Даудың түрі: салық даулары
Салық төлеуші санаты: Жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС).
Салық түрі: Корпоративтік табыс салығы (КТС).
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) заңды тұлғалардан корпоративтік табыс салығын, ірі кәсіпкерлік субъектілерінен және мұнай секторы ұйымдарынан түсетін түсімдерден басқа (бұдан әрі – КТС) есептеу туралы тексеру нәтижелері жөніндегі хабарламаға «A» компаниясының апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрінгендей, салық органы 01.01.2021ж. – 31.12.2023ж. кезеңінде бюджетке салықтар мен өзге де міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселесі бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізіп, оның нәтижелері бойынша заңды тұлғалардан КТС есептеу жөнінде 20 203,5 мың теңге сомасында, сондай-ақ 4 387,2 мың теңге көлемінде өсімпұл есептеу туралы хабарлама шығарған.
«A» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламамен толық көлемде келіспейді және төмендегідей уәждер келтіреді.
Шағымнан байқалғандай, «K» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 183 046,7 мың теңге сомасындағы шегерімдер заңсыз алып тасталған, өйткені жеткізілім шарты, жүкқұжаттар және ЭШФ бар, тауар қызметте пайдаланылған және бухгалтерлік есепте кірістелген.
Жеткізушінің ЭШФ-ны кері қайтарып алуы операцияның жалған деп автоматты танылуына әкелмейді. Салық органдары ЭШФ-ны кері қайтарып алу фактісінің өзіне ғана сүйеніп, мәміленің жалғандығын дәлелдейтін айғақтарсыз қосымша салық есептеуге құқылы емес. Келісімшарт, төлем, жеткізілім және тауарды есепке алу бар болған жағдайда салық төлеуші адал деп танылады. Сондай-ақ соттарда мәмілелерді дәлелдеу бойынша кең сот тәжірибесі бар. Өзі бойынша 2023 жылы ЭШФ-ны кері қайтарып алу 2021 жылғы мәміленің жалғандығын білдірмейді, бұл ҚР Жоғарғы Сотының құқықтық ұстанымымен расталады.
Сондай-ақ шағымда «A» компаниясы өзінің жеткізушісінің ішкі операцияларына қатысты мән-жайларды біле де, білуге де тиіс болмағаны көрсетілген. Барлық міндеттемелер орындалған, жеткізілім және төлем фактілері расталған.
Салықтық тексеру актісінен 25.11.2017 ж. «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» ҚР Кодексінің (Салық кодексі) 242-бабының 1 және 3-тармақтарын бұза отырып, «K» компаниясымен өзара есеп айырысулар бойынша 183 046,7 мың теңге сомаға шегерімдер негізсіз ұлғайтылғаны анықталғаны көрінеді.
Шағымды қарау барысында төмендегілер анықталды.
Салық кодексінің 242-бабының 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес, кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты салық төлеушінің шығыстары осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады, Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда. Шегерімдер салық төлеуші жасаған фактілік шығыстар бойынша, кіріс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізіледі. Алдағы кезеңдердің шығыстары Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына (ХҚЕС) және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады және олар қатысты салық кезеңінде шегеріледі. Егер осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында өзгеше көзделмесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оның ішінде оларды тану күні ХҚЕС-ке және ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
ХҚЕС пен ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен ерекшеленген жағдайда, аталған шығыстар салық салу мақсатында Салық кодексінде айқындалған тәртіппен ескеріледі.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында есеп құжаттамасы: бухгалтерлік есеп жүргізу міндеті Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңына (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес жүктелген тұлғалар үшін бухгалтерлік құжаттаманы; ерікті түрде ұсынатын тұлғалар үшін стандартты тексеру файлын; 4-тармақшада көрсетілген тұлғалар үшін бастапқы есеп құжаттарын; салықтық нысандарды; салықтық есеп саясатын; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындауға, сондай-ақ салықтық міндеттемені есептеуге негіз болып табылатын өзге де құжаттарды қамтитыны белгіленген.
Осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есеп бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібін ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасы айқындайды.
Бухгалтерлік есеп туралы заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес, бухгалтерлік есеп – ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясаты‑мен реттелетін, жеке кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинау, тіркеу және қорыту жүйесі.
Аталған Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес, бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін бірден ресімделуге тиіс.
Сонымен қатар, Бухгалтерлік есеп туралы заңның 7-бабына сәйкес, қағаз және электрондық тасымалдағыштардағы бастапқы құжаттар міндетті деректемелерді қамтуы тиіс, олардың арасында операцияны (оқиғаны) жасаған және оның дұрыс ресімделуіне жауапты тұлғалардың лауазымдарының атауы, тегі, аты-жөнінің бас әріптері және қолтаңбалары көрсетілуі қарастырылған.
Осылайша, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу операцияның немесе оқиғаның жасалған фактісін тіркейтін растайтын бастапқы құжаттар болған кезде, аталған шығыстар кіріс алуға бағытталған мақсаттарға арналған жағдайда жүзеге асырылады, яғни олар салық салынатын айналым мақсаттарында пайдаланылатын (немесе пайдаланылатын болады) болса. Бұл ретте бастапқы есеп құжаттамасын жүргізу операцияның немесе оқиғаның жасалған фактісін тіркеу талаптарын қоса алғанда, Бухгалтерлік есеп туралы заң талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Қаралып отырған жағдайда «K» компаниясы «A» компаниясының атына мынадай электрондық шот‑фактуралар (бұдан әрі – ЭШФ) жазып берген:
• 27.07.2021 ж. № ESF-210240005467-20210727-82580852 – бидай үшін 40 687,5 мың теңге, ҚҚС 4 882,5 мың теңге;
• 27.07.2021 ж. № ESF-210240005467-20210727-83619651 – бидай үшін 1 469,7 мың теңге, ҚҚС 176,4 мың теңге;
• 15.09.2021 ж. № ESF-210240005467-20210915-04118972 – бидай үшін 42 822,5 мың теңге, ҚҚС 5 138,7 мың теңге;
• 17.09.2021 ж. № ESF-210240005467-20210917-08765743 – бидай үшін 98 067,0 мың теңге, ҚҚС 11 768,0 мың теңге.
ИС КАО деректері мен 2019 жылғы 22 сәуірдегі № 370 «ЭСФ ақпараттық жүйесінде электрондық түрде шот-фактура жазып беру және оның нысаны қағидалары» 1-тараудың 13-тармағы 7) тармақшасына сәйкес, жоғарыда көрсетілген ЭШФ-лар «K» компаниясы тарапынан 30.05.2023 ж. кері қайтарылған.
Қызмет түрі: дәнді дақылдар, тұқымдар және жануарларға арналған жемшөптің көтерме саудасы.
«K» компаниясы МАЭС шешімімен банкрот деп танылған.
Камералдық бақылау хабарламасын орындау мақсатында «K» компаниясы 30.05.2023 ж. 2021 жыл бойынша КТС-қа қосымша декларация тапсырып, «A» компаниясына өткізуден түскен кірісті 183 046,7 мың теңгеге азайтқан.
2022 жылдың 3-тоқсаны бойынша жеке табыс салығы мен әлеуметтік салық декларациясына сәйкес, «K» компаниясында жалдамалы қызметкерлер жоқ.
Көлік құралдары салығы, жер салығы және мүлік салығы бойынша 700.00 нысанды декларация тапсырылмаған, бұл материалдық‑техникалық базаның, көлік құралдарының жоқ екенін айғақтайды.
Тексеру барысында қарсы тексеру жүргізу туралы сұрау жолданған. Қарсы тексеру актісіне сәйкес «A» компаниясы мен «K» компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулар расталмаған, бастапқы бухгалтерлік құжаттар жоқ.
