Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС, шығынды азайту
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «KGZ» Компаниясының Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің (бұдан әрі-салық органы) қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2017ж. 01.01. бастап 2020ж. 31.12. дейін салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша «KGZ» Компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 2023ж. 02.02. өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығын есептеу туралы хабарлама шығарылды Қазақстан Республикасының аумағында (бұдан әрі-ҚҚС) салық сомасы 143 597,2 мың теңге және өсімпұл сомасы 21 410,3 мың теңге, шығынды азайту сомасы 1 216 792,3 мың теңге.
Компания салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда ол салық органының шешімін толығымен жоюды сұрайды.
2017 жылғы 25 жетоқсандағы «салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 242, 264 және 400-баптарының талаптарын бұза отырып, Компания үшінші тұлғалардан көрсетілетін қызметтерді, жұмыстарды немесе тауарлардың құнын сатып алу жөніндегі шығыстарды негізсіз шегерімге жатқызғаны шағымданатын салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды. 2020-2021жж. шарт шеңберінде 1 216 792,3 мың теңге сомасында, 2020-2021жж. 1-4 тоқсан үшін ҚҚС есебіне 143 597,2 мың теңге сомасында, 2020-2021жж. үшін 1 216 792,3 мың теңге сомасында шығындар азайтылды.
Салық органының осы тұжырымымен «ОМG» Компаниясының 2020ж. 27.02. және 2020ж. 30.12. жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарын орындау шеңберінде келіспейді, Компания мен «ОМG» Компаниясы арасында 2020ж. 27.02. №388-203, 2020ж. 30.12. №1845-203 шарттар жасалғаны шығады.
Шағымда Компанияның газ өндіру және газ кен орындарына техникалық қызмет көрсету саласында көп жылдық тәжірибесі, тәжірибесі және білікті қызметкерлері болғандықтан, Компания оператордың қызметтерін орындау үшін тартылғаны көрсетілген. Шарттардың 2.1 - тармағына сәйкес шарттардың мәні «ОМG» Компаниясының атынан келісімшарттық аумақтарда жұмыстарды (тапсырмаларды) орындау, қызметті жедел басқару және жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарды (бұдан әрі-«келісімшарттар») орындауға байланысты есептік - есептік операциялар болып табылады. Жұмыстар (тапсырмалар) табиғи газды және газ конденсатын өндіруді, сондай-ақ табиғи газды және газ конденсатын өндіру кезінде техникалық қолдауды білдіреді.
Шағымнан жоғарыда аталған жұмыстарды көрсету үшін шарттар бойынша міндеттемелерді орындау мақсатында Компания үшінші тұлғаларды (қосалқы мердігерлік компаниялар) тартқаны шығады.
Шарттар тапсырма Шарттары ретінде ресімделеді, бірақ олардың экономикалық мәні бойынша жоғарыда аталған шарттар тапсырма Шарттары болып табылмайды. Қалай болғанда да, тараптар таңдаған шарт нысаны қызмет көрсету фактісінің жоқтығын көрсетпейді және «ОМГ» Компаниясы мен Компания арасындағы құқықтық қатынастардың экономикалық мәнін жоймайды. Яғни, іс жүзінде шарттар ақылы қызмет көрсету шарттары болып табылады.
Шағымда тапсырма шарты бойынша бір Тарап екінші Тараптың атынан және есебінен белгілі бір заңдық іс-әрекеттер жасауға міндеттенетіні көрсетілген, мұнда заңдық іс-әрекеттер деп заңдық салдарға әкеп соғатын іс-әрекеттер түсініледі. Өз кезегінде, өтеулі қызмет көрсету шарты бойынша Орындаушы Тапсырыс берушінің тапсырмасы бойынша осы қызметтерді көрсетуге міндеттенеді, ал Тапсырыс беруші осы Қызметтерді төлеуге міндеттенеді.
