Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеуші санаты: заңды тұлға
Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерді қоспағанда, заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «А» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, салық органы 01.01.2022ж. бастап 31.12.2023ж. дейін салық және (немесе) бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің жекелеген түрлері бойынша салық міндеттемелерін орындау мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 141 082,6 мың теңге сомасында КТС және 55 020,7 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарылды.
«А» компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасының 25.12.2017ж. Кодексінің 190, 242-баптарын бұзылып, «А» ДК-мен өзара есеп-айырысулар бойынша 705 412,8 мың теңге шығыстар 2022-2023 жж. шегерімге жатқызылды, бұл шағым жасалған соманы және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылады.
Салық органының осы қорытындысымен «А» компаниясы салықтық тексеру нәтижелері бойынша бастапқы бухгалтерлік құжаттармен расталған «А» ДК-мен өзара есеп-айырысулар бойынша 2022-2023жж. үшін 705 412,8 мың теңге сомасындағы шығыстар шегерімнен негізсіз алып тасталғандықтан келіспейді.
«А» компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242-бабы 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде Салық кодекспен.
Шегерiмдердi салық төлеушi iс жүзiнде жүргiзiлген шығыстар бойынша оның табыс алуға бағытталған қызметiне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргiзедi.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.
Егер осы бапта және Салық кодексінің 243 - 263-баптарында өзгеше белгіленбесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оларды тану күнін қоса алғанда, халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсаттары үшін ескеріледі.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында есепке алу құжаттамасы: «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі - Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес оны жүргізу міндеті жүктелген тұлғалар үшін - бухгалтерлік құжаттаманы; тексерудің стандартты файлы - осы файлды ерікті түрде ұсынатын тұлғалар үшін; осы баптың 4-тармағында көрсетілген адамдар үшін - бастапқы есепке алу құжаттары; салық нысандары; салықтық есепке алу саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттар.
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше белгіленбесе, салық есебі бухгалтерлік есептің деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен регламенттелген дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және қорытудың реттелген жүйесін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған кезде не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуға тиіс.
Бұдан басқа, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз, сондай-ақ электрондық тасығыштардағы бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер болуы тиіс, онда басқалармен қатар операцияны жасауға (оқиғаны растауға) жауапты тұлғалардың лауазымдарының атауларын, тегін, аты-жөнін және қолын көрсету және оны (оны) ресімдеудің дұрыстығы көзделген.
Осылайша, салық төлеушiнiң шығыстары тауарлар, жұмыстар, қызмет көрсетулер бойынша шығыстар кiрiс алуға бағытталуы, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер немесе салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттiк берiлген қызметкер қол қойған тиiстi құжаттармен расталуы шартымен шегерiмге жатқызылуға тиiс.
Қаралып отырған жағдайда салықтық тексеру нәтижелері бойынша қызметтерді сатып алу бойынша (Ресей Федерациясы нарығының конъюнктурасын зерттеу және жүкті автомобильмен тасымалдауды ұйымдастыру) «А» ДК-мен өзара есеп-айырысу бойынша 2022 жылға
301 902,8 мың теңге, 2023 жылға 403 510,0 мың теңге сомасындағы шығыстар шегерімнен алынып тасталды.
Төлем қолма-қол ақшасыз есеп-айырысу жолымен жүргізілді.
Негізгі қызмет түрі: Автомобиль жүк көлігінің қызметі.
«А» ДК Мемлекеттік кірістер басқармасында 01.08.2023ж. бастап тіркелген.
«А» ДК орналасқан жері бойынша жоқ, бұл 15.08.2024ж. салықтық тексеру актісімен расталады.
СЕӨС АЖ сәйкес:
- 1-2 жылдың 2022 жартыжылдығында шағын бизнес субъектілері үшін жеңілдетілген декларацияда қызметкерлер жоқ.
«А» ДК қатысты ЭШФ АЖ-де электрондық шот-фактуралардың үзінділерін шектеу түріндегі салықтық әкімшілендіру шарасы қолданылғанын көрсету қажет.
Шешімге сәйкес 14.08.2024ж. камералдық бақылау нәтижелері бойынша мемлекеттік кірістер органдары анықтаған тәуекел дәрежесі жоғары бұзушылықтарды жою туралы хабарламаны орындамағаны үшін хабарламаның қосымшасында басқа сатып алушылармен бірге «А» компаниясымен өзара есеп-айырысулар көрсетілген, алайда хабарламаны орындау мақсатында «А» ДК растайтын құжаттармен түсініктеме де бермеген не жазып берілген электрондық шот-фактура кері қайтарып алынбаған.
Сондай-ақ, ЖТС бойынша декларацияда (ф.200.00) 2022-2023 жылдар үшін 200.05-қосымшада көрсетілуге тиіс. «А» компаниясының қызметкері болып табылатын «А» ДК көрсетілген.
25.12.2017 жылғы Салық кодексінің 143-бабының 1, 2-тармақтарына сәйкес салық органы осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, аталған салық төлеушіні (салық агентін) тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты салық органы кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған тұлғаларды қарсы тексеру болып табылады.
