1. Кедендік даулар
2. Заңды тұлға
3. Тауарларды жіктеу
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» компаниясынан кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «ірі қара мал» - тауарын жіктеудің дұрыстығына кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 1 916,3 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден орган шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «К» компаниясы кеден органының тауарларын жіктеу жөніндегі шешіміне сәйкес компания импорттаған тауарларға СЭҚ ТН – 0102 29 590 0 коды берілген, «салмағы 300 кг-нан асатын басқа құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары), басқа да тірі ірі қара мал» сияқты, заңсыз екенін түсіндіреді.
Тауарды сыныптау туралы шешім шығаруға импортталған малдың Республикалық палата (бұдан әрі - Палата) мүшелері бекіткен фенотип және экстерьер бойынша стандартқа сәйкес келмейтіндігі көрсетілген Герефорд тұқымды ірі қара малды жалпы қарап тексеру Актісі негіз болды. Алайда, бұл Акт белгіленген заңнама нормаларына сәйкес келмейді. Осылайша, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 11.12.2015ж. № 3-2/1078 бұйрығының 11-тармағында «Экспорттаушы елдердің құзыретті органдары импортталған асыл тұқымды өнімге (материалға) берген асыл тұқымдық куәлікті немесе оған балама құжатты тану тәртібі туралы ережені бекіту туралы» (бұдан әрі - Бұйрық) актіге комиссия төрағасы қол қояды деп белгіленген. Көрсетілген қарап тексеру актісінде төрағаның қолы қамтылмайды, тиісінше заңдық күші болмайды.
Кедендік тексеру актісінде кеден органы «К» компаниясы әкелген ірі қара мал (бұдан әрі – ІҚМ) асыл тұқымды болып табылмайды деп көрсетілген Герефорд тұқымының Республикалық палатасының хатына да сілтеме жасайды.
Бұйрыққа сәйкес асыл тұқымды ІҚМ тану немесе танудан бас тарту үшін хаттар, хаттамалар емес, бекітілген нысан бойынша қорытынды қажет. Сонымен қатар, мұндай қорытынды кеден органына ұсынылмаған.
«К» компаниясы тауардың кодын өзгертуді кеден органы жеткілікті заңды деректер мен негіздерсіз жүргізді деп есептейді.
ҚҚС есептеуге қатысты «К» компаниясы 25.12.2017ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексінің (бұдан әрі – Салық кодексі) 427-бабы 1-тармағының 10) тармақшасында импортталған ірі қара мал есепке жатқызу әдісімен ҚҚС төлеуге жататыны туралы хабарлайды. Сонымен бірге, аталған бапта аталған тауарлардың тізбесі мен оны қалыптастыру тәртібін салық саясаты саласындағы уәкілетті орган айқындайтыны да айтылады. Импортталатын тауарлардың осы тізбесі іс жүзінде м. а. бұйрығымен бекітілген. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 21.02.2018ж. №67 бұйрығына сәйкес кедендік ресімдеу кезінде тек «барлық түрдегі асыл тұқымды жануарлар» ғана көрсетілген.
Қаралып отырған жағдайда «құқықтық актілер туралы» ҚР 06.04.2016ж. №480-V ҚРЗ Заңының 12-бабына сәйкес иерархия туралы нормалар қолданылады.
«К» компаниясы бұл жағдайда Салық кодексінің 247-бабы 1-тармағының 10-тармақшасын қолдану қажет деп есептейді (аталған ІҚМ асыл тұқымды болып табылатынына не табылмайтынына қарамастан), онда импортталған ІҚМ есепке жатқызу әдісімен ҚҚС төлеуге жататыны нақты жазылған.
Бұдан басқа, «К» компаниясы 2018 жылы Қазақстан Республикасында импортталған ІҚМ басын ұлғайтуға бағытталған «Сыбаға» Мемлекеттік кредит беру бағдарламасы іске қосылғанын түсіндіреді. «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ және «ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ мемлекеттік бағдарламаның операторлары болып табылады.
