Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы халық тұтынатын тауарлардың кедендік құнын (термос жорық, үстел ойыны, ересектерге арналған домино, қабырға сағаттары, портативті шам, үй тоқыма тәпішкелері, орауыш скотч, кестелеуге арналған жіптер, ұйықтауға арналған жастық, кеңсе тауарлары, плазмалық кесуге арналған аппарат, культиваторлар және т.б.) мәлімдеудің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 5 977,8 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Мәселен, «К» компаниясы тексеру барысында тауарлардың кедендік құны туралы мәліметтерді растау үшін тауарларға арналған декларацияларды (бұдан әрі – ТД), сыртқы сауда келісім - шартын, оған қосымша келісімді, инвойс, прайс-парақтарды және басқаларды ұсынғанын хабарлайды.
Алайда, тексеруші орган «К» компаниясы құжаттардың толық емес пакетін (өндірушінің прайс-парақтары, жөнелтуші елдің экспорттық ТД (ҚХР), тауар үшін ақы төлеу жөніндегі банктік құжаттар) ұсынды деген қорытындыға келді.
Бұдан басқа, «К» компаниясы өнім берушіден құжаттардың түпнұсқаларын алу ұзақ мерзімді алатынын түсіндіреді. Төлем туралы банктік құжаттар ұсынылған жоқ, өйткені «К» компаниясы бұл екі контрагенттің арасындағы қарым-қатынас деп санайды және бұл факт кеден органы үшін маңызды емес және болмауы керек.
Сондай-ақ, «К» компаниясы әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті қолданудың негізділігін дәлелдеді деп есептейді.
Алайда актінің мазмұнынан «К» компаниясы ұсынған материалдар осы әдістің қолданылуын растамайтыны келіп шығады.
Сонымен бірге, кедендік тексеру актісінде тексеруші тұлғалар кеден органында бар мәліметтерге жүргізілген талдауға сәйкес бірдей тауарлармен жасалған мәміле құны бойынша мәліметтердің жоқ екендігі туралы хабарлайды. Мұндай мәліметтер болмаған кезде бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін бірдей тауарлармен мәміле құны жөніндегі әдіс (2-әдіс) қолданылмайды.
Бұдан басқа, 3, 4, 5 - әдістерді қолданудың мүмкін еместігі туралы ұқсас тұжырымдар көрсетілген.
Жоғарыда көрсетілген қорытындылар негізінде тексеруші тұлғалар актідегі № 1 қосымшада көрсетілген ақпарат көзі негізінде резервтік әдісті (6-әдіс) қолданды, бұл ретте актідегі № 1 қосымшада ақпарат көзі жоқ.
«К» компаниясы тауарларды жеткізу «А» компаниясымен жасалған 15.03.2019ж. келісімшарттың талаптарында жүргізілгенін бекітеді.
Жеткізу фактісі «К» компаниясы ұсынған тауарларға арналған декларациялармен және инвойстармен расталады.
Сонымен бірге, тексеруші тұлғалар «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 72-бабы 5-тармағының ережелерін осы бапқа сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны екі балама құнның неғұрлым жоғарысын кедендік мақсаттар үшін қабылдауды көздейтін жүйе негізінде айқындалмауы тиіс бөлігінде бұзған.
Баяндалғанға байланысты, «К» компаниясы кедендік тексеру нәтижелері бойынша шығарылған хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны белгіленген.
Қаралып отырған жағдайда «К» компаниясы 10.02.2018ж. бастап 10.02.2021ж. дейінгі тексерілетін кезеңде 15.03.2019ж. жасалған сыртқы экономикалық келісімшарт шеңберінде халық тұтынатын тауарларды әкелуді жүзеге асырды (термос жорық, үстел ойыны: ересектерге арналған домино, қабырға сағаттары, портативті шам, тоқыма үй шәркелері, орама скотч, кестелеуге арналған жіптер, ұйықтауға арналған жастық, кеңсе тауарлары, плазмалық кесуге арналған аппарат, культиваторлар және т. б.) «ішкі тұтыну үшін шығару» (ИМ-40) кедендік рәсімімен орналастырумен. Тауарды жөнелту және шығару елі -Қытай.
