстар нақты орындалғанын, тауарлар жеткізілгенін, банк шоттарына төлем жүргізілгенін көрсетеді. Демек, Салық кодексінің талаптарына сәйкес шығыстар табыс алуға бағытталған және құжатпен расталған.
Сондай-ақ, шағымда мәмілелерді жасау кезеңінде контрагенттер ҚҚС бойынша есепте тұрғаны, сондай-ақ контрагенттерде қажетті ресурстардың (негізгі құралдардың, активтердің және т.б.) болмауы қатысушылардың қылмыстық және әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны туралы куәландыра алмайтыны көрсетілген.
Одан әрі шағымнан келіп шығатыны, соттың шешімімен мемлекеттік қайта тіркеу 2020ж.07.07. «О» компаниясы жарамсыз деп танылды, алайда осы өнім берушімен мәмілелер көрсетілген күнге дейін жүзеге асырылды, бұл ретте өзге тұлғаның құжаттарға қол қоюы Салық кодексінің нормаларына сәйкес шығыстарды алып тастау үшін негіз болып табылмайды.
Сондай-ақ «К» компаниясы қызметкерлердің қолда бар штаты жұмыстардың толық циклін жүзеге асыру үшін жеткіліксіз екенін, осыған байланысты жұмыстардың белгілі бір түрі мердігерге, сондай-ақ үлестес «Ce» компаниясына орындау үшін берілуі мүмкін екенін атап көрсетеді.
Шағымда салықтық тексеру актісінде «О» компаниясына қатысты - ҚҚС бойынша есептен шығару, 2020ж.07.07. бастап қайта тіркеуді жарамсыз деп тану сияқты «К» компаниясының контрагенттеріне қатысты сенімсіздік белгілері көрсетілген, ал жеткізушімен мәмілелер 2020 жылдың 3 тоқсанына дейін жүзеге асырылды.
Бұл ретте Соттың 2022ж.27.10. «О» компаниясына қатысты осы компанияның басшысы және (немесе) құрылтайшысы тіркеуге және қаржы-шаруашылық қызметке қатысы жоқ екені, сондай-ақ «К» компаниясымен мәмілелер жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді нақты орындамай және тауарларды жеткізусіз жүзеге асырылғаны анықталмаған.
Өз кезегінде шығыстар шегерімінен және есептен ҚҚС алып тастау үшін Салық кодексінің 264, 403-баптарында белгіленген негіздер сот шешімімен белгіленуі тиіс. Бұл ретте осы жеткізушіден алынған қызметтерді «К» компаниясы «Ce» компаниясының мекенжайына қайта ұсынды.
Бұл ретте «О» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар 2017 жылы 1 354,1 мың теңге сомасында, 2018ж. үшін 1 587,3 мың теңге сомасында. 1 720,7 мың теңге сомасында «К» компаниясы шығыстарда да, табыстарда да салық салынатын табыс 0 теңгені құрады. Сондай-ақ, 2020ж. 1 959,9 мың теңге сомасында «Ce» компаниясына қайта жөнелтілді, ал негізгі құралдарды жаңғыртуға 2 520,0 мың теңге сомасы II топтың тіркелген активтерін ұлғайтуға көрсетілді.
Сондай-ақ «As», «Ка», «С», «М» компанияларына қатысты салықтық тексеру актісінде сенімсіздік белгілері, оның ішінде ҚҚС бойынша есептен шығару, тіркелген активтердің болмауы, жұмыс күшін ұсынуға шарттар жасасу және т.б. көрсетілген, сонымен қатар, осы жеткізушілерге қатысты соттардың тану туралы шешімдері жоқ жарамсыз деп танылады.
«K» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай тұжырымдарға келді.
2008 жалғы 10.12. Салық кодексінің 100-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Шегерімдерді салық төлеуші табыс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізеді. Бұл шығыстар халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және ҚР бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстарын қоспағанда, олар іс жүзінде жүргізілген салық кезеңінде шегерімге жатады.
2008ж.12.10. Салық кодексінің 115 -бабының 1-тармағына сәйкес, кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты емес шығындар шегерімге жатпайтыны анықталған.
2008ж.12.10. Салық кодексінің 256-бабының 1-тармағына сәйкес, егер Салық кодексінің 34-тарауында өзгеше көзделмесе, бюджетке төленуге жататын салық сомасын айқындау кезінде, Салық кодексінің 228-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы. егер олар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылатын немесе пайдаланылатын болса, сондай-ақ осы тармақтың 1) -5) тармақшаларында көрсетілген шарттар орындалатын болса, негізгі құралдарды, материалдық емес және биологиялық активтерді, жылжымайтын мүлікке инвестицияларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді қоса алғанда, алынған тауарлар үшін төленуге жататын ҚҚС сомаларын есепке жатқызуға құқығы бар.
2008ж.12.10. Салық кодексінің 56-бабы 2-тармағына сәйкес салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен белгіленеді.
Осындай нормалар Салық кодексінің 242, 264, 400, 46, 367, 190-баптарында көзделген.
Осылайша, табыс алуға бағытталған шығыстар шегерімге жатады, ҚҚС Салық кодексінде белгіленген тиісті растайтын құжаттар болған және талаптар сақталған кезде салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған (пайдаланылатын) алынған тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша есепке жатқызылуға жатады.
Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы Заңының 1-бабының 2) тармақшасына сәйкес (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) бастапқы есепке алу құжаттары (бұдан әрі - бастапқы құжаттар) - соның негізінде бухгалтерлік есеп жүргізілетін операцияны немесе оқиғаны жасау фактісін және оны жасау құқығын қағаз тасығыштағы да, электрондық жеткізгіштегі де құжаттамалық куәлік.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 3-тармағына сәйкес операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетіледі, бұл ретте бухгалтерлік жазбалардың бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар бекітілуін және барлық операциялар мен оқиғалардың бухгалтерлік жазбаларда көрсетілуін қамтамасыз етуге тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 2-тармағында операцияларды немесе оқиғаларды ресімдеу үшін қолданылатын бастапқы құжаттарға қойылатын нысандарды немесе талаптарды уәкілетті орган және (немесе) ҚР Ұлттық Банкі ҚР заңнамасына сәйкес бекітетіні белгіленген.
Бұл ретте Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 3, 3-1-тармақтарында: бастапқы құжаттар қағаз жеткізгіштерде де, электрондық жеткізгіштерде де, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 2-тармағына сәйкес нысандары немесе оларға қойылатын талаптар дара кәсіпкерлер мен ұйымдар өз бетінше әзірлейді не нысандар мен талаптарды қолданады, ҚР заңнамасына сәйкес бекітілген, осы баптың 3-тармағының 1) -7) тармақшаларында көрсетілген міндетті деректемелерді қамтуы тиіс.
Операцияның немесе оқиғаның сипатына, ҚР нормативтік құқықтық актілерінің талаптарына және есептік ақпаратты өңдеу тәсіліне байланысты, егер бұл ҚР заңнамасына қайшы келмесе, бастапқы құжаттарға қосымша деректемелер енгізілуі мүмкін.
Осылайша, салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін бастапқы құжаттар міндетті деректемелерді қамтуы және ҚР бухгалтерлік заңнамасының талаптарына сәйкес ресімделуі тиіс.
3.1 «О» компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты
Салықтық тексеру актісіне сәйкес «О» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша қызметтерді сатып алу (автокранды жалға алу, жұмыс ұсыну) шығыстары шегерімнен 2017ж. 246 111,6 мың теңге сомасында, 2018ж. 129 194,0 мың теңге сомасында, 2019ж. 122 770,3 мың теңге сомасында, 2020ж. 44 643,8 мың теңге сомасында алынып тасталды, есептен ҚҚС 2017 жылғы 4 тоқсандағы 5 587,0 мың теңге сомасында, 2018 жылғы 1-4 тоқсанда 15 429,8 мың теңге сомасында, 2019ж. 1-4 тоқсандары үшін 14 732,4 мың теңге сомасында, 2020ж. 1-4 тоқсанда 5 206,0 мың теңге сомасында алынып тасталды.
«О» компаниясы 2014ж.04.11. бастап әділет органында тіркелді, «О» компаниясының басшысы және құрылтайшысы 2015ж.08.10. бастап С. азамат болады, 2020ж.07.07. басшы және құрылтайшы азамат К., болып тіркелген.
2017-2020жж. «О» компаниясы «К» компаниясының атына тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің мынадай атауларын көрсете отырып, шот-фактуралар ұсынды - жүк көтергіштігі 20 тонна автокранды жалға алу, шикізат диірменінің тісті гүлшоғырын және тіс асты тістерін ауыстыру жөніндегі қызметтер, 30 364 FN шикізат желдеткіші үшін қосымша газ құбырын дайындау № 4 диірмендер, 2017ж. сомасы 74 336,7 мың теңгеге, 2018ж. 48 927,8 мың теңге сомасына, 2019ж. 56 315,5 мың теңге сомасына 2020ж. 15 451,5 мың теңге сомасына. Қызметтерге ақы төлеуді «К» компаниясы қолма-қол ақшасыз жолмен жүзеге асырды
Салық кодексінің 412-бабының 12-тармағына сәйкес қағаз жеткізгіште жазылған шот-фактура заңды тұлғалар үшін - басшы мен бас бухгалтердің қолдарымен, сондай-ақ егер осы тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуы тиіс болса, атауы мен ұйымдық-құқықтық нысаны көрсетілген мөрмен куәландырылады. Шот-фактура салық төлеушінің бұйрығымен уәкілеттік берілген қызметкердің қолымен расталуы мүмкін. Бұл ретте бұйрықтың көшірмесі тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушыларды көзбен көріп танысу үшін қолжетімді болуы тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 10-бабының 1-тармағына сәйкес. басшылық немесе дара кәсіпкер бухгалтерлік құжаттарға қол қою құқығы бар адамдарды айқындайды. Бұл ретте адамның атқаратын лауазымына, ақша сомасының мөлшеріне, операцияның қолданылу аясына және мәніне қарай қол қою құқығының иерархиясы белгіленуі мүмкін.
Салықтық тексеру барысында шарттар, орындалған жұмыстар актілері және басқа да құжаттар «О» компаниясының директоры Р., атынан қол койылған.
Сонымен қатар, ҚР ИНИС деректеріне сәйкес Р. азамат «О» компаниясының басшысы ретінде тіркелгені туралы мәлімет жоқ.
Айтылғандарды ескере отырып, ҚР салық заңнамасының талаптарына сәйкес «О» компаниясында көрсетілген құжаттарға қол қою құқығын растайтын өкілеттіктер жоқ.
Бұдан басқа, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Бүркіт» АЖ мәліметіне сәйкес «С», азаматы 2019ж.07.10. Қазақстан Республикасының аумағынан Өзбекстан Республикасына кеткен, бұл ретте кері қайтпаған. Қайтыс болу туралы куәлікке сәйкес «С» азамат 2021ж 23.11. қайтыс болды.