ІҚМ сатып алу мақсатында «К» компаниясы «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ-ға жүгініп, қарыз шартын жасасты. Қарыз қаражатына «К» компаниясы «Х» компаниясымен (Ресей) ауыл шаруашылығы жануарларын сатып алу-сату шартын жасасты.
«К» компаниясы 80 асыл тұқымды ІҚМ жеткізгені үшін резидент еместің пайдасына тауар үшін төлем жүргізді, оның ішінде 48 асыл тұқымды емес ІҚМ жеткізілді (Палатаның бекітуі бойынша), ал 32 ІҚМ жеткізілмеді.
«Х» компаниясынан ІҚМ алу мәселесі Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің қолдауымен мемлекетаралық деңгейде қарастырылуда, себебі «Х» компаниясының әрекеттерінен зардап шеккен қазақстандық фермерлердің саны қазіргі уақытта 16 шаруа қожалығын құрайды.
«N» қаласы бойынша Ресей ІІМ-нің СЧ СУ қаулысымен «Х» компаниясы басшылығының анықталмаған адамдарына қатысты қылмыстық іс қозғалды, олардың әрекеттерінде Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексінің 7-бабының 159-бөлігінде «Кәсіпкерлік қызмет саласындағы шарттық міндеттемелерді қасақана орындамаумен байланысты алаяқтық деп көрсетілген, аса үлкен мөлшерде жасалған».
Қазіргі уақытта қылмыстық іс сот өндірісінде.
Осыған байланысты, «К» компаниясының құқық қорғау органдарына жүгінгенін ескере отырып, кедендік тексеру жөніндегі іс-әрекеттер мән-жайлар анықталғанға дейін және тергеу органдары немесе сот тиісті іс жүргізу актісін шығарғанға дейін тоқтатыла тұруы тиіс.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «К» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаны заңсыз деп алып тастауды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 393-бабына сәйкес – Кеден органдарында тауарлардың Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінгені және (немесе) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында орналасқандығы туралы ақпарат болған кезде, кеден органдары тауарларды шығару фактісін растайтын мәліметтерді тексеру мақсатында Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында тұрған тауарларға қатысты кедендік бақылау жүргізуі мүмкін Еуразиялық экономикалық одақтың және (немесе) Қазақстан Республикасының кеден заңнамасын бұза отырып жүзеге асырылады.
Кодекстің 40-бабына сәйкес тауарларды жіктеу деп қаралатын тауарларды СЭҚ ТН бойынша нақты тауар позицияларына, субпозицияларға және ішкі субпозицияларға кезең-кезеңімен жатқызу түсініледі.
Тауарларды жіктеу негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) Өнім орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал.
Бұл ретте СЭҚ ТН түсіндірудің негізгі қағидаларын және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, субпозицияларға ескертпелерді), сондай-ақ ерекше сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарларды өңдеу дәрежесін ескере отырып, тауарлық кіші субпозицияларға бір мәнді жатқызу қағидаты сақталады.
Кеден органы тауарларды шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік декларациялау кезінде олардың дұрыс жіктелмегенін кеден органы анықтаған жағдайда тауарларды жіктеуді жүзеге асырады. Бұл жағдайда кеден органы орындау үшін міндетті болып табылатын тауарларды жіктеу туралы шешім қабылдайды.
Қаралып отырған жағдайда, «Х» компаниясымен (Ресей) жасалған ауыл шаруашылығы жануарларын сатып алу-сату шартының негізінде «К» компаниясы Чехиядан «HEREFORD тұқымының асыл тұқымды құнажындары» (48 бас) тауарларын әкелу жүзеге асырылды. Бұл ретте 2 (екі) басты ашу хаттамаларына сәйкес (19.04.2021ж. және 29.07.2021ж.).
Осылайша, кедендік декларациялау ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастырыла отырып, 46 мал басына қатысты жүргізілді.
«К» компаниясы осы тауарды кедендік декларациялау кезінде тауарларға арналған декларацияның 33-бағанында СЭҚ ТН коды мәлімделген – 0102 21 100 0 «таза тұқымды асыл тұқымды малдар: құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары)» кедендік әкелім бажының 0% мөлшерлемесімен және ҚҚС нақты төлеуімен.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы «К» компаниясының жоғарыда көрсетілген тауар бойынша СЭҚ ТН кодын мәлімдеуінің дұрыстығы мәніне кедендік тексеру жүргізді.