Шағымда Компания кен орындарында газ өндіру бойынша тұрақты жұмысты қамтамасыз ету және әкімшілендіру бойынша өндірістік қызметтер кешенін көрсеткені атап өтілді. Тиісінше, Компания шарттардың мәні Компанияның «ОМГ» Компаниясының атынан белгілі бір заңды іс-әрекеттер жасауы емес, «ОМГ» Компаниясының атына табиғи газ өндіру бойынша қызметтер және белгілі бір ақыға кен орындарын техникалық қолдау бойынша қызметтер көрсету болып табылады деп мәлімдейді.
Компания тапсырма шартын жасасу кезінде сенім білдірілген өкілдің іс-әрекеттері сенім білдірушінің тапсырмаларын орындаумен шектелетінін, басқаша айтқанда, сенім білдірілген өкілдің іс-әрекеттері өз бетінше әрекет ету мүмкіндігін білдірмейтінін атап өтеді. Осы ережеге сілтеме жасай отырып, Мемлекеттік кіріс органы шарттар шеңберінде үшінші тұлғалармен жасалатын мәмілелер бойынша барлық жауапкершілік «ОМG» Компаниясына жүктелуі тиіс, яғни «ОМG» Компаниясында үшінші тұлғалармен өзара есеп айырысулар, сондай-ақ үшінші тұлғалар көрсеткен жұмыстар мен қызметтерді қабылдау бойынша тиісті құқықтар мен міндеттер туындайды деп бекітеді.
Сондай-ақ, шағымда шарттар ақылы қызмет көрсету шарттары болып табылатындығы көрсетілген. Демек, Компанияның атына жеткізушілер қойған шот-фактуралар бойынша оператордың қызметтерін көрсету барысында тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алу кезінде төлеген ҚҚС сомасы есепке жатқызылуы тиіс, өйткені алынған тауарлар, жұмыстар мен қызметтер оператордың қызметтерін сату бойынша салық салынатын айналым мақсаттары үшін пайдаланылады.
Тиісінше, Компанияның пікірінше, Мемлекеттік кірістер органы операторлық қызмет бойынша қызметтерді жүзеге асыру шеңберінде тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу құнын сатып алу жөніндегі айналымдардан алып тастамауға тиіс, өйткені бұл сатып алу салық салынатын айналымды алу мақсатында оператордың қызметтерін іске асыру барысында жүзеге асырылды және бастапқы құжаттармен (шарттармен, шот-фактуралармен) расталады және актілермен / жүкқұжаттармен).
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, шағымда атап өтілгендей, Мемлекеттік кірістер органының ҚҚС сомаларын есептен шығаруға және залалды азайтуға қатысты әрекеттері Компания Салық кодексінің нормаларына қайшы келеді деп санайды.
Компанияның дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган келесі қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242 - бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, осы Кодекске сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, осы бапта және осы Кодекстің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегеруге жатады.
Осы тармақтың ережелері Салық төлеушінің Қазақстан Республикасында да, одан тыс жерлерде де шеккен шығыстарына қолданылады.
Шегерімдерді салық төлеуші өзінің табыс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде іс жүзінде жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
Бұл ретте, Салық кодексінің 264 - бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес табыс алуға бағытталған қызметпен байланысты емес шығындар шегерімге жатпайды.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес ҚҚС қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының, егер олар пайдаланылса немесе пайдаланылса, алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер үшін төленуге жататын ҚҚС сомаларын есепке жатқызуға құқығы бар салық салынатын айналым мақсаттары.
Салық кодексінің 190-бабының 3-тармағына сәйкес, егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі Бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін атап өту қажет. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Салық кодексінің 190-бабының 2-тармағында есепке алу құжаттамасы: бухгалтерлік құжаттаманы, салық нысандарын, салықтық есепке алу саясатын, салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтитыны айқындалған.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 1-тармағына сәйкес Бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуы тиіс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуға тиіс, мұнда басқалармен қатар операция жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету және оның дұрыстығы көзделген (оның) ресімдеу.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу осы шығыстар табыс алуға бағытталған жағдайда операция не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі.
Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес, оның ішінде операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркеу бойынша жүзеге асырылады.