Қарсы тексеру кешенді немесе тақырыптық тексеруге қатысты қосалқы болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда, Мемлекеттік кірістер басқармасына 15.09.2025ж. «А» ДК-ның «А» компаниясымен өзара есеп айырысуы бойынша қарсы салықтық тексеру жүргізу үшін сұраныс жолданған.
11.11.2025ж. «А» компаниясы мен «А» ДК арасындағы өзара есеп-айырысулар тексеруге ұсынылған құжаттардың толық көлемде құжатпен дәлелденбеуіне, электрондық шот-фактураларды жазып беруге шектеу қойылды
Сондай-ақ, «А» компаниясына қатысты 25.08.2025ж. жоспардан тыс тақырыптық салықтық тексеру тағайындау туралы бұйрықты, 10.09.2025ж. жоспардан тыс тақырыптық салықтық тексеру тағайындау туралы нұсқаманы заңсыз деп танудан бас тарту және күшін жою туралы Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының (СМАС) 03.12.2025 жылғы шешімі шығарылғанын көрсету қажет.
03.12.2025ж. СМАС-тың шешімінен талап қоюшысының «А» ДК контрагенті 14.08.2024ж. Салық кодексінің 120-1-бабы тәртібінде Мемлекеттік кірістер басқармасының шешімімен белгіленген электрондық шот-фактураларды жазып беруге шектеу қойылды. Талапкерде электрондық шот-фактураларды жазып беру мүмкіндігі шектелген контрагентпен өзара есеп айырысулардың болу фактісі Салық кодексінің 142-бабы 1-тармағы 3-2) тармақшасының тікелей қолданысына жатады.
Демек, сот мемлекеттік кірістер органдарының аталған контрагентпен мәмілелер бойынша шегерімдерді қолданудың және КТС бойынша салық міндеттемесін сақтаудың заңдылығын тексеру мақсатында талапкерге қатысты тақырыптық салықтық тексеру тағайындау үшін жеткілікті негіздері бар екенін анықтады.
Ресей Федерациясы нарығының 2022 жылғы нарықтық конъюнктурасын зерттеу бойынша 301 902,8 мың теңге сомасына көрсетілетін қызметтерді сатып алуға қатысты нарықтың нарықтық конъюнктурасын зерттеу үшін сұраныс пен ұсынысты, баға серпінін, бәсекелестік деңгейін, өндіріс, сауда көлемін және басқа да факторларды зерделеу қажет екенін көрсету қажет.
Бұдан басқа, «Бүркіт» АЖ деректері бойынша 2022 жылы «А» ДК Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасын кесіп өтпегенін, демек, «А» ДК Ресей Федерациясы нарығының нарықтық конъюнктурасын зерделеу және зерттеу үшін Ресей Федерациясына бармағанын көрсету қажет.
Салықтық тексеруге мынадай құжаттар ұсынылған: 23.08.2021ж. шарт, орындалған жұмыстар (көрсетілген қызметтер) актілері, «Ресей, Қазақстан және ТМД елдерінің 2022 жылғы нарығын, логистикалық қызметтерін талдау» есебі, қызметтер құнының есептері.
Сондай-ақ, үстеме тексеру барысында «А» ДК 28.10.2025ж. онда «А» ДК өзі Ресей Федерациясы нарығының нарықтық конъюнктурасын зерттеу бойынша қызметтер көрсеткені көрсетілген. Барлық қызметтерге бір шарт жасалды.
Сондай-ақ, түсіндірмеде «А» ДК «А» компаниясында логист болып есептелгені көрсетілген.
ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес «А» ДК-да 2022 жылғы Ресей Федерациясы нарығының конъюнктурасын зерттеу бойынша жеткізушілер жоқ.
Жоғарыда көрсетілгендей, «А» ДК СЕӨС АЖ сәйкес 2022 жылдың 1-2 жартыжылдығында шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларацияда қызметкерлер көрсетілмеген, сонымен қатар, нарық конъюнктурасын зерттеу үшін маркетологтар, талдаушылар, сарапшылар мен консультанттар қажет, бұл ретте, талдаумен айналысатын жоғарыда көрсетілген қызметкерлерсіз бизнестің нарықта тиімді бағдарлануы мүмкін емес, бұл бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуіне алып келеді.
2023 жылға жүктерді автомобильмен тасымалдауды ұйымдастыру үшін көрсетілетін қызметтерді сатып алуға қатысты 01.01.2023ж. бастап 31.12.2023ж. дейін «А» ДК 31.01.2023ж. шарт бойынша «А» компаниясының атына жүкті автомобильмен тасымалдауды ұйымдастырғаны үшін жалпы айналым сомасы 403 510,0 мың теңгеге 12 дана электрондық шот-фактура жазылды.
ЭШФ АЖ деректері бойынша «А» компаниясы теміржолдарға вагондарды ұсыну бойынша қызметтер көрсететінін, бұл ретте жүкті автомобильмен тасымалдау бойынша қызметтер көрсетуге ресімделген шот-фактуралар жоқ екенін көрсету қажет.