Тексеру барысында «К» компаниясы ұсынған құжаттардың негізінде кеден органы тауарды сыныптау бойынша шешім шығарды – «Hereford тұқымының асыл тұқымды құнажындары», оған сәйкес тауарға ЕАЭО СЭҚ ТН кодтары берілді:
– 0102 29 590 0, «салмағы 300 кг-нан асатын басқа құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары), басқа да үй тірідей ірі қара мал» (баж мөлшерлемесі - 5%);
– 0102 29 490 0, «салмағы 160 кг - нан асатын, бірақ 300 кг-нан аспайтын басқа құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары), басқа да тірі үй ірі қара малы» (баж мөлшерлемесі - 5%).
Кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы жоғарыда көрсетілген тауарға қатысты кедендік әкелу бажы мен ҚҚС есептеген.
«К» компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттар мен мәліметтерді зерделеу кезінде 80 бас ІҚМ – ның 46 басы әкелінгені, ал жөнелтуші ел-Чехия екендігі анықталды.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 12.03.2013ж. №4 «Еуразиялық экономикалық одақтың сыртқы экономикалық қызметінің бірыңғай тауар номенклатурасына түсіндірмелер туралы» ұсынымына сәйкес 0102 21 және 0102 31 - қосалқы позициялардағы «таза тұқымды асыл тұқымды жануарлар» термині құзыретті ұлттық органдар «таза тұқымды» санатына жатқызған асыл тұқымды жануарларды ғана білдіреді.
«Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 1 – бабының 7-тармақшасына сәйкес «асыл тұқымды мал» - Республикалық палатада тіркелген, тұқымның өнімділік бағыты мен деңгейіне сай келетін таза тұқымды мал.
Жоғарыда көрсетілген Заңның 9-бабында асыл тұқымды өнімнің (материалдың) импорты ветеринариялық сертификат және экспорттаушы елдің құзыретті органдары берген белгіленген тәртіппен танылған асыл тұқымдық куәлік немесе оған балама құжат болған кезде жүзеге асырылады деп айқындалған.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 11.12.2015ж. №3-3/1084 бұйрығымен бекітілген асыл тұқымды өнім (материал) мәртебесін беру (тоқтата тұру, күшін жою) қағидаларының 2-тармағына сәйкес асыл тұқымды өнім (материал) мәртебесін ауыл шаруашылығы жануарларының тұқымдары, өнімділік бағыттары және түрлері бойынша республикалық палаталар береді.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 11.12.2015ж. №3-2/1078 бұйрығымен бекітілген экспорттаушы елдердің құзыретті органдары импортталған асыл тұқымдық өнімге (материалға) берген асыл тұқымдық куәлікті немесе оған балама құжатты тану тәртібі туралы Ереженің 20-тармағына, импортталған асыл тұқымдық өнімге берілген асыл тұқымдық куәлікті немесе оған балама құжатты тануды аяқтау рәсіміне сәйкес импорттаушыға белгіленген үлгідегі берілген асыл тұқымдық куәлікті немесе оған балама құжатты тану туралы қорытынды болып табылады.
Бұл ретте «К» компаниясы кедендік тазарту кезеңінде де, кедендік тексеру барысында да асыл тұқымды өнімнің мәртебесін растайтын құжаттарды ұсынған жоқ.
Кеден органының сұратуы бойынша Герефорд тұқымының Республикалық Палатасы Чех Республикасынан операторы – «Х» компаниясы (Ресей) әкелген Герефорд тұқымының ІҚМ асыл тұқымды болып табылмайтынын және Герефорд тұқымының бекітілген стандартына сәйкес келмейтінін растады.
Сондай-ақ, «К» компаниясының өтініші негізінде Палата мүшелері бекіткен Чех Республикасынан импортталған тұқым стандартына сәйкестігін тексеру үшін комиссия ұйымдастырылды.