Сондай-ақ Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың (МАЭС) 2022ж.27.10. «О» компаниясын мемлекеттік тіркеу, қайта тіркеу 2014ж.04.11. және 2015ж.08.10. жарамсыз деп танылды және күші жойылды.
Бұдан басқа, «О» компаниясының басшысы «Қ» азамат мемлекеттік кірістер органына, 2021ж.25.06. «О» компаниясы оның атына алдау жолымен тіркелгені туралы өтініш берілген.
Бұл ретте МАЭС 2021ж.04.10. және Азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2022ж.11.07. «О» компаниясын мемлекеттік қайта тіркеу жарамсыз деп танылды.
«О» компаниясын мемлекеттік тіркеу туралы бұйрықтың күшін жоюға байланысты 2014ж.01.12. бастап ҚҚС бойынша есептен шығарылды.
Салық кодексінің 264-бабының 2) тармағына, 403-бабының 4-тармағына сәйкес шығыстар шегерімге жатпайды, бұрын есепке жатқызылатын ҚҚС ретінде танылған ҚҚС салық төлеушімен жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды жөнелтпей жасалған операциялар бойынша алып тастауға жатады, басшы және (немесе) тіркеуге (қайта тіркеуге) қатысы жоқ құрылтайшы (қатысушы) және (немесе) сот осындай салық төлеушіден тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді іс жүзінде алуды белгілеген операцияларды қоспағанда, заңды күшіне енген сот шешімімен белгіленген осындай заңды тұлғаның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыру жөніндегі операцияларды қоспағанда, осындай заңды тұлғаның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыруға құқылы.
Баяндалғанның негізінде Салық кодексінің 403-бабы 4-тармағының 264-бабы 2) тармағының нормаларын ескере отырып, шығыстар шегерімінен және ҚҚС-ны салықтық тексеру нәтижелері бойынша «О» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша есептен шығару негізді болып табылады.
3.2 «Ка» компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты
Салықтық тексеру актісіне сәйкес «Ка» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2020ж. шығыстары шегерімнен 40 567,5 мың теңге сомасында, және 2020ж. 1-4 тоқсанында есептен ҚҚС 4 513,2 мың теңге сомасында алынып тасталды.
«Ка» компаниясы әділет органында 2010 жылғы 13 наурыздан бастап тіркелген, 2020ж.02.04. бастап ҚҚС төлеуші болып табылады.
2022ж.11.11. МАЭС шешіміне сәйкес, «К» компаниялары мен «Ка» компаниясы арасында 2020ж.19.03. шартына сәйкес жасалған 36 941,9 сомасына айналым, 4 433,0 мың теңге сомасындағы ҚҚС жарамсыз деп танылды.
2020ж. 11.11. Шешiмнен «Ка» компаниясының 2020ж. сәуір, мамыр, маусым, шілде, тамыз айларындағы шарттары шеңберінде «К» компаниясының атына ЭШФ бойынша 36 941,9 мың теңге сомасына айналым, 4 433,0 мың теңге сомасындағы ҚҚС жазып берді.
2020ж.11.11. Шешiмнен «Ка» компаниясы өндіруші болып табылмайтыны, кәсіпорынның меншік құқығында негізгі құрал-жабдықтары, жылжымайтын және жылжымалы мүлкі, оның ішінде көлік құралдары жоқ екені көрсетілген. «Ка» компаниясы «П» компаниясынан айналым сомасы 21 602,4 мың теңге, КТС сомасы 4 320,4 мың теңге, ҚҚС сомасы 2 592,2 мың теңге тауарларды сатып алуды көрсетеді, бұл компания мемлекеттік тіркеу 2019ж.24.10. жарамсыз деп танылды.
Осыны негізге ала отырып, сот заңды тұлға заңсыз тіркелгендіктен, «П» компаниясымен жүргізілген барлық мәмілелер мәніссіз болып табылады деген қорытындыға келеді.
Баяндалғанды ескере отырып, сотқа «К» компаниясының атына сатылған «Ка» компаниясы тауарының шығу тегі туралы дәлелдемелер ұсынылмаған.
Осылайша, жоғарыда көрсетілген сот шешімімен «К» компаниясы «Ка» компаниясымен 36 941,9 мың теңге сомасына тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатып алу бойынша мәмілелер және 4 433,0 мың теңге сомасындағы ҚҚС жарамсыз деп танылды.
Сондай-ақ, 4 жылдың 2020 тоқсанында «К» компаниясы 2020ж.29.07. шарт шеңберінде «Ка» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша және 2020ж. 15.10. құны 668,4 мың теңге болатын тауар (болат арқан, диамтр 16,5 м.м.), ҚҚС 80,2 мың теңге сомасында сатып алынды, ол ЭШФ АЖ деректері бойынша «П» компаниясынан сатып алынды.
Баяндалғанды ескере отырып, «Ка» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша құжаттарды дәйекті деп тануға, операцияларды жасау фактісі туралы куәландыруға және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз етуге және тиісінше шығыстарды шегерімге және ҚҚС-ты ҚР салық және бухгалтерлік заңнамасының ережелеріне сәйкес есепке жатқызу үшiн негіз болып табылмайды.
Салық кодексінің 264-бабының 5) тармағына, 403-бабының 2) тармағына сәйкес соттың заңды күшіне енген шешімі негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша шығыстар шегерімге және есепке жатқызуға жатпайды.
Баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 264-бабы 5-тармағының, 242-бабы 1-тармағының, 400-бабы 1-тармағының, 403-бабы 2-тармағының нормаларын ескере отырып, шығыстар шегерімінен және ҚҚС-ны салықтық тексеру нәтижелері бойынша «Ка» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша есептен шығару негізді болып табылады.
