Даулар түрі: салықтық даулар
Салық төлеушінің санаты: жеке тұлға
Салық түрі: ЖТС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) «E» жеке тұлғасының апелляциялық шағымын алды (бұдан әрі - «E» азаматы) Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі - салық органы) төлем көзінен (ЖТС) салық салынбайтын кірістерден жеке табыс салығын есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, Мемлекеттік кіріс органы салық төлеушінің (салық агентінің) камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы салық органдарының хабарламасын орындамауы мәселесі бойынша 2021ж.01.01. бастап 2021ж.31.12. дейінгі кезеңге тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша төлем көзінен салық салынбайтын кірістерден жеке табыс салығын 421,5 мың теңге сомасында төлемдер (ЖТС) және 191,5 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
«E» азаматы салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда ол салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
ЖТС 2021 жылға есептеуге қатысты.
Салық органының осы тұжырымымен «E» азаматы есептелген салық сомасы дұрыстығымен келіспейді, өйткені тексеру жүргізу кезінде салықтық тексеру актісінде 2021 жылғы ЖТС (240.00-нысан) бойынша декларация және тиісінше төленген салық сомасы ескерілмеген.
2017 жылғы 25.12. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (Салық кодексі) 331-бабы 1-тармағының 1) тармақшасын бұзу шағымданатын соманы және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болды. «E» азаматымен мүлікті сату кезінде құн өсімі түрінде алынған мүліктік табыстан ЖТС есептелмеген.
«E» азаматы дәлелдерін тексеру, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 330-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес салық салынуға жататын жеке тұлғаның мүліктік табысына Салық кодексінің 331-бабында көрсетілген Қазақстан Республикасында жеке тұлғаның мүлікті өткізуі кезіндегі құн өсімінен түскен табыс жатады.
Салық кодексінің 331-бабы 1-тармағының 1) тармақшасымен жеке тұлғаның меншік құқығы тіркелген күннен бастап Қазақстан Республикасының аумағында меншік құқығындағы тұрғын үйлерді, саяжай құрылыстарын, гараждарды, жеке қосалқы шаруашылық объектілерін өткізуі кезінде құн өсімінен түсетін табыс белгіленді.
Салық кодексінің 331-бабының 2-тармағына сәйкес осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мүлікті өткізу кезіндегі құн өсімінен түсетін табыс мүлікті өткізу бағасы (құны) мен оны сатып алу бағасы (құны) арасындағы оң айырма болып табылады.
Сонымен қатар, Салық кодексінің 331-бабының 6-тармағына сәйкес, оны өткізетін адам салған жеке тұрғын үйді, сондай-ақ осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мұрагерлік, қайырымдылық көмек түрінде алынған мүлікті (осы баптың 5-тармағында көзделген жағдайды қоспағанда) өткізген жағдайларда құн өсімінен түсетін табыс мүлікті өткізу бағасы (құны) мен меншік құқығы туындаған күнгі өткізілетін мүліктің нарықтық құны арасындағы оң айырма болып табылады.
Бұл ретте мұндай нарықтық құнды салық төлеуші осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін жеке табыс салығы бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей айқындауға тиіс. Осы тармақтың мақсатында Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы заңнамасына сәйкес бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы шарт бойынша жүргізілген бағалау туралы есепте айқындалған құн нарықтық құн болып табылады.
Тиісінше, бағалау туралы есепте айқындалған нарықтық құн оны сататын адам салған жеке тұрғын үйді, сондай-ақ осы баптың 1-тармағының 1) -7) тармақшаларында көрсетілген, мұрагерлік, қайырымдылық көмек түрінде алынған мүлікті сатудан түскен құн өсімінен түсетін табысты айқындау кезінде қолданылады.
Салық кодексінің 358-бабына сәйкес жеке тұлғаның өз бетінше салық салуға жататын табыстарынан жеке табыс салығын есептеу кейіннен жеке табыс салығы бойынша декларацияда көрсетіле отырып, салық кезеңі үшін алынған табыстар бойынша жүргізіледі.
Айта кету керек, Салық кодексінің 179-бабына сәйкес шағымда, оның ішінде шағым берген адам өзінің талаптары мен осы жағдайларды растайтын дәлелдерге негізделетін мән-жайлар көрсетілуі керек.
