Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС, КТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) ірі кәсіпкерлік субъектілері мен мұнай секторы ұйымдарынан (КТС) түскен түсімдерді, қосылған құн салығын қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға "В" компаниясының апелляциялық шағымын алды (ҚҚС).
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2019ж. 01.01. бастап салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша «В» тақырыптық салықтық тексеру жүргізді 2020ж. 31.12. бойынша, оның нәтижелері бойынша 2023ж. 27.06. бастап 16 294,5 мың теңге сомасында КТС және 5 574,0 мың теңге өсімпұл, Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы (ҚҚС) 1 905,6 мың теңге сомасында есептелгені туралы хабарлама шығарылды.
Компания КТС есептеу бойынша салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
2017ж. 25.12. «салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 242-бабының 1 және 3-тармақтарын бұза отырып, 2020ж. КТС бойынша декларациядағы шығыстар сомасы асыра бағаланғаны шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
«В» Компаниясы салық органының осы тұжырымымен келіспейді, өйткені компанияның негізгі сатып алушылары Пищеторг кәсіпорындары мен жеке тұлғалар, АҚШ пен Ресей Федерациясының негізгі жеткізушілері болды.
Сонымен қатар, компания шағымда есептелген ҚҚС жеке әдіс бойынша тексеруші маманмен есептелгенін, ал Компания пропорционалды әдісті талап ететінін атап өтті.
Сондай-ақ, шағымда актіде 2019 жылдың соңына тауар-материалдық қорлардың (бұдан әрі - ТМҚ) қорлары азайтылған 202ж. 29.01. тексеру актісінің деректері пайдаланылғаны көрсетілген, сенімсіз өнім берушілер бойынша 89 285,7 мың теңге сомасына, оның ішінде құрылыс материалдарын жеткізу бойынша «R» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2-3 мың теңге 2019 жылғы тоқсан сомасы 31 127,8 мың теңге. Құрылыс материалдарын жеткізу бойынша «BP» Компаниясы 2019 жылғы 2 тоқсанда 28 920,0 мың теңге сомасына, «С» Компаниясы 2019 жылғы 2 тоқсанда 29 237,8 мың теңге сомасына. Бұл ретте, Компания мәлімдегендей, аталған жеткізушілермен есеп айырысу айырбастау (азық-түлік) әдісімен жүргізілді.
Бұдан басқа, Компания шағымда тексеруші маманның жоғарыда көрсетілген негіздері бойынша тексеру актісі бойынша 62 129,4 мың теңге сомаға «I» Компаниясының жеткізушісі бойынша шегерімнен шығыстар алынып тасталғанын, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2023ж. 10.02. шешімімен 2022ж. 29.12. хабарлама өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды алып тастау бөлігінде жойылғанын көрсетеді. «I» Компаниясы.
Әрі қарай, серіктестіктің пікірінше, 2019 жылғы маусымда 2023 жылғы приход құжаттары бойынша шығыстар сомасын шегеруге ұсыну заңды емес, өйткені талап қою мерзімі 2022ж. 31.12. аяқталды.
Компанияның дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242 - бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, осы Кодекске сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және осы Кодекстің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегеруге жатады.
Осы тармақтың ережелері Салық төлеушінің Қазақстан Республикасында да, одан тыс жерлерде де шеккен шығыстарына қолданылады.
Шегерімдерді салық төлеуші өзінің табыс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде іс жүзінде жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы: бухгалтерлік құжаттаманы, салық нысандарын, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтитыны айқындалған.
Салық кодексінің 192-бабының 5-тармағына сәйкес қорларды есепке алу халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Корпоративтік табыс салығы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидаларының 18-тармағына сәйкес (100.00-нысан) (бұдан әрі-қағидалар) «шегерімдер» бөлімінде:
100.00.019 жолында салық кодексінің 242-бабының 1-тармағына сәйкес шегерімге жатқызылатын өткізілген (пайдаланылған) тауарлардың өзіндік құны, сатып алынған жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің құны көрсетіледі. 100.00.019 І - 100.00.019 II + 100.00.019 III + 100.00.019 IV + 100.00.019 V - 100.00.019 VI - 100.00.019 VII - 100.00.019 VIII - 100.00.019 IX;
100.00.019 І жолында салық кезеңінің басындағы қорлардың баланстық құны көрсетіледі. Көрсетілген жол салық кезеңінің басындағы бухгалтерлік баланс бойынша айқындалған деректерге сәйкес толтырылады. Өзінің бастапқы декларациясын тапсыратын салық төлеушінің салық кезеңінің басындағы қорлары болмауы мүмкін;
100.00.019 II жолы салық кезеңінің соңындағы бухгалтерлік баланс деректеріне сәйкес толтырылады. Салық төлеуші салық кезеңі ішінде табыс ететін тарату декларациясында 100.00.019 II жолы тарату балансының деректері негізінде толтырылады.
Қаралып отырған жағдайда тексеру Қаржымині Мемлекеттік кірістер комитетінің салықтық тексеру жүргізуге арналған №352 бұйрығы негізінде және 2022ж. 18.11. нұсқамаға сәйкес, 2020ж. 01.01.б астап 2021ж. 31.12. дейінгі кезеңде жүргізілді.