Бұдан әрі тауарларды шығарғаннан кейін кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша пайдаланылған баға ақпаратының көзін көрсете отырып, 26 ТД бойынша тауарлардың кедендік құнына түзетулер жүргізілді және тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығару жолымен кедендік төлемдер мен салықтар есептелді.
«К» компаниясы мен кеден органы ұсынған құжаттар мен мәліметтерді зерделеу кезінде мыналар анықталды.
Кеден органы тексеру іс – шаралары барысында «К» компаниясы импорттаған тауарлардың құнын сыртқы экономикалық қызметтің өзге де қатысушыларының ұқсас тауарларымен (бұдан әрі - СЭҚ) салыстырғанда мониторингтеуді және талдауды жүзеге асырды.
Талдау нәтижелері бойынша «К» компаниясы ресімдеген тауарлардың мәлімделген кедендік құнының СЭҚ басқа қатысушылары ресімдеген ұқсас тауарлардың құнымен салыстырғанда ауытқулары анықталды.
Кедендік тексеру жүргізу барысында «К» компаниясының атына 18.02.2021ж. және 12.03.2021ж. келесі құжаттар мен мәліметтерді ұсыну туралы талап жолданды:
- құрылтай құжаттарының расталған көшірмелері;
- ашық, қолданыстағы банктік шоттар туралы, оның ішінде электрондық түрдегі мәліметтер;
- директорды, бас бухгалтерді, кедендік төлемдер мен салықтарды қаржылық реттеуге және төлеуге жауапты тұлғаларды тағайындау туралы бұйрықтардың көшірмелері;
- FCA, EXW, DAF, FOB жеткізу шарттарында тауарларды жеткізу кезінде «К» компаниясы шеккен көлік шығындарын растайтын бастапқы құжаттар, шот-фактуралар, іссапар куәліктері. Тауар жалдамалы көлікпен жеткізілген жағдайда, көлік-экспедициялық қызмет көрсету туралы шарттар, төлеуге ұсынылған шот-фактуралар және олар бойынша банктік аударымдар;
- сатып алу-сату шарттары;
- әкелінетін тауарларға ақы төлеу туралы құжаттар;
- егер мұндай кедендік декларацияны толтыру тауарларды жөнелту (шығару, транзиттеу) елінде көзделсе, тауарларды жөнелту (шығару, транзиттеу) елінің кедендік декларациялары;
- УНК бойынша қозғалыс туралы банктен анықтама;
- әкелінетін тауарларды өндірушінің прайс-парақтары, оның коммерциялық ұсыныстары;
- жөнелту (буып-түю) парақтары;
- әкелінетін, бірдей, біртекті тауарларды есепке алу туралы бухгалтерлік құжаттар;
- сауда маркалары (брендтер), модельдер, артикулдар бөлінісінде әкелінетін тауарлардың құны туралы мәліметтер;
- лицензиялық шарттар, шот-фактуралар, банктік төлем құжаттары, бухгалтерлік және әкелінетін тауарларға жататын зияткерлік меншік объектілерін пайдалану жөніндегі төлемдер туралы мәліметтерді қамтитын өзге де құжаттар;
- өзге құжаттар мен мәліметтер, оның ішінде декларант әкелінетін тауарларды өндіруге, тасымалдауға (тасымалдауға) және өткізуге қатысы бар адамдарды қоса алғанда, өзге тұлғалардан алған құжаттар мен мәліметтер, сондай-ақ кедендік декларацияларда мәлімделген өзге де құжаттар.
Жоғарыда көрсетілген сауалдарға 24.05.2021ж. жауабына сәйкес «К» компаниясы құрылтай құжаттарын, келісім-шарттарды, тауарларға арналған декларацияларды, инвойстарды ұсынды.