Тексеру нәтижелері бойынша «К» компаниясымен импортталған ІҚМ палата мүшелері бекіткен фенотип пен экстерьер бойынша тұқым стандартына сәйкес келмейтіні анықталды.
Бұдан басқа, республикалық Герефорд тұқымы палатасының экспорттаушы елдерінің құзыретті органдары импортталған асыл тұқымдық өнімге (материалға) берген асыл тұқымдық куәліктің немесе оған балама құжаттың үлгісін қарау жөніндегі комиссия отырысының 04.07.2019ж. хаттамасына сәйкес «К» компаниясы Чех Республикасы экспорттаушы елінің құзыретті органы берген асыл тұқымдық куәліктердің үлгілерін танудан бас тартты. куәліктің немесе оған балама құжаттың тану тәртібі туралы талаптарға сәйкес келуі және қажетті мәліметтерді көрсетпейді.
Құзыретті ұлттық орган импортталған тауар – «HEREFORD тұқымының асыл тұқымды құнажындары» тауарлық кіші қосалқы позицияның мәтінін негізге ала отырып және заңды мақсаттар үшін таза тұқымды асыл тұқымды мал санатына жатқызылмағанын ескере отырып, СЭҚ ТН 1 және 6-түсіндірудің негізгі қағидаларына сәйкес тауарды сыныптау СЭҚ ТН кодтары бойынша жүзеге асырылады:
– 0102 29 590 0, «- үйдегі ірі қара мал: -- өзгелері: --- өзгелері: ---- салмағы 300 кг-нан астам: - - - - құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары): - - - - - өзгелері» (баж мөлшерлемесі - 5%);
– 0102 29 490 0, «- үй ірі қара мал: -- өзгелері: - - - өзгелері: - - - - массасы 160 кг-нан астам, бірақ 300 кг-нан аспайтын: - - - - - құнажындар (ірі қара малдың бірінші төлдеуге дейінгі ұрғашылары): - - - - - өзгелері» баж мөлшерлемесі - 5%).
Есепке жатқызу әдісімен ҚҚС төлеуге қатысты Салық кодексінің 427 – бабы 1-тармағының 10) тармақшасына сәйкес ҚҚС «тірі ірі қара мал» тауары бойынша есепке жатқызу әдісімен төленетінін атап өткен жөн.
ҚҚС есепке жатқызу әдісімен төленетін тауарлардың тізбесін және оны қалыптастыру тәртібін салық саясаты саласындағы уәкілетті орган айқындайды.
Аталған бапты іске асыру үшін Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 21.02.2018ж. № 67 бұйрығымен ҚҚС есепке жатқызу әдісімен төленетін импортталатын тауарлардың тізбесі және оны қалыптастыру қағидалары (бұдан әрі – №67 Тізбе) бекітілді.
0102 тауар позициясында жіктелетін тірі ірі қара малға есепке жатқызу әдісімен ҚҚС төлеу бойынша норманы таратуды көздейтін №67 Тізбеге өзгерістер 2020 жылғы мамырда енгізілді (ҚР ҰЭМ 05.05.2020ж. №35 бұйрығы).
«Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасының 06.04.2016ж. № 480-V ҚРЗ Заңының 11-бабының 3-тармағына сәйкес егер нормативтік құқықтық актінің өзінде оның қандай да бір құқық нормасы қосымша нормативтік құқықтық акт негізінде қолданылатыны көрсетілсе, онда бұл норма негізгі және қосымша нормативтік құқықтық актіге сәйкес қолданылады.
Бұл ретте кедендік декларациялау кезінде «К» компаниясы «HEREFORD тұқымының асыл тұқымды құнажындары» тауары үшін ҚҚС – ты іс жүзінде дербес төлегенін атап өту қажет. Осыған байланысты ҚҚС-ты есепке алу әдісімен төлеуге қатысты дау дәрменсіз болып табылады және қарауға жатпайды.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, «HEREFORD тұқымының асыл тұқымды құнажындары» – тауардың дұрыс жіктелмеуіне байланысты кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