3.3 «С» компаниясының өзара байланысы
Салықтық тексеру актісіне сәйкес 2017 жылғы «С» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша қызметтерді сатып алу шығыстар шегерімдерден 892,7 мың теңге сомасында алынып тасталды.
БСАЖ мәліметі бойынша «С» компаниясының басшысы және құрылтайшысы 2014ж.08.12. бастап қазіргі таңда дейін «Се» азаматы болып табылады.
Қызмет түрі «Тұрғын үй ғимараттарын салу».
«С» компаниясы ҚҚС бойынша 2019ж.10.08. орналасқан жері бойынша болмауына байланысты есептен шығарылды.
300.00 н. деректері бойынша өткізу бойынша айналымы сатып алудың жалпы сомасының 92,2% құрайтын негізгі жеткізушілер мынадай заңды тұлғалар болып табылады:
- «Sy» компаниясы, 2019ж.09.10. азаматтық істер жөніндегі сот алқасының Қаулымен 2016ж. 8.12. қайта тіркеудің күшін жою туралы шешім қабылданды.
- «До» компаниясы, 2019ж.10.07. МАЭС шешімі бойынша мемлекеттік тіркеудің күші жойылды.
- «Кв» компаниясы 2019ж.19.07. МАЭС шешімі бойынша 2017ж.16.08., 2018ж.26.04., 2018ж.15.08. қайта тіркеу жарамсыс болып танылды.
- «Ш» компаниясы 2019ж.07.06. МАЭС шешімі бойынша мемлекеттік тіркеудің күші жойылды.
Бұдан басқа, ҰҚК Қаулысы бойынша. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 262-бабы 1, 2-бөліктері мен 216-бабы 3-бөлігінің қылмыстық іс шеңберінде «С» компаниясында 2014-2018жж. (2019ж.31.12. Салықтық тексеру актісі), оның нәтижелері бойынша жеткізушілерден тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу және тиісінше сатып алушылардың атына, оның ішінде «К» компаниясының атына тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу салықтық тексеру нәтижелері бойынша расталмаған.
Жоғарыда баяндалған мән-жайларды ескере отырып, «С» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша құжаттарды дәйекті деп тануға, операцияларды жасау фактісі туралы куәландыруға және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз етуге және тиісінше шығыстарды шегерімге және ҚҚС ҚР салық және бухгалтерлік заңнамасының ережелеріне сәйкес есепке жатқызуға негіз болып табылмайды.
Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «С» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар шегерімдерінен алып тастау негізді болып табылады.
3.4 «As» компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты
Салықтық тексеру актісіне сәйкес, 2019 жылға 23 372,1 мың теңге, 2020 жылға 23 966,6 мың теңге сомасында қызметтерді сатып алуға (қызметкерлердің өкілдігіне) арналған шығыстар, ҚҚС 2019 жылдың 1-4 тоқсандары үшін 2 804,6 мың теңге сомасында, 2020 жылдың 1-4 тоқсандары үшін 2 876,0 мың теңге сомасында «Аs» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша шегерімдерден алынып тасталды.
«Аs» компаниясы әділет органында 2016ж.18.02. бастап тіркелді, басшысы және құрылтайшысы азамат А., 2021ж.13.05. бастап басшысы және құрылтайшысы азамат Ж., қызмет түрі орау (50%), ал құрылыс техникасын оператормен жалға алу (25 %), автомобилькөлігі (25%). 2023ж. 27.04. бастап әрекетсіз деп танылған салық есептілігін табыс етпеуге байланысты 2022ж. 16.02. ҚҚС есебі бойынша алынып тасталды.
Салықтық тексеру барысында 2022ж.01.07. сауал жолданды №399/1 «Аs» компаниясы орналасқан жерi бойынша болмауына байланысты қарсы салық тексеруiн жүргiзу тоқтатылған.
Бастапқы құжаттар (шот-фактуралар, орындалған жұмыстар актілері) бойынша «Аs» компаниясы «К» компаниясына тапсырыс берушінің мекен-жайына келетін жүктерді түсіру және МРГ учаскесіндегі түсіру алаңдарын тазалау бойынша жұмысшыларды (тиеушілерді) ұсыну бойынша қызметтер көрсетті.
2018 - 2020 жылдарға арналған мүлік салығы, көлік құралдары салығы, жер салығы (700.00-нысан) бойынша декларациялар АЖ бойынша ұсынылмаған.
Бұл ретте, электрондық шот-фактура АЖ және ҚҚС бойынша декларацияның (300.00-нысан) деректері бойынша «Аs» компаниясының негізгі жеткізушілері мыналар болып табылады:
- «Ке» компаниясы, МАЭС шешімі бойынша 2018ж.26.07. тағайындаған мемлекеттік қайта тіркеу жарамсыз деп танылды;
- «РМ» компаниясы, тұрған жерінің болмауына байланысты 2021 ж.30.12. ҚҚС бойынша есептен шығарылған;
- «Тr» компаниясы, мемлекеттік қайта тіркеудің күші жойылды деп танылуына байланысты 2018ж.16.04. ҚҚС бойынша есептен шығарылған;
- «Ма» компаниясы, қызметінің тоқтатылуына байланысты 2019ж.04.06. ҚҚС бойынша есептен шығарылған, 2019ж.17.06. «Ка» компаниясымен біріктіру жолымен қайта ұйымдастырылды.