Бұл ретте «К» компаниясы жөнелтуші елдің экспорттық декларацияларын, өндірушінің прайс-парақтарын, тауар үшін төлемді растайтын банктік төлем құжаттарын ұсынбаған.
15.03.2019ж. келісім-шарт талаптарына сәйкес тауар үшін төлем тауарды алғаннан кейін 180 күнтізбелік күн ішінде жүзеге асырылады.
«К» компаниясы тауарлар импортын 2019 жылғы сәуір – шілде аралығында жүзеге асырды. Келісім-шарттардың талаптарына сәйкес өнім берушіге тауар үшін төлем мерзімі 2020 жылдың ақпан айында аяқталды.
Бұдан басқа, «К» компаниясы 16.06.2021ж. хатымен тауарларды жеткізушілермен өзара есеп айырысудың болмау фактісін растайды.
Кедендік реттеу туралы кодекстің 65-бабының 10-тармағына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, саны жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Кедендік реттеу туралы Кодекстің 66-бабының 3-тармағында сатып алушы тікелей сатушыға немесе өзге тұлғаға сатушының пайдасына жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын баға болып табылады деп көзделген. Бұл ретте төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген нысанда тікелей немесе жанама жүзеге асырылуы мүмкін.
Осылайша, кеден заңнамасының жоғарыда көрсетілген нормаларын назарға ала отырып, шағымға қоса берілген құжаттар «К» компаниясы кедендік декларацияларда мәлімдеген құн бойынша тауар үшін төлемді растамайды, осыған байланысты әкелінетін тауарлардың кедендік құнын әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдіспен айқындау мүмкін емес (1-әдіс).
Бұдан басқа, шағымға да, қарсылыққа да кредиторлық берешектің бар-жоғын растау үшін «К» компаниясы мен «А» компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулардың жай-күйі туралы құжаттар (өзара есеп айырысуларды салыстыру актісі, келісімшарттың қолданылу мерзімін ұзарту және тауар үшін ақы төлеу туралы толықтырулар, төлем құжаттары және т.б.) қоса берілмеген.
Бағаланатын тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін қолайлы баға ақпаратын анықтау мақсатында деректер базасын мынадай ТД бағандары бойынша сұрыптау жүргізілді: тауардың шығарылған елі (Қытай), тауарды жіберген ел (Қытай), бағыты (ИМ), тауардың СЭҚ ТН бойынша коды, тауардың атауы, кедендік құнды анықтау әдісінің коды (әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша), кедендік құнды түзету белгісінің коды (КО қабылданды).
Кеден органы әрбір тауар бөлінісінде ТД бойынша нақты ақпарат көзін көрсете отырып және ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін сатылған және бағаланатын тауарлар сияқты сол немесе оған сәйкес уақыт кезеңінде ЕАЭО кедендік аумағына әкелінген біртекті тауарлармен (3-әдіс) мәміле құны бойынша әдісті қолдана отырып, бірақ бағаланатын тауарлар ЕАЭО кедендік аумағына әкелінгенге дейін күнтізбелік 90 күннен ерте емес кедендік құнға түзету жүргізді. Сондай-ақ, ұқсас және біртекті тауарлармен салыстыру үшін көрсетілген кезеңде ұқсас тауарларды әкелудің салыстырмалы ақпараты жоқ жекелеген жағдайларда кейбір ТД бойынша тауарлардың кедендік құнын түзету кезінде кеден органының иелігіндегі деректер негізінде жол берілетін икемділікті қолдана отырып резервтік әдіс (6-әдіс) пайдаланылды.
Жоғарыда баяндалғанды ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік - процестік кодексінің 73-бабына сәйкес 14.09.2021ж. «К» компаниясының атына алдын ала шешім жіберіліп, оған әкімшілік рәсімге қатысушы жазбаша қарсылық білдірді. «К» компаниясының қарсылығында баяндалған дәлелдер шешім шығару кезінде қаралды.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
