Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «А» компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар бойынша мерзімді кедендік төлемдер мен салықтарды уақтылы төлеу мәніне кедендік тексеру жүргізді және жалпы сомасы 114 792,1 мың теңгеге хабарлама шығарды.
«А» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «А» компаниясы «Р» компаниясымен (Әзірбайжан Республикасы) жасалған 10.06.2019ж., 19.07.2019ж. және 02.09.2019ж. кейіннен сатып алу құқығымен жалдау шарттары (бұдан әрі - жалдау шарты) негізінде Еуразиялық экономикалық одақтың (бұдан әрі - ЕАЭО) кедендік аумағына «мобильдік, ұсақтау қондырғылары, тұрғын үй кешендері және бетон зауыты» тауарларын уақытша әкелгенін хабарлайды.
Тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде тауарлардың кедендік құнын айқындаудың резервтік әдісі (6-әдіс) қолданылды. Тауарлардың кедендік құны жалға беруші ұсынған шот-проформаларда көрсетілген құн және тауарларды жеткізу кезінде Сатып алушы шеккен көлік шығыстары негізге алына отырып айқындалған
«А» компаниясының пікірі бойынша, кеден органы тексеру жүргізу кезінде декларант бұл әдісті негізсіз қолданды, өйткені қолданылған әдіс тауарлардың кедендік құнын анықтаудың резервтік әдісі болып табылмайды (6-әдіс), бірақ кедендік заңнамаға сәйкес келтірілген көлік шығыстарының бағасына қосымша есептей отырып, әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша кедендік құнды анықтау әдісі болып табылады (1-әдіс).
«А» компаниясы жалға беру шарттарының баптарына сәйкес Жалға беруші Жалға беру шарттарында көрсетілген мөлшерде және ассортиментте «мобильді, ұсатқыш қондырғыларды, тұрғын үй кешендерін және бетон зауыттарын» жалға беретінін түсіндіреді. Ал «А» компаниясы өз кезегінде жалға берушіге келісімшарт талаптарына сәйкес жалдау ақысын төлейді. Бұл ретте әкелінетін жабдықтың құны тиісінше әрбір шартта және проформада көрсетілген.
Баяндалғанның негізінде, «А» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 398-бабына сәйкес кеден органдары бақылауды жүзеге асырады:
Қазақстан Республикасында төлеуге жататын кедендік баждарды, кедендік алымдарды, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын есептеудің дұрыстығы және бюджетке уақтылы төлеу үшін;
пайыздарды есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу үшін;
өсімпұлдарды есептеу мен төлеудің дұрыстығы үшін.
Қаралатын жағдайда «А» компаниясы 2019 жылы «Р» компаниясымен (Әзірбайжан Республикасы) жасалған алты жалдау шарты негізінде мынадай тауарларды әкелуді жүзеге асырды:
- бұрын қолданыста болған мобильді ұсақтау қондырғысы;
- бұрын қолданыста болған мобильді тұрғын үй кешені;
- бұрын қолданыста болған мобильді тұрғын үй кешені;
- бұрын қолданыста болған мобильді асфальтбетон зауыты;
- бұрын қолданыста болған бөлшектелген түрдегі мобильді бетон зауыты;
- пайдаланылған бетон зауытына арналған цемент резервуары;
- бұрын қолданыста болған мобильді асфальтбетон зауыты;
- бұрын қолданыста болған асфальтбетон зауыты үшін қиыршық тас пен құмды тазалауға және жылытуға арналған қазан.
Жоғарыда көрсетілген тауарларды декларациялау 2019-2020 жылдары 9 ДТ-дан «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастырумен жүргізілді (ИМ 53).
2020 жылы тауарлар шығарылғаннан кейін кеден органы 5 тт бойынша ресімделген тауарларға қатысты кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша кедендік құнды айқындау әкелінген тауарлар үшін жалдау төлемдерінің және тауарларды жеткізу бойынша көлік шығыстарының құнын пайдалана отырып резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша жүргізілді.
