Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: дара кәсіпкер
Салық түрі: ЖТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі - уәкілетті орган) «N» Компаниясынан Мемлекеттік кіріс департаментінің (бұдан әрі - салық органы) салықтардың жекелеген түрлері және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарламасына апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2023 жылдан 31.12.2023 жылға дейінгі кезеңде салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төленуі бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша төлем көзінен салық салынбаған табыс (ТКС) бойынша 22 457,1 мың теңге сомасында жеке табыс салығын және 6 675,6 мың теңге сомасында айыппұлдарды есептеу туралы хабарлама берілді.
«N» Компаниясы салық органының қорытындыларымен келіспей, салық органының шешімін бұзуды сұрап апелляциялық шағым берді.
Даулы соманы есептеудің негізі «А» Компаниясымен өзара есеп айырысуға қатысты 25.12.2017 жылғы № 120-VI «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі 25.12.2017 жылғы Салық кодексі) 242-бабының бұзылуы болды.
«N» Компаниясы салық органының осы қорытындыларымен келіспейді және «A» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстарды шегерімдерден алып тастауды негізсіз деп санайды.
Шағымнан «А» Компаниясына Салық кодексінің 120-1-бабында көзделген шектеулер қолданылатыны шығады.
«N» Компаниясының мәліметі бойынша, салық аудитінің нәтижелері «A» Компаниясымен өзара есеп айырысуға күмән келтірді.
«А» Компаниясына жоғары тәуекел туралы ескерту берілді, бірақ ол орындалмады.
«N» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер агенттігі ұсынған материалдарды қарап, уәкілетті орган келесі қорытындыларға келді.
Салық кодексіне сәйкес шегеруге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық кодексінің 242 – бабының 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің табыс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары осы бапта және Салық Кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Бұл ретте шегерімдерді салық төлеуші өзінің табыс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде іс жүзінде жүргізілген шығыстар бойынша жүргізеді.
Егер осы бапта және Салық Кодексінің 243 – 263-баптарында өзгеше белгіленбесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану күнін қоса алғанда, оларды тану халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсаттары үшін ескеріледі.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында есепке алу құжаттамасы "бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі - бухгалтерлік есеп туралы Заң) сәйкес оны жүргізу бойынша міндет жүктелген тұлғалар үшін – бухгалтерлік құжаттаманы; тексерудің стандартты файлы - жеке тұлғалар үшін, осы файлды өз еркімен ұсынатын тұлғалар үшін-бастапқы есепке алу құжаттары; салықтық нысандар; салықтық есепке алу саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттар.
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес, бухгалтерлік есеп – бұл жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытындылаудың реттелген жүйесі, ол Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттеледі.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуы тиіс.
Бұдан басқа, бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуға тиіс, мұнда басқалармен қатар операция жасауға (оқиғаны растауға) жауапты адамдардың лауазымдарының атауын, тегін, аты-жөнін және қолдарын көрсету және оның дұрыстығы көзделген (оның) ресімдеу.
Осылайша, салық төлеушінің шығыстары тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстар табыс алуға бағытталуы және салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылуы тиіс, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер немесе салық төлеушінің бұйрығымен осыған уәкілеттік берілген қызметкер қол қойған тиісті құжаттармен расталған жағдайда, ҚҚС бойынша шегерімдерге және есепке жатқызылуға жатады.
Қарастырылып отырған іс бойынша, салық аудитінің нәтижелері бойынша, «А» компаниясымен есеп айырысу бойынша 2023 жылға арналған 224 571,4 мың теңге көлеміндегі шығындар (зығыр тұқымдарын сату, ұсақталған немесе ұсақталмаған/басқа) шегерімдерден алынып тасталды.
Шағымды қарау барысында «N» Компаниясы мен «A» Компаниясының арасында 2023 жылғы 23 қазандағы 119 040,0 мың.теңгеге 620 тонна зығыр тұқымын жеткізуге №1 сатып алу-сату шарты, сондай-ақ 2023 жылғы 13 қарашадағы 2000 тонна зығыр тұқымын жеткізуге №2 шарт жасалғаны, шарт бойынша құны 384 000,0 мың.теңге екені анықталды.
«А» Компаниясының «N» Компаниясына берген электрондық шот-фактураларына сәйкес, «келісім бойынша төлем шарттары» жолында «Қолма-қол ақшасыз төлем» деп көрсетілген.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның 2025 жылғы 4 желтоқсандағы Әкімшілік ұсынған 2023 жылғы 1 қазаннан 2023 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңге арналған есепшотына сәйкес, «N» Компаниясы «А» Компаниясына 2023 жылғы 23 қазандағы №1 келісім бойынша (17 776,1 мың.теңге ҚҚС қоса алғанда) жылжымайтын мүлік пен 711, 712 және 713 төлем мақсатты кодтары бар тауарларды қоспағанда, тауарлар үшін 250 254,4 мың.теңге сомасында төлем жасады.