Өз дәлелдерін растау ретінде, «E» азаматы шағымға 2021 жылғы жеке табыс салығы бойынша декларация (240.00-нысан), салық есептілігін қабылдау немесе қабылдамау туралы хабарлама, салық пен өсімпұлды төлеу туралы түбіртек қоса берілген.
Салық тексеру актісінен және салық органының ақпаратынан көрініп тұрғандай, «Азаматтарға арналған үкімет» Мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ филиалының мәліметтеріне сәйкес «E» азаматының жылжымайтын мүлікке меншік құқығы пайда болуына және оның тоқтатылуына келесі негіздер бойынша:
- қайталама нысан, пәтер, Абылай хан даңғылы, ҚР 1201400027056055, 2021ж.20.08. заң бойынша мұрагерлік құқығы туралы куәлік.
Осы пәтер бойынша меншік құқығы «E» азаматында келесі негіздер бойынша пайда болды:
- Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 1060-бабының негізінде 2021ж.20.08. заң бойынша мұрагерлік құқығы туралы куәлігі 2014ж.21.03. қайтыс болған «K» азаматшасының үштен бір үлесінде: Желтоқсан көшесінде тұратын ұлы - «E» азаматы мүлік мұрагері болып табылады.
Осы куәлік берілген мұрагерлік мүлік мыналардан тұрады:
Жалпы ауданы 67,70 шаршы метр, оның ішінде тұрғын ауданы 43,50 шаршы метр, РКА 1201400027056055, Абылай хан даңғылындағы алты қабатты үйдің үшінші қабатында орналасқан екі бөлмеден тұратын пәтердің екіден бір үлесі;
Пәтердің көрсетілген үлесі 2021ж.13.08. меншік құқығы туралы куәлік негізінде меншік құқығындағы мұрагерге тиесілі, ол жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) және оның 2021ж.20.08. техникалық сипаттамалары туралы электрондық анықтамамен расталады.
Мұрагерлік мүліктің үштен біріне заң бойынша мұрагерлік құқығы туралы куәлік «B» азаматына берілді.
Мұрагерлік мүліктің үштен бір бөлігіне мұрагерлік құқығы туралы куәлік берілмеген.
Осылайша, «E» азаматының мұра үлесі ортақ жылжымайтын мүлік үлесін беруден мұрагерліктің 1/3 бөлігінен тұрады.
Әрі қарай, «E» азаматы Абылай хан даңғылында орналасқан мүліктегі (пәтердегі) үлесін 33 600,0 мың теңгеге (2021ж.25.08. сатып алу-сату шарты) қайталама объектіні сатты.
Салық кодексінің 331-бабы 7-тармағының 1) тармақшасына сәйкес осы баптың 6-тармағында көрсетілген жағдайда, осы баптың 1-тармағының 1)-7) тармақшаларында көрсетілген сатылған мүлікке меншік құқығы туындаған күні айқындалған нарықтық құн болмаған кезде не 6-тармақта белгіленген нарықтық құнды айқындау мерзімі сақталмаған кезде осы баптың, сондай-ақ осы баптың 6-тармағында көрсетілмеген мүлікті сатып алу бағасы (құны) болмаған басқа жағдайларда мүлік бойынша құн өсімінен түсетін табыс болып табылады, Салық кодексінің осы бабы 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген-мүлікті өткізу бағасы (құны) мен бағалау құны арасындағы оң айырма.
Бұл ретте «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының сатылған мүлікке меншік құқығы туындаған жылдың 1 қаңтарына мүлік салығын есептеу үшін айқындалған құны бағалау құны болып табылады.
Осылайша, тұрғын үйді (пәтерді) сату кезінде өсімнен түсетін табыс «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының мүлік салығын есептеу үшін айқындалған, өткізілген мүлікке меншік құқығы туындаған жылдың 1 қаңтарындағы мүлікті өткізу бағасы (құны) мен бағалау құны арасындағы оң айырма болып табылады.
