Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) «M» компаниясының аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген спирттің және (немесе) шарап материалының, алкоголь өнімінің барлық түрлеріне акцизді есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламасына (бұдан әрі-Акциз) апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 2015ж.01.01. бастап 2019ж.30.09. аралығындағы кезеңде салықтың және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемесін орындау мәселесі бойынша «M» компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 571 600,6 мың теңге сомасында акциз және 19 277,8 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
«M» компаниясы салық органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды және мынадай дәлелдер келтіреді.
Шағымда тексеру актісінде жауаптарына сәйкес алшақтық анықталмаған уәкілетті органдарға, контрагенттерге жіберілген сұрау салулардың тізбесі көрсетілгені көрсетілген. Бұл ретте, актіде қылмыстық қудалау органынан ұсынылған құжаттар туралы ақпарат көрсетілмеген.
«M» компаниясы салықтық тексерумен пайдаланылған маманның қорытындысы «С» компаниясы бойынша акциз сомасы анықталатын экономикалық зерттеу болып табылады.
«M» компаниясының пікірі бойынша қорытынды тұжырымдары дұрыс емес, өйткені алкоголь өнімі бойынша акцизді есептеу үшін «Қарлығаш жеңіл» (спирт құрамы 38%) құрамында 40% спирт бар есептеу үшін коэффициент қолданылған.
Сондай-ақ шағымнан тексеру актісінде алкоголь өнімін «M» компаниясы өндіргенін растайтын мәліметтер жоқ, бұл ретте алкоголь өнімі дербес жұмыс істейтін субъектілерден алынған, өнім беруші анықталмаған. Демек, жалған маркалардың жалған екендігі туралы тұжырымдар объективті деректермен расталмайды.
Сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы мен салық органының мамандары алкоголь өнімін өндіру және оны өткізу (тиеп-жөнелту) күнін белгілемеген.
Салықтық тексеру актісіне маманның қорытындысы қоса берілмеген, сондай-ақ актіде соның негізінде акциз есептелген акциз есебі қамтылмаған.
«M» компаниясы техникалық-криминалистикалық зерттеулерді қылмыстық қудалау органының қызметкерлері ҚР Қылмыстық-процестік кодексін және сот сараптамасы органдарында сот сараптамалары мен зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын өрескел бұза отырып жүргізді деп есептейді.
Салықтық тексеру актісінен «М» компаниясы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 463, 472, 478-баптарын бұза отырып, 2019 жылғы наурыз және тамыз айлары үшін 571 600,6 мың теңге сомасында акциз есептемегені келіп шығады.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 1 тармағының 464-бабына сәйкес салық салу объектісі келесі акциз салынатын объект болып табылады:
1) акциз төлеуші өзі шығарған және (немесе) өндірген және (немесе) ыдысқа құйған акцизделетін тауарлармен жүзеге асыратын мынадай операциялар:
акцизделетін тауарларды өткізу;
акцизделетiн тауарларды алыс-беріс негiзінде қайта өңдеуге беру;
алыс-берiстік, оның iшiнде акцизделетiн шикiзат пен материалдарды қайта өңдеу өнiмi болып табылатын акцизделетiн тауарларды беру;
жарғылық капиталға жарна;
акцизделетін тауарларды заттай нысанда пайдалы қазбаларды өндіру салығын, экспортқа рента салығын төлеу есебіне беру жағдайларынан басқа, акцизделетiн тауарларды заттай ақы төлеген кезде пайдалану;
өндіруші өзiнiң құрылымдық бөлiмшелерiне жүзеге асыратын акцизделетiн тауарларды тиеп-жөнелту;
өндiрушiнің жасап шығарған және (немесе) өндiрген және (немесе) ыдысқа құйған акцизделетін тауарларды өздерiнiң өндiрiстiк мұқтаждары үшін және акцизделетін тауарларды өздері өндіруі үшін пайдалануы;
өндіруші жүзеге асыратын акцизделетін тауарлардың лицензияда көрсетілген өндіріс мекенжайынан орын ауыстыруы;
Салық кодексінің 1 тармағының 465-бабына сәйкес егер осы бапта өзгеше көзделмесе, барлық жағдайларда акцизделетiн тауарларды алушыға тиеп-жөнелту (беру) күнi операция жасалған күн болып табылады.
Салық кодексінің 466-бабына сәйкес Акцизделетін тауарлар бойынша салықтық база өндірілген, өткізілген акцизделетін тауарлардың заттай түрдегі көлемі (саны) ретінде айқындалады.
Салық кодексінің 472-бабына сәйкес Акциз сомасын есептеу белгiленген акциз мөлшерлемесін салықтық базаға қолдану арқылы жүргiзiледi
Қаралып отырған жағдайда салықтық тексеру қылмыстық қудалау органының «M» компаниясының ликер-арақ зауытының аумағында ұйымдастыру, зауыттық жабдықта жалған есепке алу-бақылау таңбалары (ЕБТ) бар есепке алынбаған алкоголь өнімін өндіру және оны ҚР өңірлері бойынша өткізу фактісі бойынша қылмыстық іс шеңберінде шығарылған тақырыптық салықтық тексеруді тағайындау туралы қаулысы негізінде жүргізілді.
Осы қылмыстық істі сот қарады, ол бойынша 09.07.2021 ж.қаулы шығарылды, одан к. азаматша этил спирті мен алкоголь өнімін өндірумен, сақтаумен, өткізумен айналысатын "M" компаниясының бас директоры бола отырып, 2017ж. 07.03. бастап 2019ж.30.08. аралығындағы кезеңде «M» компаниясының ликер-арақ зауытының аумағында есепке алынбаған этил спиртінің өндірісін және есепке алынбаған алкоголь өнімінің жалған есепке алу – бақылау және (бұдан әрі - ЕАМ), есепке алудың бақылау аспабын (бұдан әрі-ЕБА) айналып өту.