Жоғарыда көрсетілген кедендік тексеру бойынша есептелген (06.08.2020ж. тексеру актісі және хабарлама) мерзімді кедендік төлемдер мен салықтар тексеру басталған күнге (15.05.2020ж.) толық көлемде өндіріп алынды.
Бұдан әрі 2021 жылы кеден органы тауарларды жалдаудың қалған кезеңі үшін мерзімді кедендік төлемдер мен салықтарды уақтылы төлеу мәніне қайтадан кедендік тексеру жүргізді.
Тексеру барысында жоғарыда көрсетілген ТД бойынша ресімделген тауарлар бойынша мерзімді төлемдер мен салықтарды төлеу мерзімдерін бұзу фактілері анықталды.
Кодекстің 300-бабына сәйкес уақытша әкелу (жіберу) кедендік рәсімі шетелдік тауарларға қатысты қолданылатын кедендік рәсім болып табылады, оған сәйкес мұндай тауарлар ЕАЭО кедендік аумағында уақытша болады және пайдаланылады, тауарларды осы кедендік рәсіммен орналастыру және оларды осындай кедендік рәсімге сәйкес пайдалану шарттары сақталған кезде, кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлей отырып және арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлемей не кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлемей және арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын.
Кодекстің 304-бабына сәйкес кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлей отырып, уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) тауарларға қатысты кедендік әкелу баждары, салықтар оларды уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастырылған күннен бастап оның қолданылуы аяқталған күнге дейінгі кезең үшін төленуге жатады.
304-баптың 1 және 2-тармақтарына сәйкес айқындалған уақыт кезеңінің әрбір күнтізбелік айы (толық немесе толық емес) үшін кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлеу кезінде, егер уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар ішкі тұтыну үшін шығарудың кедендік рәсімімен орналастырылса, төленуге жататын кедендік әкелу баждарының, салықтардың сомасы осындай тауарларды уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастыру үшін берілген кедендік декларацияны тіркеу күніне есептелген үш процент төленуге жатады.
Мысалы, 17.07.2019ж. ТД бойынша уақытша әкелу мерзімі «А» компаниясымен 15.07.2021ж. дейін анықталды, «А» компаниясымен кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу кезеңділігі әрбір күнтізбелік ай үшін 6 айда бір рет мәлімделген.
Жеке шоттың деректеріне және кеден органдарының ақпараттық жүйесіне сәйкес 17.07.2019ж. бастап 31.12.2019ж. аралығындағы кезеңде төленген мерзімді кедендік төлемдер мен салықтар 06.08.2020ж. бастап 01.01.2020ж. бастап 30.06.2020ж. дейінгі кезеңдегі тексеру актісі бойынша жаңадан анықталған кедендік құнды ескере отырып, жалпы сомасы 6 698,3 мың теңгені құрады. қайта анықталған кедендік құнды есепке алмағанда, 1 662,8 мың теңге мөлшерінде мерзімдік кедендік төлемдер мен салықтар төленді.
Осылайша, 01.01.2020ж. бастап 30.06.2020ж. дейінгі кезеңде төленбеген мерзімді кедендік төлемдер мен салықтардың айырмасы жалпы сомасы 5 035,5 мың теңгені құрайды.
Кодекстің 306-бабы 4-тармағының 2-тармақшасына сәйкес кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлей отырып, уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу жөніндегі міндет кедендік әкелу баждары, салықтар сомасының екінші және одан кейінгі бөліктерін төлеу кезінде-кедендік әкелу баждары, салықтар сомасының кезекті бөлігін төлеу жүргізілетін кезең басталғанға дейін орындалуға жатады (кедендік әкелу баждары, салықтар төленуге жатады).