Қарастырылып отырған жағдайда, «B» азаматы, «P» азаматша, «E» азаматы (сатушылар) жоғарыда көрсетілген пәтер 33 600,0 мың теңгеге сатылды, 2021 ж.25.08. сатып алу – сату шарты негізінде аталған пәтер нотариус куәландырған жылжымайтын мүлікке құқықтарды беру туралы шарт негізінде «сатушыларға» тиесілі. «А» нотариусы берген меншік құқығы туралы куәлік. «N» нотариусы берген заң бойынша мұрагерлік құқығы туралы куәліктер. «N» және «сатып алушыға» 33 600,0 мың теңгеге сатылады, оның ішінде 10 130,0 мың теңге мөлшеріндегі соманы «сатып алушы» «сатушыларға» осы шарт жасалғанға дейін өз қаражатынан қолма-қол ақша қаражатымен төлеген, ал 23 470,0 мың теңге мөлшеріндегі соманы «сатып алушы» «сатушыларға» осы шарт жасалғанға дейін төлеуге міндеттенеді. Осы Шарт жасалған сәттен бастап отыз күн ішінде қолма-қол ақша қаражатын төлеу жолымен кредиттік қаражатты төлеу арқылы жүзеге асырылады.
Тиісінше, аталған жылжымайтын мүліктегі үлес GR-ге меншік «E» азаматы құқығында бір жылдан аз болды:
- 2021ж.20.08. бастап (2021ж. 20.08. заң бойынша мұрагерлік құқығы туралы куәлік). Тіркеу күні 2021ж.27.08.);
- 2021ж.25.08. бастап (2021ж.25.08. сатып алу – сату шарты). Тіркелген күні 2021ж.27.08.).
«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ филиалының берген жауабына сәйкес, 2021 жылы мүлік салығын есептеу үшін жоғарыда аталған пәтердің бағалау құны 8 307,4 мың теңгені құрады.
Қарастырылып отырған жағдайда, «E» азаматы Абылай хан даңғылында орналасқан мүліктегі (пәтердегі) үлесті сату кезінде 4 215,4 мың теңге сомасында құн өсімінен табыс алды (33 600,0 - 8 307,4) = 25 292,6 / 2 =12 646,3 / 3 = 4 215,4.
Осылайша, бағаның өсуінен «E» азаматына түскен табыс 4 215,4 мың теңгені құрады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, «E» азаматымен мүліктегі (пәтердегі) үлесті сату кезінде құн өсімінен 4 215,4 мың теңге сомасында табыс алынды, ЖТС сомасы 421,5 мың теңгені (4 215,4 мың теңге*10%) құрайды.
Сонымен қатар, «E» азаматы 2022ж.27.09. салық органдарына 2021ж. жеке табыс салығы бойынша декларация (240.00-нысан) табыс етілді («бастапқы») атап өткен жөн, онда құн өсімінен түскен табыс 3,7 мың теңгені, бюджетке төленуге жататын ЖТС сомасы 0,4 мың теңгені құрады.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру жүргізу барысында 2021 жылғы жеке табыс салығы бойынша декларацияға (240.00-нысан) сәйкес 0,4 мың теңге мөлшерінде ЖТС есептелген сомасы есепке алынбаған.
Осылайша, 2021 жылғы ЖТС сомасы 0,4 мың теңге көлемінде екенін ескерсек. Азамат «E» бұрын есептелген, тиісінше 2021 жылға ЖТС есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша 0,4 мың теңге сомасында негізсіз болып табылады. Бұл ретте, салықтық тексеру нәтижелері бойынша ЖТС есептеу бөлігінде 421,1 мың теңге сомасында негізді болып табылады.
ЖТС бойынша өсімпұл есептеуге қатысты
Салық органының осы тұжырымымен «E» азаматы өсімпұлдың есептелген сомасы да дұрыс есептелмегенін білдіреді.
«E» азаматы дәлелдерін тексеру салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 116-бабы 1) тармақшасына сәйкес белгіленген мерзімдерде орындалмаған салық төлеушінің (салық агентінің) салық міндеттемесін орындау салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің, оның ішінде олар бойынша аванстық және (немесе) ағымдағы төлемдердің төленбеген сомасына өсімпұл есептеумен қамтамасыз етілуі мүмкін.