Бұл ретте, азаматша К. 2017 жылғы наурыз бен 2019 жылғы қыркүйек аралығындағы кезеңде «M» компаниясының салық органына жалған ЕБМ бар жоғарыда көрсетілген есепке алынбаған алкоголь өнімі қасақана көрсетілмеген, яғни кірістері мен салық салу объектілері туралы бұрмаланған деректер енгізілген 400.00 Н. декларацияларын (акциз бойынша) және алкоголь өнімінің өндірісі мен айналымы жөніндегі декларацияларды (декларант) табыс етті.
Бұдан басқа, азаматша «К» осы кезеңде «А» қаласында және Қазақстанның басқа да өңірлерінде заңды және жеке тұлғаларға ілеспе жүкқұжаттар мен басқа да бухгалтерлік құжаттарды жасаусыз, көрінеу жалған ЕБМ бар «M» компаниясының ескерілмеген алкоголь өнімін сатқан азаматшамен, «Н» компаниясының және «А» компаниясының директорымен алдын ала сөз байласқан.
Зауыттың аумағындағы қоймада, ликер-арақ зауытының дайын өнім қоймасында, «M» компаниясының аумағындағы автомашиналарда, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қалаларында алкоголь өнімін көтерме сатып алумен және өткізумен айналысатын компаниялардан азаматша К.бейнелемеген, жалпы саны әртүрлі атаулар мен көлемдердегі 1 113,8 мың бөтелке «M» компаниясы өндірісінің алкоголь өнімі табылды, олар салық органына тапсырылатын 400.00 нысандағы декларацияларда (акциз бойынша) және алкоголь өнімін өндіру және оның айналымы жөніндегі декларацияларда (декларант).
Бұл ретте, 19.05.2020 жылғы №349 құжаттық салықтық тексеру актісіне сәйкес «M» компаниясының бюджетіне жалған ЕБМ бар алкоголь өнімі үшін акциз түрінде төленуге жататын жалпы сома 569 769,2 мың теңгені құрайды.
Сондай-ақ, соттың 2021ж.09.07. Қаулысында қорғау тарапы сотқа 2021ж. 30.06. №1156 және 2021ж.02.07. №1162 салық органының шотына салық берешегін өтеу есебіне «М» компаниясы 571 600,6 мың теңге мөлшерінде салық тексеруі актісіне сәйкес салық органының шотына салық берешегін өтеу есебіне ақша қаражатын төлеу туралы төлем тапсырмаларын, сондай-ақ 2020ж. 19.05. №349 277,8 мың теңге.
Демек, ҚР ҚК-нің 233-бабының 2-бөлігінде және 245-бабының 3-бөлігінде көзделген 569 769,2 мың теңге сомасында жалған есепке алу-бақылау таңбалары бар алкоголь өнімі үшін акциз төлемеу бөлігінде азаматтық К. мен азамат М. - ның қылмыс жасағаны сот тарапынан дәлелденді.
Сонымен қатар, 2021ж.09.07. сот қаулысымен компания басшылары К. азаматша мен М. азаматшаға қатысты қылмыстық іс ҚР ҚІЖК 35-бабы 1-бөлігі 12) тармағының негізінде, салықтар бойынша берешекті және өсімпұлды бюджетке ерікті түрде өтеуге, яғни ақталмайтын негіздер бойынша тоқтатылды.
ҚР ҚІЖК-нің 127-бабының 1-тармағына сәйкес заңды күшіне енген үкімнің, сондай-ақ қылмыстық іс бойынша оны мәні бойынша шешетін соттың басқа да шешімінің белгіленген мән-жайларға да, олар шығарылған адамға қатысты олардың құқықтық бағасына да қатысты барлық мемлекеттік органдар, жеке және заңды тұлғалар үшін міндетті екенін көрсету керек. Бұл ереже соттың үкімін және басқа да шешімдерін жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша кассациялық тәртіппен тексеруге, олардың күшін жоюға және өзгертуге кедергі келтірмейді.
2019 жылғы наурыз үшін акцизді есептеуге қатысты 1 831,4 мың теңге сомасында салықтық тексеру актісіне сәйкес алкоголь өнімі бойынша акцизді есептеу (арақ 38гр.) осы салық кезеңі үшін акциз бойынша декларацияға (400.00 Н.) 2-қосымшада Бюджеттік сыныптама кодын көрсетпеу себебі бойынша жүргізілген.
Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетілетінін көрсету қажет.
Қаралып отырған жағдайда, «M» компаниясы шағымда мән-жайлар көрсетілмеген және 2019 жылғы наурыз үшін 1 831,4 мың теңге сомасында акциз есептеу бөлігінде осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер қоса берілмеген.
Алкоголь өніміне акциз есептеуге қатысты «жеңіл» Қарлығаш салық органының ақпаратына сәйкес алкоголь өнімінің көрсетілген түріне акцизді есептеу кезінде 38% спирт құрамы есебінен акциз ставкасы қолданылғанын атап өткен жөн, демек, «M» компаниясының аталған бөліктегі дәлелдері дұрыс емес болып табылады.
Баяндалғанның негізінде, салық тексеруінің нәтижелері бойынша 571 600,6 мың теңге сомасында акциз есептеу негізделген болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері бойынша акциз есептеу заңды деп танылды.