- «Кр» компаниясы, орналасқан жері бойынша болмауына байланысты 2020ж.03.10. ҚҚС бойынша есептен шығарылған, «Са» компаниясымен біріктіру жолымен қайта ұйымдастырылды, тұрған жерінің болмауына байланысты 2019ж.02.04. ҚҚС бойынша тіркеуден алынып тасталған;
- «Б» компаниясы, 2019ж.31.07. ҚҚС бойынша есептен шығарылған, 2019ж.02.08. «I» компанияға біріктіру жолымен қайта ұйымдастырылды, 2019ж.16.10. тұрған жерінің болмауына байланысты ҚҚС бойынша есептен алынды;
- «St» компаниясы, 2020ж. 03.10. орналасқан жері бойынша болмауына байланысты ҚҚС бойынша есептен шығарылған, 2020ж.27.10. бастап «W» компаниясына қосылу арқылы қайта ұйымдастырылды, 2019ж.16.11. салық есептілігін табыс етпеуге байланысты ҚҚС бойынша есептен шығарылған, 2022ж.02.09. МАЭС шешімі бойынша «St» компания және «As» компаниясы арасындағы 2020 жылғы тамыз және қыркүйек айларындағы мәмілелер жарамсыз деп танылды;
- «Ар» компаниясы, 2021ж.01.03. қызметтің тоқтатылуына байланысты ҚҚС бойынша есептен шығарылған, 2021ж.16.04. бастап «Б» компаниясына біріктіру жолымен қайта ұйымдастырылды, ҚҚС төлеуші болып табылмайды.
Жоғарыда көрсетiлген мән-жайларды ескере отырып, «As» компаниясымен өзара есеп айырысу жөнiндегi құжаттар дұрыс деп танылмайды, мәмiлелердiң фактiсiн куәландырады және осы операциялардың бухгалтерлiк есепте барабар көрсетiлуiн қамтамасыз етедi және тиiсiнше Қазақстан Республикасының салық және бухгалтерлiк есеп туралы заңнамасының ережелерiне сәйкес шегерiмдер мен ҚҚС бойынша шығыстарды өтеуге жатқызу үшiн негіз болып табылмайды.
Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «As» компаниясымен өзара есеп айырысу үшін шығыстарды және ҚҚС шегерімдерін алып тастау және есептен алу негізді болып табылады.
- «М» компаниясымен есеп айырысуға қатысты
Салықтық тексеру актісіне сәйкес, «М» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша арналған жұмыстар мен қызметтерді сатып алуға жұмсалған шығыстар (№5 технологиялық желіні жөндеу, клинкерді қабылдау-конвейерді тазалау, №6 технологиялық желі науаларын дайындау және монтаждау және т.б.) 2017ж. 11 037,9 мың теңге сомасында, 2018ж. 5 319,2 мың теңге сомасында, 2019ж. 7 359,3 мың теңге, 2020ж. 13 741,2 мың теңге сомасында шегерімдерден алынып тасталды.
Төлем банк аударымы арқылы жүзеге асырылды.
ҚР БСАЖ деректері бойынша «М» компаниясының басшысы және құрылтайшысы 2014ж.09.01. бастап қазіргі уақытқа дейін «Б» азаматы болып табылады.
Қызмет түрі: «Өзге де құрылыс-монтаж жұмыстары», «М» компаниясы ҚҚС төлеуші болып табылмайды.
2019 – 2023 жылдары жүргізілген салықтық тексеру актілері бойынша «М» компаниясы орналасқан жері бойынша жоқ, 2023ж.01.01. бастап ТБЖ санаты бойынша тәуекелдің жоғары дәрежесіне жатқызылады.
Салық есептілігін өңдеу жүйесі (СЕӨЖ АЖ) мәліметі бойынша:
- 2017 -2018 жылдарға арналған мүлік салығы, көлік құралдары салығы, жер салығы бойынша декларациялар (700.00-нысан) ұсынылмаған.
«М» компанияның КТС декларациясына (100.00-нысан) сәйкес 2017ж. жылдық жиынтық табыс 21 217,3 мың теңге сомасында, 2018ж. 30 880,1 мың теңге сомасында, 2019ж. 53 719,1 мың теңге сомасында, 2020ж. 26 212,1 мың теңге сомасында құрады.
Бұл ретте «М» компаниясы осы декларацияларда 2017 жылға 50 534,1 мың теңге сомасында өзге де қызметтер мен жұмыстарды сатып алуды көрсетті. 2018 жылға 27 493,0 мың теңге, 2019 жылға – 49 367,0 мың теңге және 2020 жылға 25 545,9 мың теңге сомасында, кейіннен олар шегерімдерден алынып тасталды көрсетiлген салық кезеңдерi үшiн КТС қосымша декларацияларын (100.00-нысан) табыс ету жолымен жүзеге асырады.
Бұл ретте, осы АЖ электрондық шот-фактурасына сәйкес сатып алудың жалпы сомасының 85,0%-ын құрайтын сату айналымының негізгі жеткізушілері мынадай заңды тұлғалар болғанын атап өткен жөн:
- «S» компаниясы, 2021ж.28.12. МАЭС шешімі бойынша 2016ж.31.05. мемлекеттік қайта тіркеу жарамсыз деп танылды.
- «U» компаниясы, 2022ж.08.08. МАЭС шешімімен мемлекеттік тіркеудің күшін жойды.
ҚҚС бойынша декларация бойынша (300.00-нысан) №1 қосымшада 43 292,1 мың теңге сомасында жеткізушілер тізілімін бөлу жоқ.