Салық кодексінің 117-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес өсімпұлдар осы баптың 2-тармағында белгіленген мерзімде төленбеген салық және бюджетке төленетін төлемдер, оның ішінде олар бойынша аванстық және (немесе) ағымдағы төлемдер сомасына есептелетін мөлшер деп танылады.
Өсімпұл салықты және бюджетке төленетін төлемді төлеу мерзімі күнінен кейінгі күннен бастап, оның ішінде олар бойынша аванстық және (немесе) ағымдағы төлемді, бюджетке төленген күнді қоса алғанда, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесінің 1,25 еселенген мөлшерінде салық және бюджетке төленетін төлемдерді төлеу жөніндегі салық міндеттемесін орындауды кешіктірген әрбір күн үшін әрбір мерзімі өткен күніне есептеледі.
ҚР Қаржы министрінің 2018ж.27.02. №306 бұйрығымен бекітілген Дербес шоттарды жүргізу қағидаларының 7-тармағына сәйкес мемлекеттік кірістер органдарында салықтарды, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, міндетті зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдарды, сондай-ақ өсімпұлдар мен айыппұлдарды есепке алу «Орталықтандырылған біріздендірілген дербес шот» ақпараттық жүйесінде (бұдан әрі – АЖ ОБДШ) жүргізіледі.
№ 306 Қағидалардың 128-тармағында өсімпұлдарды есептеу мынадай формула бойынша жүргізілетіні анықталды: П = (Н * Р / 100 * 1,25 * Д) / 365, мұндағы: Р - есептелген өсімпұлдар сомасы; Н - бересінің сомасы; Р - қайта қаржыландыру ставкасы; Д – мерзімі өткен күндер саны.
№306 Қағидалардың 10-тармағына сәйкес дербес шоттардағы барлық жазбалар осындай жазбалардың заңдылығын растайтын құжаттар негізінде жазбаны жүргізу күні көрсетіле отырып, хронологиялық тәртіппен уақтылы жүргізіледі.
Бұл ретте №306 Қағидалардың 25-тармағында әрбір операцияны жүргізу кезінде дербес шотта операцияның жазылған күні, операцияның мазмұны және (немесе) оның негізінде жазба жүргізілетін құжат көрсетілетіні көзделген.
№306 Қағидалардың 26-тармағына сәйкес операцияны жазудың әрбір күніне салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің, әлеуметтік төлемдердің, өсімпұлдар мен айыппұлдардың сомалары бойынша «бересі (-), артық төлемі (+)» айқындалады.
Өз кезегінде, «Салықтық аудитті электрондық бақылау» АЖ (бұдан әрі – САЭБ АЖ) пайдаланушы нұсқаулығына сәйкес өсімпұлдарды есептеу салықтық тексеру актісіне қосымшалар негізінде ОБДШ АЖ-да автоматтандырылған режимде жүзеге асырылады.
Осылайша, салық заңнамасының ережелеріне сәйкес өсімпұл тиісті қайта қаржыландыру мөлшерлемесін және салық міндеттемесі бойынша берешек сомасын ескере отырып, төлем мерзімі өткен күннен кейінгі күннен бастап салық міндеттемесін орындауды кешіктірген әрбір күн үшін есептеледі.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісінің «өсімпұлды есептеу» бөлімінен тексеру нәтижелері бойынша ЖТС бойынша өсімпұлдың есептелген сомасы 191,5 мың теңге соманы құрайтыны көрсетіледі.
Шағымды қарау барысында Қаржы министрлігі тексеру нәтижелері туралы хабарлама бойынша есептелген ЖТС бойынша өсімпұлдың егжей-тегжейлі есебін ұсыну туралы салық органына сұрау салуды жолдады.
Салық органының хатына сәйкес тексеру актісі бойынша өсімпұл 191,5 мың теңге, өсімпұлды қайта есептеу 95,8 мың теңге, ауытқу 95,7 мың теңге соманы құрады.
Осылайша, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 95,7 мың теңге (191,5 – 95,8) сомасында өсімпұл есептеу негізсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның нәтижелері бойынша салық органының тексеру нәтижелері туралы 0,4 мың теңге сомасында ЖТС және 95,7 мың теңге сомасында өсімпұл есептеу бөлігінде шағымданатын хабарламаның күшін жою, ал қалған бөлігінде өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.