Бұл ретте, салықтық тексеру нәтижелері бойынша салық кезеңінің басындағы (2020ж.) қорлардың баланстық құны 89 285,7 мың теңге сомаға азайтылды, 2022ж. 29.12. салықтық тексеру нәтижелері негіз болып табылды, оған сәйкес сенімсіз өнім берушілерден 89 285,7 мың теңге сомаға, оның ішінде «С» Компаниясынан қорларды сатып алу бойынша шығыстар азайтылды, 29 237,8 мың теңге сомасында (конус тығыны, науа, құбыр және басқалар), «R» Компаниясы 31 127,9 мың теңге сомасында (науаның сыртқы бұрышы, шатыр қоршауы, өздігінен бұрап тұратын бұрандалар және басқалар), «BP» Компаниясы 28 920,0 мың теңге сомасында (өздігінен жабысатын таспа, профильді мембрана, геотекстильді тоқыма емес материал және басқалар).
Сондай-ақ, 2022ж. 29.12. салықтық тексеру актісінен жоғарыда аталған сенімсіз өнім берушілерден ТМҚ сатып алу бухгалтерлік және салықтық есепке алу деректері бойынша салық кезеңінің соңында (2019ж.) қалдықта есептелгені, тиісінше, салықтық тексеру нәтижелері бойынша салық кезеңінің соңындағы қорлардың құны 89 285,7 мың теңге сомасына азайтылғаны шығады.
2022 ж. 29.12. «В» Компаниясының салықтық тексеру нәтижелері бойынша «С», «R», «BP» Компанияларымен сенімсіз өнім берушілермен өзара есеп айырысу бойынша салық кезеңінің соңындағы қорларды сатып алу бойынша шығыстардың сомаларын алып тастау және қорлар құнын 89 285,7 мың теңге сомасына тиісінше азайту уәкілетті органға немесе «В» Компаниясына шағымданбағанын көрсету қажет сот.
Осылайша, 2020 жылғы КТС (100.00 н.) бойынша декларацияның «салық кезеңінің басындағы қорлардың құны» 100.00.019 І жолы бойынша салық кезеңінің басындағы қорлардың құны 2022ж. 29.12. салықтық тексеру нәтижелерін ескере отырып айқындалуға жатады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, Салық кодексінің 190, 242-баптарының нормаларын ескере отырып, 2020 жылғы салық кезеңінің басындағы қорлар құнының 89 285,7 мың теңге сомасына азаюы және сатылған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстар шегерімдерінен тиісті алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша көрсетілген бөлікте КТС есептеу негізді болып табылады.
Талап қоюдың ескіру мерзіміне қатысты Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қоюдың ескіру мерзімі үш жылды құрайтынын көрсету қажет.
Салық кодексінің 48-бабының 3-тармағында салық төлеушілердің мынадай санаттары үшін осы бапта белгіленген ерекшеліктерді ескере отырып, талап қою мерзімі бес жылды құрайтыны көзделген:
1) Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес осындай санатқа жатқызылған ірі кәсіпкерлік субъектілерінің;
2) жер қойнауын пайдалануға арналған келісім-шартқа сәйкес қызметті жүзеге асыратын тұлғалар.
Бұл ретте, «соттардың салық заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2022ж. 22.12. №9 нормативтік қаулысының 17, 18-тармақтарында салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қоюдың ескіруі оның ішінде салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі деп танылатыны белгіленген:
- салық органы бюджетке төленетін салықтар мен төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеуге, есептеуге немесе қайта қарауға құқылы;
- салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігін табыс етуге міндетті, салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуге, салық есептілігін кері қайтарып алуға құқылы;
- салық төлеуші (салық агенті) салықтар мен бюджетке төленетін төлемдерді, өсімпұлдарды есепке жатқызуды және (немесе) қайтаруды талап етуге құқылы.
Салық органының салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеу немесе қайта қарау құқығына қатысты талап қою мерзімі 2017ж. 25.12. Салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген хабарламалар шығарылған күнге есептеледі салық кодексінің 48-бабының 9-тармағында талап қою мерзімі белгіленген жағдайлар ескіру мерзімі ұзартылады. Аталған баптың 10-тармағында талап қою мерзімін тоқтата тұру жағдайлары көзделген.
Демек, салық органы Салық кодексінің 48-бабына сәйкес белгіленген талап қою мерзімі шегінде салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеуге немесе қайта қарауға құқылы.
Салық кодексінің 314-бабының 1-тармағына сәйкес 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейінгі күнтізбелік жыл КТС есептеу үшін салық кезеңі болып табылатынын атап өту қажет.
Қарастырылып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, КТС есептеу салық кезеңінің басындағы (2020ж.) 89 285,7 мың теңге сомасына қорлардың құнын алып тастау және 2020ж. сатылған тауарлар, жұмыстар, қызметтер бойынша шығыстарды көрсетілген сомаға азайту нәтижесінде жүргізілді.
Бұл ретте, мемлекеттік кірістер департаменті салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2023ж. 27.06. 2020ж. КТС есептеу туралы хабарлама шығарды, яғни Салық кодексінің 48-бабында көзделген талап қою мерзімі шегінде, тиісінше, компанияның көрсетілген бөлімдегі дәлелдері дәрменсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды.