Жоғарыда көрсетiлген мән-жайларды ескере отырып, «М» компаниясымен өзара есеп айырысу жөнiндегi құжаттар сенiмдi деп танылмайды, мәмiлелер фактiсiн куәландырады және осы операциялардың бухгалтерлiк есепте барабар көрсетiлуiн қамтамасыз етедi және тиiсiнше Қазақстан Республикасының салық және бухгалтерлiк есеп туралы заңнамасының ережелерiне сәйкес шығыстарды шегерiмдерге жатқызу үшiн негiз болып табылмайды.
Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «М» компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды алып тастау негізді болып табылады.
- Негізгі құралдар бойынша аударымдарды 33 616,5 мың теңге көлемінде қысқартуға қатысты
2008ж.10.12. Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағын бұзу шағымданған салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылады. Салық кодексінің 272-бабының 2-тармағы, нәтижесінде «К» компаниясы «Ре» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 2017 жылға 28 266,5 мың теңге сомасында және 2019 жылға «М» ДК өзара есеп айырысулар бойынша 5 350,0 мың теңге сомасында шығыстарды шегерді.
«К» компаниясы салықтық тексеру есептің нәтижелері бойынша «Ре» компаниясы мен «М» ДК орындайтын жұмыстар күрделі жұмыстарға негізсіз жатқызылғандығына байланысты салық органының бұл қорытындысымен келіспейді, бұл ретте «К» компаниясының қорытындысы бойынша «Азаматтық, өнеркәсіптік ғимараттар мен құрылыстарды қайта жаңарту, күрделі жөндеу және ағымдағы жөндеу» Қазақстан Республикасының 1.04-26-2021 РДС 2-қосымшасына сәйкес орындалған жұмыстар ағымдағы жөндеу санатына жатқызылады.
«К» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерделегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
2008ж.10.12. Салық кодексінің 116-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Негiзгi құралдарға негiзгi құралдар, жылжымайтын мүлiкке инвестициялар, халықаралық қаржылық есептiлiк стандарттарына және Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес салық төлеушiнiң бухгалтерлiк есебiне түскен кезде есепке алынатын және 2) және 3) тармақшаларда осы тармақтың ережелеріне сәйкес көрсетiлген активтердi қоспағанда, кiрiс алуға бағытталған қызметте пайдалануға арналған материалдық емес және биологиялық активтер жатады.
10.12.2008ж. Салық кодексінің 122-бабының 1-тармағына сәйкес келесі шығыстар ретінде осы баптың 2-тармағында көрсетілген активтерді пайдалану, жөндеу, реконструкциялау, жаңғырту, оларға қызмет көрсету және жою кезінде нақты жүргізілген шығыстар танылады.
10.12.2008ж. Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағының 1) тармақшасында активтердің баланстық құнын ұлғайту үшін бухгалтерлік есепте жатқызылуға жататын кейінгі шығыстардың сомасы активтің тиісті түріне сәйкес топтың (кіші топтың) құндық балансын ұлғайтатыны белгіленеді.
Сондықтан, Салық кодексiнiң ережелерiне сәйкес келесi шығыстардың сомасы, егер бұл шығыстар бухгалтерлiк есепте активтiң тиiстi түрiнiң баланстық құнының ұлғаюына жатқызылуы тиiс болса, топтың (кiшi топтың) құндық балансын ұлғайтады.
16 халықаралық қаржылық есептілік стандартының (бұдан әрі – ХҚЕС 16) 7-тармағына сәйкес мүлік, өсімдік және жабдық номенклатурасының құны мынадай жағдайларда ғана актив ретінде танылады:
- субъект затпен байланысты болашақ экономикалық пайда алатын болуы ықтимал;
- Бұл нысанның құнын сенімді түрде бағалауға болады.
Бухгалтерлiк есеп туралы Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 2-тармағына сәйкес бухгалтерлiк есепке алу және қаржылық есептiлiк туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына, бухгалтерлiк есепке алу стандарттарына және бухгалтерлiк есеп шоттарының стандарттық диаграммасына сәйкес ұйым қабылдаған принциптер, негiздер, шарттар, ережелер мен практика бухгалтерлiк есеп саясаты болып табылады. Іс-шаралар өткізу.
Бұл ретте Есеп саясатының 4.5-тармағына сәйкес Компанияның мүлкі, ғимараттары мен жабдықтары бастапқыда өзіндік құны бойынша есепке алынады. Кейінгі шығындар активтің алып жүру сомасына енгізіледі немесе жеке актив ретінде танылады. Капиталдандырылған құнға активтердің пайдалы қызмет ету мерзімін ұзартатын немесе олардың рентабельділігін арттыратын жақсартулар мен ауыстыруларға арналған негізгі шығыстар кіреді.
Осылайша, негізгі құралдарға қызмет көрсету мерзімін салық төлеуші ұйымның есеп саясаты мен ХҚЕС талаптарына сүйене отырып айқындайды.
4.1 Жолдарды жөндеуге жұмсалатын шығындарға қатысты (Ре Компаниясы )
2017 жылы «К» компаниясы «Ре» компаниясынан құрылыс жұмыстарының мынадай түрлерін сатып алған: жол жөндеу және бордюрлерді орнату, найзағайдан қорғауды орнату, монолитті плита орнату, бетон жұмыстары және жанар-жағармай материалдары қоймасында басқа да жұмыс түрлері жалпы сомасы 28 266,5 мың теңге.
10.12.2008 ж. Салық кодексінің 122-бабының 2-тармағына сәйкес «К» компаниясының жоғарыда аталған шығыстары. кейінгі шығыстар ретінде танылады және ағымдағы салық кезеңінде шегерімге жатқызылады.