Қарастырылып отырған жағдайда, Компания (сенім білдірілген өкіл/Оператор) мен «Өзенмұнайгаз» АҚ (Сенімгер) арасында жасалған 2020ж. 27.02. №388-203 ұсынылған тапсырма шартынан (бұдан әрі - тапсырма шарты) 2.1-тармаққа сәйкес келеді. Сенім білдірілген өкілге сенім білдірілген өкілдің атынан және тапсырмасы бойынша келісімшарттық аумақтардағы жұмыстарды (тапсырмаларды) орындауды, қызметті жедел басқаруды және келісімшарттардың орындалуына байланысты есепке алу-есеп беру операцияларын тапсырады, осыған байланысты сенім білдірілген өкіл бекітілген Өндірістік бағдарламада көзделген жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды атынан, мүддесі үшін және сенім білдірушінің есебінен жүзеге асыруға міндеттенеді/жоспар және бюджет.
Осы Шарттың талаптары мен ережелерін ескере отырып, 2.3-тармақта көрсетілгендей. Сенім білдірілген өкіл дербес немесе мердігер ұйымдар арқылы осы Шартта және келісімшарттарда көзделген келісімшарттық аумақтарда жұмыстарды (тапсырмаларды) жүргізуге уәкілетті және тиіс.
2.4. тармақпен осы Шартта сенім білдірілген өкіл (Компания) жасаған мәмілелер бойынша құқықтар мен міндеттер тікелей Сенімгерден («ОМГ» Компаниясы) туындайтыны айтылған. Осы Шарт шеңберінде сенім білдірілген өкілдің келісімшарттар бойынша барлық іс-әрекеттері міндетті күшке ие және сенім білдірушінің іс-әрекеті болып саналады.
Бұдан басқа, 4.4.10. тармақтарда, 4.4.17. Тапсырма шарты сенім білдірілген өкілдің міндетіне оның ішінде тапсырманы белгіленген тәртіппен орындау бюджет жоспарының (ОБЖ) бағдарламасын орындау үшін қажетті тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын ескере отырып, сенім білдірушінің атынан және (немесе) тапсырмасы бойынша ОБЖ сәйкес тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу шарттарын жасасу кіреді.
Бұл ретте сенім білдірілген өкілдің алынатын сыйақыны қоспағанда, келісімшарттар шеңберінде жұмыстарды (тапсырмаларды) жүргізу кезінде пайда табу мақсаты болмайды. Сенім білдірілген өкілдің сыйақысы-сенім білдірілген өкілдің осы Шартта көзделген жұмыстарды (тапсырмаларды) орындағаны үшін белгіленген құны, оны сенім білдіруші сенім білдірілген өкілге ай сайынғы негізде, тапсырма шартының №2 қосымшасына сәйкес төлейді.
Тиісінше, 2.4. тармақтың шарттарынан көрініп тұрғандай Компания (сенім білдірілген өкіл) келісімшарттық аумақтарда өз бетінше немесе мердігерлік ұйымдар арқылы жұмыс жүргізуге уәкілетті.
Тексеру актісінен Компанияның атына «ОМG» Компаниясы төлеген сыйақы сомасын Компания 2020-2021жж. 1-4 тоқсандары үшін ҚҚС бойынша салық салынатын айналымға енгізгені шығады.
Мәселен, шағымды қарау барысында Компания оператордың 2020-2021жж. бюджетін ұсынды, оның ішінде 2020ж. үшін кіріс сомасы 2154,7 мың теңге, операциялық шығыстар 2154,7 мың теңге сомасында бекітілді, олар 1964,5 мың теңге сомасында өзіндік құнға, жалпы және әкімшілік шығындар 190,2 сомасында бөлінеді мың теңге, оның ішінде материалдық шығындар 98,6 мың теңге сомасында.
