Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «Т» компаниясының шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы халық тұтынатын тауарлардың кедендік құнының 28 тауарларға арналған декларациясы (бұдан әрі – ТД) бойынша өтінішінің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 11 280,9 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«Т» компаниясы кеден органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органының шешімін толығымен жоюды сұрайды.
Шағымда «Т» компаниясы Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың (бұдан әрі – ЕАЭО) кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағының б) тармақшасына сәйкес №42 «ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы» (бұдан әрі – №42 шешім), бірдей немесе біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасын анықтау мәлімделген кедендік құнды растамау үшін негіз емес, тауарлардың кедендік құнын дұрыс айқындаудың белгісі болып табылады.
«Т» компаниясы шағымданатын ТД бойынша кедендік ресімдеу кезеңінде тауарлардың кедендік құныне жүргізілген бақылау нәтижелері бойынша №42 шешімнің 6-тармағын сақтау негізінде және «Қазақстан Республикасында кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 410-бабының 1-тармағына сәйкес әкелінетін тауарлармен мәміле бағасы бойынша мәлімделген кедендік құн (1-әдіс) расталды деп дәлелдейды.
«Т» компаниясы тауарларға ілеспе құжаттардағы мәліметтердің кедендік құнға әсер ететін ТД-да мәлімделген мәліметтермен сәйкес келмейтіндігін баяндайды, сондай-ақ «Инкотермс» халықаралық ережелері нормативтік құжат болып табылмайтындығын, бірақ халықаралық сауда саласындағы іскерлік айналым әдет-ғұрыптарға жататындығын және дербес заңды күші жоқ екендігіне сілтеме жасайды.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «Т» компаниясы кеден органының тексеру нәтижелері туралы хабарламаның толық күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексере отырып, кеден органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қаралып отырған жағдайда «Т» компаниясы Қытай Халық Республикасынан (бұдан әрі – ҚХР) 28 ТД «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен орналастырылған декларациялау кезінде халық тұтынатын түрлі тауарлар (тауарлардың 95 позициясы) әкелінді.
Сонымен, №1 жеткізушімен жасалған келісім-шарт бойынша 24 ТД бойынша 70 тауар позициясы, №2 жеткізушімен жасалған келісім-шарт бойынша 5 ТД бойынша 25 тауар позициясы әкелінді.
Тауарлардың кедендік құнын декларант әкелінетін тауарлардың мәміле құны бойынша айқындайды (1-әдіс).
Кодекстің 65-бабына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық түрде айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Тексеру барысында автомобиль көлігімен жеткізу кезінде келісімшарттарда CIF Қазақстандағы БӨП 6 ТД, ал 14 ТД теміржол көлігімен – CIP Қазақстандағы елді мекен, және 14 ТД - CIF Қазақстандағы елді мекенге жеткізу шарттары көзделгені анықталды.
Баяндалғанның негізінде кеден органы Инкотермске сәйкес CIF жеткізу шарты тек өзен және теңіз тасымалы кезінде пайдаланылатындығына байланысты ТД-да мәлімделген мәліметтермен тауарға ілеспе құжаттардағы жеткізу шарттары бойынша мәліметтердің алшақтығы туралы қорытынды жасады.
Инкотермс сауда терминдерін түсіндірудің халықаралық ережелеріне сәйкес, жеткізу шарттары CIF, және CIP шарттары бойынша барлық қосымша шығындарды сатушы көрсетілген межелі жерге дейін көтереді (орау, тиеу шығындары, портқа/орынға жеткізу, терминалдық алымдар, тасымалдауға тиеу, тасымалдау төлемдері, сақтандыру, баждар, салықтар және экспорт кезінде кедендік ресімдеу).
«Соттардың кеден заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 29.11.2019ж. №7 Нормативтік қаулысының (бұдан әрі – Қаулы) 8-тармағына сәйкес декларант ұсынған, мәміленің елеулі шарттарына әсер етпейтін және белгілі бір шарттарда мәміле жасасу фактісін жоққа шығармайтын құжаттарды ресімдеудегі жекелеген кемшіліктерді анықтау декларанттың бірінші әдісті заңсыз қолдануына әкеп соқпайды.
Қарастырылып отырған жағдайда, CIF немесе CIP жеткізу шарттарына қарамастан, экспортталатын тауардың құнына Қазақстандағы БӨП (автомобиль көлігі) мен Қазақстандағы елді мекенге (теміржол көлігі) дейін енгізілген барлық шығыстарды сатушы көтеретінін ескере отырып, тексеру актісінде көрсетілген жеткізу шарттарындағы кедендік құнға әсер еткен сәйкессіздіктер туралы дәлелдер мыналар болып табылады дәрменсіз.
Бұдан әрі кеден органы келісімшарттар бойынша 8 ТД бойынша DAP Қазақстандағы БӨП жеткізу шарттары көзделген тауарларды тасымалдауды «Т» компаниясының құрылтайшысы жүзеге асырғанын, бұл жағдайда көлік шығыстары сатушыға бекітілгенін анықтады.
Осының негізінде кеден органы кедендік құнға жеткізушіден Қазақстандағы БӨП-ке дейінгі көлік шығыстары енгізілмеген деп есептейді.
Қарастырылып отырған жағдайда «Т» компаниясының құрылтайшысы «Т» компаниясымен жасалған көлік қызметтерін көрсету туралы шарт негізінде Қазақстандағы БӨП-тен Қазақстандағы елді мекенге дейін 8 ТД бойынша тауарларды тасымалдауды жеке кәсіпкер ретінде жүзеге асырды, бұл орындалған жұмыстар актілерімен және төлем құжаттарымен расталады.