Қаралып отырған жағдайда «К» компаниясы мен «Ре» компаниясы 2017 жылғы 11.08. келісімін жасасты, оған сәйкес мердігер («Ре» компаниясы) Шикі диірменнен көмір диірменіне дейінгі секторда бордюрлерді жөндеуге және орнатуға міндеттенеді, оның ішінде:
- қалыңдығы 200 мм жаңа бетон жолды дайындау алаңдарымен, қалыңдығы 100 мм сығылған жер бетонның астына едені 200 мм төсеу;
- жол құрылысының нормативі бойынша саны 312 м2, құны ҚҚС есептемегенде 1 м2 -ге 3340 теңге, димаметрі 14 мм зәкірлі болат шыбықтың көмегімен төселуге тиіс бетон жол;
- бетон жолының жиектерін 350 мм биіктікке және ені 180 мм-ге дейін, диаметрі 150 мм қап тігін камерасын пайдалана отырып, берілген формалық конструкциясы бар зәкір ретінде орнату және тақтайдың тамаша түзу пішінін алу; ҚҚС-ты қоспағанда, 1 желілік метрге 2,470 есебімен 80 желілік метр саны;
- бетон жолдың жиектерін биіктігі 250 мм және ені 180 мм бетонды жол жиектерін анкер ретінде диаметрі 150 мм қап сүзгі рамаларын пайдалана отырып орнату формулярлық конструкциясы берілген және бүйірінің идеалды жасырын пішінін (бар бетонды бөлшектеу қажет), көлемі 285 желілік метрге 1 метрге 5400 теңге есебінен;
- 100 мм бүлінген бөлшектерді алып, 14 мм зәкірлік штангаларды төсеп және бетонның жоғарғы қабатын нивелирлеумен жұмыс істеп тұрған бетон жолды жөндеу, сомасы 1 м2 үшін 2500 теңге бағамен.
2017 жылғы 27.09. №13 қосымша келісім «К» компаниясы мердігерге жанар-жағармай материалдары қоймасында қосымша жұмыстар жүргізуді тапсырады, атап айтқанда:
- алаңдарды жанар-жағармай материалдары бактарымен конкреттеу, суағарларды жанар-жағармай материалдарымен орнату, конкреттеу, жаңбыр суының ағындысын орнату;
- бетон жолынан, механикаландыру учаскесінен жанар-жағармай материалдары қоймасына дейінгі аумақты қамтитын учаскедегі жолды жөндеу.
- жаяу жүргіншілер жолдарын құру және жанар-жағармай материалдары қоймасына бордюр тастарын орнату.
2017 жылғы 11.08. жоғарыда аталған келісіміне және 2017 жылғы 27.09. қосымша келісіміне сәйкес, сондай-ақ орындалған жұмыстар актілері, шот-фактуралар және коммерциялық ұсыныстарға сұрау салулар, компанияға жолданған «Ре» және «К» компаниясы құрылыс жұмыстарын орындады, оның ішінде: жер жұмыстары, конкреттеу және үтіктеу, экскаваторы бар үйіндіге топырақ қазу, конкреттеу үшін мұқаба орнату (бөлшектеу) жетектеу, ұсақталған тас дайындау, арматура торын жасау және орнату, темір бетон жиектерін конкреттеу, қолданыстағы темірбетон жолдың қираған учаскесін қалпына келтіру, жабдықтар мен тіректер үшін іргетас жасау және орнату және т.б.
«Реконструкциялау, Азаматтық, өнеркәсіптік ғимараттар мен құрылыстарды күрделі жөндеу және ағымдағы жөндеу» (бұдан әрі - Құрылыстағы басшылық құжаты деп аталады), ғимараттар мен құрылыстарды ағымдағы жөндеу – құрылыс-монтаждау, пайдалануға беру, сондай-ақ тозудың алдын алу, ұсақ зақымданулар мен ақаулықтарды жою, эстетиканы жетілдіру жөніндегі іс-шараларды қоса алғанда, жұмыстар кешені объектінің қасиеттері атап өткен жөн.
Көрсетілген қосымшада және 2-қосымшада ағымдағы жөндеу кезінде жұмыс түрлерінің тізбесі бар, алайда Компанияға «Ре» және «К» компаниялары орындайтын жұмыстар түрлері осы тізбеге енгізілмейді.
Сондай-ақ, Құрылыстағы басшылық құжатының 2-қосымшасындағы жөндеу жұмыстарының көлемі әрбір нақты жағдайда объектіні тексеру актілері (тізімдемелері) негізінде әзірленген және бекітілген ағымдағы жөндеуге арналған құжаттамамен анықталатынын атап өткен жөн.
Бұл жағдайда «К» компаниясы объектiнi тексеру туралы куәлiктi, ақау туралы есептi және оны ағымдағы жөндеу барысында көзделген басқа да бекiтiлген құжаттарды ұсынбаған.
Құрылыстағы басшылық құжатқа сәйкес күрделі жөндеу - қажет болған жағдайда инженерлік жабдықтардың құрылымдық элементтері мен жүйелерін ауыстырып, оның ресурсын қалпына келтіру, сондай-ақ пайдалану көрсеткіштерін жақсарту мақсатында ғимарат пен имаратқа жөндеу жүргізу .Құрылыс-монтаждау, пайдалануға беру және құрылымдық, инженерлік-техникалық, эстетикалық қалпына келтіру және (немесе) жетілдіру жөніндегі іс-шараларды қоса алғанда, жұмыстар кешені құрылыс объектісінің олардың операктылығын қалпына келтіру арқылы жүзеге асырылатын қасиеттері.