2023 жылдың 3-ші тоқсанында «А» Компаниясы «N» Компаниясына 179 314,2 мың теңге сомасына электрондық шот-фактура жазып, «зығыр тұқымдары, ұсақталған немесе ұсақталмаған/басқа» өнімін сатты.
Сонымен қатар, ЭҚФ АЖ мәліметтері бойынша, «А» Компаниясы «N» Компаниясынан 48 000,0 мың.теңгеге 300 тонна «зығыр тұқымын» сатып алады, содан кейін оларды «N» Компаниясына 179 314,2 мың.теңгеге 1042 тоннаға сатады.
Шағымды қарау барысында «А» Компаниясының тауардың шығу тегі туралы құжаттары, «N» Компаниясына тауардың (1042 тонна зығыр тұқымы) сатылғанын растайтын материалдық-техникалық жабдықтар, еңбек ресурстары, негізгі құралдар, қойма кеңістігі, көлік құралдары және т.б. жоқ екені анықталды.
«N» Компаниясының 2024 жылға арналған орындалмаған хабарламасы бар, оған сәйкес ESF АЖ-да электрондық шот-фактураларды беруге шектеу қойылған.
СЕӨЖ ақпараттық жүйесінің 2023 жылғы ақпаратына сәйкес, «А» Компаниясының қызметкерлері жоқ, және де өз орналасқан жерінде жоқ.
2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 264-бабының 2-тармақшасына сәйкес, соттың заңды күшіне енген шешімімен құрылған, мұндай заңды тұлғаның қаржы-шаруашылық қызметін тіркеуге (қайта тіркеуге) және (немесе) жүзеге асыруға директоры және (немесе) құрылтайшысы (қатысушы) қатыспайтын салық төлеушімен нақты жұмыс орындамай, қызметтер көрсетпей немесе тауарларды тиеп-жөнелтпей жүзеге асырылған мәмілелер бойынша шығыстар, сот мұндай салық төлеушіден тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің нақты алынғанын анықтаған мәмілелерді қоспағанда, шегерімге жатпайды.
МАЭС-тің 01.01.2024 жылғы шешімімен «А» Компаниясының 19.05.2023 жылғы мемлекеттік тіркеуі жарамсыз деп танылды және 11.02.2025 жылғы таратылуына байланысты тізілімнен алынып тасталды.
МАЭС-тің 2024 жылғы 1 қаңтардағы шешіміне сәйкес, «А» Компаниясы 2023 жылдың 19 мамырында тіркелді. «А» Компаниясының директоры Өзбекстан Республикасының азаматы болып табылады. Оның қызметі астық, тұқым және мал жемімен көтерме сауда жасау болып табылады.
МАЭС шешімінде Азаматтық кодекстің (бұдан әрі - ҚК) 8-бабының 4 және 5-тармақтарының қолданыстағы редакциясында жеке және заңды тұлғалар өз құқықтарын жүзеге асыру кезінде адал ниетпен, ақылға қонымды және әділ әрекет етуі, заңды талаптар мен қоғамның моральдық қағидаттарын сақтауы, ал кәсіпкерлер іскерлік этика ережелерін де сақтауы тиіс екендігі көрсетілген. Жеке және заңды тұлғалардың басқа адамға зиян келтіруге, құқықтарды басқа нысандарда теріс пайдалануға немесе олардың мақсатына қайшы келетін құқықтарды жүзеге асыруға бағытталған әрекеттеріне тыйым салынады. Сол баптың 3-тармағында азаматтық құқықтарды жүзеге асыру басқалардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзбауы тиіс екендігі де көрсетілген.
Сот өз шешімінде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2022 жылғы 22 желтоқсандағы №9 «Салық заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы» қаулысының (бұдан әрі – Қаулы) 10-тармағы мемлекеттік кіріс органының заңды тұлғаны құру кезінде жіберілген және қалпына келтірілмейтін сипаттағы заң бұзушылықтарға байланысты заңды тұлғаны тіркеуді жарамсыз деп тану негізінде заңды тұлғаны тарату туралы сотқа талап арыз беруге құқығы бар екенін көрсеткенін мәлімдеді (Азаматтық кодекстің 49-бабының 2-тармағының 2) тармақшасы). Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, сотқа тіркеуді жарамсыз деп тану туралы талап арыздың орнына заңды тұлғаны тарату туралы талап арыз берілуі тиіс.
Сонымен қатар, сот қаулының 13-тармағындағы шешімінде Азаматтық кодекстің 49-бабының 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, заңды тұлғаның орналасқан жерінде немесе нақты мекенжайында заңды тұлға, сондай-ақ құрылтайшылар (қатысушылар) мен лауазымды тұлғалар болмаған жағдайда, заңды тұлға бір жыл бойы жұмыс істей алмайтын жағдайда соттар оны тарату туралы шешім қабылдауы мүмкін екенін түсіндірді.