Материалдық шығындарға мердігерлік ұйымдардың көрсеткен қызметтері (ауыз су, тасымалдау қызметтері, объектілерді күзету қызметтері, персоналды оқыту қызметтері, дезинфекция, кадрларды оқыту және даярлау, азаматтық-құқықтық жауапкершілікті сақтандыру, негізгі құралдарды жалға беру және басқалар) кіретінін атап өткен жөн, олар тексеру барысында шегерімдерден және шегерімдерден алынып тасталды 2020-2021 жылдарға арналған ҚҚС.
Бұл ретте, бұл қызметтер Компанияның (сенім білдірілген өкілдің) жоғарыда аталған шартта көзделген жұмыстарды (тапсырмаларды) орындағаны үшін белгіленген құн ретінде Компанияның атына «ОМG» Компаниясы төлейтін сыйақы сомасына кіретін шығындар болып табылады, оны «ОМG» Компаниясы (Сенімгер) Компанияға ай сайынғы негізде төлейді.
Тексеру барысында «ОМG» Компаниясына қарсы тексеру жүргізілгенін атап өткен жөн (31.01.2023ж. №6 Акт). Қарсы тексеру барысында «ОМG» Компаниясының атына тапсырма шартын жасасуға қатысты жазбаша түсініктеме беру, сондай – ақ Компанияның өз атынан жеткізушілермен-үшінші тұлғалармен шарттар жасасу себептері туралы талап жіберілді.
Мәселен, «ОМG» Компаниясы 30.01.2023 жылғы талапқа жауап берді, онда «жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 49-бабының 1 және 3-тармақтарына сәйкес жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт, қатты пайдалы қазбаларды барлауға немесе өндіруге арналған лицензиялар бойынша оператор жер қойнауын пайдаланушы құратын немесе айқындайтын, жер қойнауын пайдаланушымен жұмыс істейтін заңды тұлға болып табылатынын түсіндіреді. жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде жер қойнауын пайдаланушының өкілі ретінде.
Оператор мен жер қойнауын пайдаланушы арасындағы қатынастар келісімшарттың немесе жер қойнауын пайдалануға арналған лицензиялардың мерзімінен аспайтын мерзімге қарапайым жазбаша нысанда жасалатын олардың арасындағы келісіммен реттеледі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 846-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес тапсырма шарты бойынша бір Тарап (сенім білдірілген өкіл) екінші Тараптың (сенім білдірушінің) атынан және оның есебінен белгілі бір заңдық әрекеттер жасауға міндеттенеді. Сенім білдірілген өкіл жасаған мәміле бойынша құқықтар мен міндеттер тікелей сенім білдірушіден туындайды. Тапсырма шарты жазбаша нысанда жасалады.
Осыған байланысты, жоғарыда көрсетілген нормаларды ескере отырып, «ОМG» Компаниясы жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде «ОМG» Компаниясының өкілі ретінде әрекет ететін операторды тағайындау үшін жыл сайын тапсырма шарттарын жасасады.
Бұл ретте қарсы тексеру актісінде 2020ж. 27.02., 2020ж. 30.12. жасалған тапсырма Шарттары шеңберінде Компания мен «ОМG» Компаниясы арасында жүзеге асырылған өзара есеп айырысуларды растауға сұрау салу бойынша сәйкессіздіктер белгіленбегені көрсетілген.
Сонымен қатар, тексеру барысында Компания бастапқы бухгалтерлік құжаттарды, Компанияның мердігер ұйымдармен өзара есеп айырысуын растайтын 1С бухгалтерия бағдарламасының ақпаратын ұсынғанын атап өткен жөн.
Осылайша, салық кодексінің 242, 400-баптарын ескере отырып, мердігер ұйымдардың 2020-2021жж. үшін орындаған жұмыстары мен көрсетілген қызметтері бойынша шығыстарды тексеру барысында 1 216 792,3 мың теңге сомасында, 2020-2021жж. 1-4 тоқсанына есептегенде 143 597,2 мың теңге сомасында ҚҚС-ты алып тастау және ҚҚС-ты тиісті есептеу, сондай-ақ ҚҚС-ты азайту шығын негізсіз болып табылады.
Өткен апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаның толық күшін жою туралы шешім қабылданды.