Бұл жағдайда автомобиль жолдарын жөндеу жөнiндегi мердiгер орындайтын жұмыстардың түрлерi оның ресурсын қалпына келтiруге және пайдалану көрсеткiштерiнiң жетiлдiрiлуiне және олардың орындалуына сәйкес келедi, яғни ол күрделi сипатқа ие.
Сондықтан 2008 жылғы 10.12. Салық кодексінің 100-бабының 9-тармағын, 116-бабын «К» Компанияның Есеп саясаты және Құрылысты басқару жөніндегі құжат ескере отырып, компанияларының автомобиль жолдарын жөндеуге арналған шығыстары негізгі құралдардың құнын арттырады және амортизациялық аударымдарды есептеу арқылы шегеріледі.
2008ж.10.12. Салық кодексінің 122-бабы 3-тармағы 1) тармақшасының ережелерін ескере отырып, 2017 жылға арналған жолдарды жөндеуге, бордюрлер орнатуға және басқа да құрылыс жұмыстарына 28 266,5 мың теңге сомасында шығыстарды шегеруден алып тастау негізді болып табылады.
4.2 Өрт сигнализациясы жүйелерін («М» ДК) әзірлеуге, монтаждауға және пайдалануға енгізуге жұмсалатын шығындарға қатысты
2019 жылы «К» компаниясы «М» ДК-дан мынадай жұмыс түрлерін сатып алған: ғимараттар мен үй-жайларда өрт сөндірудің автоматты жүйелері мен автоматты өрт сөндіру жүйелерінің жобасын әзірлеу, монтаждау және пайдалануға беру 5 350,0 мың теңге сомасында.
Салық кодексінің 272-бабының 2-тармағына сәйкес «К» компаниясының жоғарыда аталған шығыстары кейінгі шығыстар болып танылады және ағымдағы салық кезеңінде шегерімге жатқызылады.
Қаралып отырған жағдайда, 2019 жылғы 14.01. келісіміне сәйкес «М» ДК (Мердігер) 2019 жылы «К» компанияның ғимараттары мен үй-жайларында өрт сигнализациясының автоматты жүйелерін және автоматты өрт сөндіру жүйелерін монтаждау, реттеу жобасын әзірлеуге және реттеуді жүзеге асыруға міндеттенеді.
Шарттың мәніне сондай-ақ өрт автоматикасы жүйелерін қосу мүмкіндігімен алдын ала сметада көзделген жұмыстардың барлық көлемін ескере отырып, басқару пультіндегі жұмыстарды орындау жатады.
2019 жылғы 14.01. келісім-шарттың 3.1-тармағы Мердiгер жүйенi құруға, түзетулер, техникалық өлшеулер жүргiзуге, орнатылған жабдықты сынауға және жұмысты аяқтағаннан кейiн комиссияға тапсыруға мiндеттi.
2019 жылғы 15.01. орындалған жұмыс актісіне сәйкес 2019 жылғы 14.01. келісім-шартта көзделген «М» ДК компания мен «К» компаниясы үшін жоғарыда көрсетілген жұмыстарды орындады.
Осылайша, аталған шарттың мазмұнынан, жобаны әзірлеу және автоматты өрт сигнализациясы жүйелерін және автоматты өрт сөндіру жүйелерін монтаждау, реттеу бойынша орындалған жұмыстар актісінен осы жұмыстар күрделі сипатта болды.
Салық кодексінің 268-бабы 2-тармағына сәйкес Негiзгi құралдардың бастапқы құны Салық кодексiнiң 266-бабының 1-тармағына сәйкес тiркелген активтердi тану күнiне салық төлеушi шеккен шығыстардың сомасы ретінде айқындалады. Мұндай шығындарға тіркелген активті сатып алуға, оны өндіруге, салуға, монтаждауға және орнатуға арналған шығындар, сондай-ақ халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес оның құнын ұлғайтатын басқа да шығындар жатады.
16 Халықаралық қаржылық есептілік стандартының ХҚЕС (IAS) «Тану» бөлімінің 10-тармағына сәйкес ұйым негізгі құралдарға қатысты өзінің барлық шығындарын осындай шығындардың туындауына қарай осы тану қағидатын басшылыққа ала отырып бағалауы тиіс. Мұндай шығындар бастапқы негізгі құралдар объектісін сатып алуға немесе салуға байланысты жұмсалған шығындарды, сондай-ақ кейіннен осы объектіні салып бітіруге, ішінара ауыстыруға немесе оған қызмет көрсетуге байланысты келтірілген шығындарды қамтиды.
Осылайша, Салық кодексінің көрсетілген нормаларына және ХҚЕС 16-ережелеріне сәйкес «К» компаниясының жобаны әзірлеу, автоматты өрт дабылы жүйелерін және автоматты өрт сөндіру жүйелерін монтаждау және баптау жөніндегі шығындары күрделі сипатта болады және тіркелген активтердің негізгі құралдарының құнын ұлғайтады және амортизациялық есептеулер арқылы шегерімге жатқызылады.
Баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 272-бабы 2-тармағының нормаларын ескере отырып, жобаны әзірлеу, монтаждау, автоматты өрт дабылы жүйелерін және өрт сөндірудің автоматты жүйелерін баптау бойынша 2019ж. шығыстар шегерімдерінен алып тастау 5 350,0 мың теңге сомасында салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізді болып табылады.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес уәкілетті орган шағымды қарау аяқталғаннан кейін Апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім қабылдайды.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша № 5, № 6 технологиялық желілерге жатпайтын тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдардың азаюына байланысты, КТС есептеу бөлігінде тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаның күшін жою, ал қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.