Бұл ретте кеден органы жеткізушіден Қазақстандағы БӨП-ке дейінгі көлік шығындарын «Т» компаниясы шеккен фактіні дәлелдеген жоқ.
Сондай-ақ, тауарларды көліктің автомобиль түрімен жеткізу кезінде тасымалдауды Қазақстан Республикасында тіркелген көлік құралдары жүзеге асырғандығына байланысты 1-әдісті қолданудың мүмкіншілігіне қатысты кеден органының дәлелі тұрақсыз, өйткені сатушы тарапынан тасымалдаушыларды таңдау бойынша шектеулер жоқ.
Әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті растамау дәлелі ретінде (1-әдіс) тексеру актісінде тауарларды кедендік тексеру барысында анықталған тауарларды кедендік тазарту кезінде келісімшарттар бойынша тауарларды бірнеше рет декларацияламау фактілері келтіріледі.
Қарастырылып отырған жағдайда анықталған фактілер бойынша «Т» компаниясы кедендік төлемдер мен салықтарды тиісті төлей отырып, жекелеген 20 ТД ресімдегені анықталды, тиісінше, кеден органының көрсетілген дәлелі де тұрақсыз, өйткені жоғарыда көрсетілген 20 ТД бойынша ресімделген тауарлардың тексеру шеңберінде қамтылған 28 ТД бойынша жеткізу көлеміне қатысы жоқ.
Тексеру актісінде тексеруге жататын «Т» компаниясының 95 ТД-нан анықталған тәуекелдерді басқару жүйесі (бұдан әрі – ТБЖ) бойынша «АСТАНА-1» АЖ тауарларды кедендік тазарту кезеңінде кеден органы 30 ТД-ға қатысты 3 және 6-әдіс бойынша кедендік құнға түзету жүргізгені, сол арқылы құны бойынша әдіс жүргізілгені атап өтіледі әкелінетін тауарлармен мәмілелер (1-әдіс) келісімшарттардың барлық басқа жеткізілімдері бойынша расталмайды.
Кедендік ресімдеу кезеңінде тауарлардың позициялары бойынша 30 ТД шеңберінде түзету кедендік тексерумен қамтылмаған жүргізілгенін атап өту қажет.
Қарастырылып отырған жағдайда кедендік бақылау ТБЖ кедендік ресімдеу кезеңінде өздеріне қатысты жұмыс істемеген тауарлардың 95 позициясы бойынша 28 ТД-ға қатысты тауарлар шығарылғаннан кейін жүзеге асырылды, осыған байланысты көрсетілген дәлел де дәрменсіз болып табылады, өйткені бір тауарлар шығарылғанға дейін ТБЖ бойынша кедендік құнды айқындау әдісі мен мөлшерін өзгерту әдісті өзгерту үшін негіз болып табылмайды басқа тауарлар шығарылғаннан кейінгі кедендік құнның анықтамалары мен мөлшері.
Тексеру барысында кеден органы «Т» компаниясының кедендік құнын СЭҚ қатысушылары ҚХР-дан сол шарттарда әкелген ұқсас тауарлар құнының (бағасының) шамасының мониторингі негізінде басқа жеткізілімдердің құнымен салыстыру арқылы «АСТАНА-1» АЖ баға ақпаратына сәйкес ЕАЭО кеден органдарының ақпараттық ресурстарының электрондық дерекқорына талдау жүргізді жеткізілімдер, бағаланатын тауарлармен бірдей немесе тиісті уақыт кезеңінде.
Талдау нәтижесінде «Т» компаниясы әкелген тауарлардың 95 позициясы бойынша кедендік құн индексінің «АСТАНА-1» АЖ-ға 28 ТД бойынша шығарылған тауарларды әкелудің салыстырылатын уақыт кезеңінде СЭҚ-тың басқа қатысушылары әкелген салыстырылатын тауарлардың құнынан кеміту жағына ауытқуы анықталды.
Бұл ретте Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. №42 шешімімен бекітілген ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізудің ерекшеліктері туралы Ереженің 5-тармағына сәйкес біртекті тауарлардың бағасымен салыстырғанда әкелінетін тауарлардың неғұрлым төмен бағасын анықтау тауарлардың кедендік құнын дұрыс айқындамаудың белгісі болып табылады.
Осы мән-жайларды анықтау тауарлардың кедендік құнын кедендік тексеруді тағайындау және жүргізу үшін негіздердің бірі болып табылады, бірақ кедендік құнды айқындау әдісінің күшін жою және (немесе) өзгерту үшін негіз болып табылмайды.
Сонымен қатар, тексеру актісінде бірдей тауарларға баға диапазонын көрсете отырып, салыстырмалы талдау нәтижелері көрсетілмеген. Көрсетілген бағалардың болмауы кеден органының кодекстің 68-бабының 3-тармағына сәйкес кедендік құнды айқындау үшін ең төмен құнды қолданғанын растамайды.
Осылайша, кедендік тексеру актісінде кедендік құнды айқындаудың негізгі әдісін қолдану мүмкіндігі туралы дәлелді дәлелдер келтірілмеген, ұсынылған құжаттарды зерделеу кезінде тауарлардың кедендік құны бойынша дұрыс емес мәліметтерді табу туралы ақпарат жоқ.
Осылайша, шағымды қарау қорытындысы бойынша кедендік құнды төмендету фактілері өзінің құжаттамалық растамасын таппады, ЕАЭО және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын бұзушылықтар анықталмады, әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (1-әдіс) пайдалана отырып тауарлардың кедендік құны Кодекстің 66 және 67-баптарына сәйкес мәлімделді.
Жоғарыда көрсетілген мән-жайларды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік бажды және ҚҚС есептеуі заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.