«А» компаниясы мен «А» ДК арасындағы шартта Тасымалдаушы («А» ДК) Жөнелтушінің («А» компаниясы) Өтінімдері бойынша ұсынылған жүктерді тасымалдауды жүзеге асыруға және оларды жүктерді алуға заңды тұлғаларға (Алушыларға) беруге, ал Жөнелтуші ақы төлеу міндеттенетіні. Жөнелту/межелі пункттерін, жүктің сипаттамасын, тасымалдау мерзімдерін, құнын және өзге де елеулі шарттарды Жөнелтуші әрбір нақты жүк тасымалы бойынша Өтінімде көрсетеді.
Тауар-көлік жүкқұжаттарында жүк туралы мәліметтер, атап айтқанда жүкпен жүретін құжаттар толтырылмаған, сондай-ақ жүкті алушының тегі мен аты-жөні жоқ, олардың орнына осы жолға «А» ДК қол қояды.
Сондай-ақ, салық тексеруіне және шағымға қорларды басқа жаққа жіберуге жүкқұжаттар ұсынылмаған.
Бұдан басқа, ЭШФ АЖ деректері бойынша «А» компаниясынан «қыш тақтайшалар», «кесу материалдары», «мотор майы», сүректен жасалған 8 дана ағаш жоңқасы плиталары, «гипс плиталары», 8 құрама жүктер өңделмеген майлау майы, сәндік-безендіру» және «құрама жүк», «қағаз, картон, қағаз массасынан жасалған бұйымдар, қағаз, картон, қағаз массасынан жасалған бұйымдар», «өңделмеген майлайтын майлар», «пластмассадан жасалған бұйымдар, сым», «табақты шыны», «құрама жүк», «тағамдық тұз және полиэтилен пленкасы», «өңделмеген майлау майы, электродтар», «сынықтар», «ІЖҚ плиталары», «тері, жібек және синтетикаға арналған құрама жүк пен жуу пастасы», «құрама жүк, шатырлық мастика және рубероид» атауымен тауарларды сатып алу жоқ.
Өтiнiмдерде орындалған жұмыстардың сипаттамасы да жоқ, көрсетiлген қызметтердiң нақты сипаты ашылмайды, өйткенi оларда жүктiң нақты көлемi, кiмнiң жүгi, кiмнiң алушы және осы көрсетiлген қызмет Компанияның «А» табыс алуымен қалай байланысты екендiгi туралы мәлiметтер жоқ.
Орындалған жұмыстар (көрсетілген қызметтер) актісінің атауында нақтылаусыз «жүк тасымалдау» ғана көрсетілген.
Бұл ретте, жүк тасымалдау процесi - бұл бағытты жоспарлауды, көлiктi таңдауды, тиеудi, тасымалдауды және түсiрудi ұйымдастыруды, сондай-ақ құжаттарды ресiмдеудi және барлық кезеңдерде жүктiң қауiпсiздiгiн бақылауды қамтитын кешендi логистикалық операция екенiн көрсету керек.
Сондай-ақ, «А» ДК-ның 28.10.2025ж. түсіндірмесінде жүкті тасымалдау жеке тұлғалардың жалға алған автомобильдерінде жүзеге асырылғаны көрсетілген. Барлық қызметтерге бір шарт жасалды. Көлік жүргізушілерін таныстары арқылы таптым. «А» компаниясында логист болып есептелді. Салық төлеушiлерден түскен 705 412,8 мың теңге сомасындағы кiрiс декларацияда есiнде жоқ.
«А» ДК СЕӨС АЖ деректері бойынша 2023 жылдың 1-2 жартыжылдығында шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларацияда 2 қызметкер көрсетілген.
Бұл ретте жүктерді тасымалдау үшін жүкті жеткізудің барлық процесін ұйымдастыратын және орындайтын қызметкерлер (жүргізушілер, жүк тиеушілер, экспедиторлар, операторлар, логистер) қажет.
ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес «А» ДК-да 2023 жылға жүк тасымалдау үшін жеткізушілер жоқ.
Сондай-ақ «А» ДК СЕӨС АЖ деректері бойынша мүлік салығы, көлік құралдары салығы, жер салығы бойынша декларация (н. 700.00) 2022-2023жж. Тиісінше, өзара есеп-айырысуды жүргізу кезеңінде «А» ДК-да көлік құралдары болмаған.
Осылайша, «А» ДК-мен жасалған мәмілелер жалған белгілерге ие, яғни жұмыстарды нақты орындаусыз және қызметтерді көрсетусіз құжатпен ресімделген, тиісінше 2022-2023жж. «А» ДК-мен өзара есеп-айырысу бойынша шығыстар. 705 412,8 мың теңге сомасында шегерімнен алып тастауға жатады.
Көрсетілген фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, «А» ДК-мен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар (шарттар, келісімшарттар, орындалған жұмыстардың (көрсетілген қызметтердің) актілері) операциялардың жасалу фактісі туралы шынайы куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше Қазақстан Республикасының салық заңнамасы.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде «А» ДК-мен өзара есеп-айырысулар бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау және көрсетілген бөлікте КТС тиісті есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.