Заңды тұлғаны тарату (қайта тіркеуді жарамсыз деп тану) туралы талап, егер тіркеу (қайта тіркеу) кезінде заңды тұлғаның мекенжайы туралы заңды тұлғамен байланыс орнату, сондай-ақ салықтық бақылауды жүзеге асыру мүмкіндігін болдырмайтын қасақана жалған ақпарат берілгенін көрсететін мән-жайлар болған жағдайда да қанағаттандырылады.
Заңды тұлғаның тіркелген (қайта тіркелген) жерінде болмауы заңды тұлғаның тұрақты органының көрсетілген мекенжайда орналаспауы, жүргізілген салық тексерулерінің нәтижелері теріс болуы және пошта хат-хабарларының адресаттың болмауына байланысты оны жеткізу мүмкін еместігі туралы белгімен қайтарылуымен дәлелденеді.
Салық инспекциясының есептері көрсеткендей, «А» Компаниясының заңды мекенжайы жоқ.
Сот шешімінің негіздемесінен жоғарыда аталған мән-жайлар серіктестіктің орналасқан жері туралы ақпараттың сенімсіздігін растайтыны, бұл онымен кез келген байланыстың болуын және талапкердің мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыруын жоққа шығаратыны шығады.
Осылайша, жауапкерлер өздерінің орналасқан жері туралы жалған және дәл емес ақпарат беру арқылы мемлекеттік тіркеу органын әдейі адастырды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабының 3-тармағына сәйкес, Республика бекіткен халықаралық шарттар оның заңдарынан басымдыққа ие.
Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт 2014 жылғы 14 қазандағы Қазақстан Республикасының Заңымен ратификацияланды.
Сот заңды тұлға құрған кезде іскерлік виза тек визасыз режим туралы тиісті халықаралық келісімі жоқ және Қазақстан Республикасының аумағында болған кезде заңды тұлға ашуды жоспарлап отырған елдердің азаматтары үшін ғана қажет деп санайды.
Азаматтық кодекстің 49-бабы 2-тармағының 2) және 4) тармақшаларына сәйкес, заңды тұлға сот шешімімен келесі жағдайларда таратылуы мүмкін: заңды тұлғаны құру кезінде жіберілген қалпына келмейтін сипаттағы заң бұзушылықтарға немесе заңды өрескел бұза отырып қызметті жүзеге асыруға байланысты тіркеу жарамсыз деп танылған.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, 2023 жылғы 19 мамырдағы мемлекеттік тіркеудің жарамсыздығына байланысты «А» Компаниясын тарату туралы шешім қабылданды.
Жоғарыда келтірілген мән-жайлар «А» Компаниясының тиісті экономикалық қызмет нәтижелеріне қол жеткізуі үшін экономикалық тұрғыдан қажетті жағдайлар болмаған жағдайда тауарларды нақты жеткізу мүмкін еместігін көрсетеді.
Айта кету керек, Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес, заңды күшіне енген сот шешімдері, ұйғарымдары, бұйрықтары мен жарлықтары, сондай-ақ соттар мен судьялардың заңды бұйрықтары, талаптары, нұсқаулары, шақырулары және басқа да өтініштері барлық мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, қоғамдық бірлестіктер, басқа да заңды тұлғалар, лауазымды тұлғалар және азаматтар үшін ерекшеліксіз міндетті және Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында қатаң орындалуға жатады.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 179-бабының 2-тармағының 5) тармақшасына және 5-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, шағымда шағым беруші тұлға өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетілуі тиіс.
Шағымға салық төлеушінің (салық агентінің) өз талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттар қоса берілмейді.
Айтылған фактілер мен ман-жайларды еске түсіріп, «А» компаниясымен озара есеп айырысу бойынша бастапқы күзеттер толық және сенімен ақыл-кеңес, сондай-ақ операцияларды көрсет үшін есепші есеп жазбалары үшін Қазақстан тізгінін ұстады Республикасының Салық жане есепші есеп занамасының ережелеріне сайкес шығындарды шегерімдер ретінде жақсы болу үшін негіз бола алмайды деген корытындыға келеді.
Осылайша, 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің 242-бабының 1, 3-тармақтарының ережелерін ескере отырып, «А» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша 2023 жылға арналған 224 571,4 мың теңге сомасындағы шығындарды шегерімнен алып тастау негізді болып табылады.
Осылайша, 2023 жылға арналған 224 571,4 мың теңге сомасындағы шығыстарды шегерімнен алып тастау және салық аудитінің нәтижелері бойынша жеке табыс салығын тиісті есептеу негізді болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.