Кодекстің 304-бабының 5-тармағында Кодекстің 306-бабы 7-тармағының 4-тармағына және 2) және 3) тармақшаларына сәйкес белгіленген мерзімдерде кезең-кезеңімен төленетін кедендік әкелу баждарының, салықтардың сомаларын төлемеген немесе толық төлемеген жағдайда, кедендік әкелу баждары, салықтар кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлеуді қолданудың қалған бүкіл кезеңі үшін бір мезгілде төленуге жатады деп белгіленген.
Тиісінше, «А» компаниясы 17.07.2019ж. ТД бойынша 01.01.2020ж. бастап 30.06.2020ж. дейінгі кезең үшін қайта анықталған кедендік құнды ескере отырып, 5 035,5 мың теңге сомасында және 01.07.2020ж. бастап 15.07.2021ж. дейінгі кезең үшін 14 512,9 мың теңге сомасында кедендік әкелу баждарын, салықтарды ішінара төлеуді қолданудың қалған кезеңі үшін бір мезгілде мерзімді кедендік төлемдер мен салықтарды төлеуді жүргізу қажет.
83 670,6 мың теңге сомасындағы ішінара кедендік әкелу бажын және ҚҚС төлемеу фактілері 8 ДТ бойынша ресімделген тауарлар бойынша анықталды.
Жоғарыда баяндалғанды назарға ала отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша ішінара кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
«А» компаниясының 05.08.2021ж.хабарламамен келіспеуіне және кедендік құнды айқындаудың резервтік әдісін (6-әдіс) қолдануға шағымдануына қатысты дұрыс емес болып табылады, өйткені тексеру нәтижелері бойынша 23.07.2021ж. тексеру нәтижелері туралы хабарлама шығарылды және қаралатын тексерумен кедендік құнды бақылау жүзеге асырылмады.
Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің 73-бабына сәйкес 02.10.2021ж. «А» компаниясының атына алдын ала шешім жіберіліп, оған әкімшілік рәсімге қатысушы жазбаша қарсылық білдірді.
Алдын ала шешімге қарсылық білдірген «А» компаниясы тексеру жүргізу кезінде жалдау төлемін 13 500 АҚШ долларын, оның ішінде ҚҚС-ты 36 айға көбейтіп, кедендік құнды негізсіз анықтағанын тағы да мәлімдейді-шарттың қолданылу мерзімі.
«А» компаниясы кезеңді 36 айдан 28, 26 және 25 айға азайту жолымен кедендік құнды анықтау бөлігінде тексеру нәтижелері туралы хабарламаны жоюды, сондай-ақ ай сайынғы жалдау төлемінен ҚҚС-ты есептеу кезінде ҚҚС-ты қосарланған салық салу фактісін алып тастауды сұрайды.
Бұл ретте, осы тексерумен уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар бойынша кедендік төлемдер мен салықтарды ішінара төлеудің уақтылығына бақылау жүргізілгенін атап өткен жөн.
Кедендік құнды бақылау алдыңғы тексерумен жүзеге асырылды, оның нәтижелеріне уәкілетті органға және сот органдарына шағым жасалды. Барлық инстанциялар кеден органының әрекеттерін заңды деп таныды.
Бұдан басқа, «А» компаниясы 24.05.2021ж. хатпен кедендік тексерудің алдын ала актісінің нәтижелерімен келісіп, есептелген мерзімді кедендік төлемдер мен салықтарды төлеуге дайын екенін білдірді.
Сондай-ақ, «А» компаниясына қатысты әрбір факті бойынша 10 АЕК мөлшерінде әкімшілік айыппұл сала отырып, уақытша әкелудің (жіберудің) кедендік рәсімін белгіленген мерзімде аяқтамау фактісі бойынша хабарлама шығарылды.
Осылайша, «А» компаниясының қарсылығында айтылған дәлелдер шешім қабылдау кезінде қарастырылды.
Апелляциялық комиссияның шешімімен мерзімді кедендік төлемдер мен салықтарды есептеу бойынша кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