«K» компаниясы 03.02.2021 ж. – 27.12.2023 ж. аралығында ҚҚС бойынша тіркелген, тіркеуден шығару себебі: орналасқан жері бойынша болмауы.
Сондай-ақ «K» компаниясы 2021 жылдың 3-тоқсаны бойынша ҚҚС-қа қосымша декларация тапсырып, салық салынатын айналымды 183 046,7 мың теңгеге, ҚҚС-ты 21 965,6 мың теңгеге азайтқан.
ИС ЕХД деректеріне сәйкес 01.01.2021 ж. – 07.09.2021 ж. аралығында «K» компаниясының жеткізушілерінде (КХ «Р», ФХ «Т», КХ «Т», КХ «З», КХ «А», ТОО «K») бидай жеткізу бойынша өзге жеткізушілерден осы тауарды (бидайды) сатып алу фактілері жоқ.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, 2021 жыл бойынша КТС шегерімдерінен «K» компаниясымен өзара есеп айырысуларға қатысты 183 046,7 мың теңге сомасындағы шығыстарды алып тастау салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізді болып табылады.
КТС шегерімдерінен ТМЗ бойынша шығыстарды алып тастау жөнінде.
Шағымнан көрінгендей, экономикалық мақсаттылықтың болмауы негіздерімен 102 484,5 мың теңге сомасындағы шегерім сомаларын алып тастау Салық кодексіне қайшы. Көрсетілген шығыстар түгендеу актілерімен, есептен шығару актілерімен және есеп саясатына сәйкес бухгалтерлік өткізбелермен расталған.
Салықтық тексеру актісінен Салық кодексінің 242-бабының 1-тармағын, 264-бабының 1-тармағын бұза отырып, есептен шығарылған ТМЗ бойынша 102 484,5 мың теңге сомасында шегерімдердің негізсіз ұлғайтылғаны анықталғаны көрінеді.
Шағымды қарау барысында төмендегілер анықталды.
Салық кодексінің 242-бабының 1-тармағына сәйкес, кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты салық төлеушінің шығыстары Салық кодексінің осы бабында және 243–263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады, Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда.
Салық кодексінің 264-бабы 1) тармақшасына сәйкес, кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты емес шығындар шегерімге жатпайды.
2021 жылға арналған КТС бойынша салық есептілігін (100.00 нысаны) жасау қағидаларының (№39 Қағидалар) 17-тармағына сәйкес, «Шегерімдер» бөлімінде:
100.00.019 VIII жолында Салық кодексінің 264-бабына сәйкес шегерімге жатпайтын жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің құны, қорлардың өзіндік құны, 100.00.019 VII жолы бойынша көрсетілетін құнды қоспағанда, соның ішінде қорлардың табиғи кемуі бойынша шығыстар сомасы, Салық кодексінің 242-бабы 5-тармағына сәйкес шегерімге жатқызылмайтын шығыстар сомасы көрсетіледі. Бұдан бөлек, осы жолда декларацияның 100.00.019–100.00.027 жолдары бойынша шегерімге жатқызылатын қорлардың өзіндік құны көрсетіледі.
Қаралып отырған жағдайда бухгалтерлік есепте 31.12.2021 ж. № 238 ТМЗ-ны есептен шығару актісі бойынша № 1310 «Шикізат және материалдар» шотынан № 7480 «Басқа шығыстар» шотына 9 781,6 мың теңге сомаға шикізат пен материалдар есептен шығарылған (аталған шығыстар бухгалтерлік есепте таза табыс есебінен танылған), бұл ретте Серіктестік 2021 жылға арналған КТС декларацияларында аталған шығыстарды тиісті жолда көрсетпеген.
Сондай-ақ 31.05.2021 ж. № 215 ТМЗ-ны есептен шығару актісі бойынша «A» компаниясы № 1310 «Шикізат және материалдар» шотынан № 7480 «Басқа шығыстар» шотына 92 702,9 мың теңге сомаға шикізат пен материалдарды есептен шығарған, алайда жоғарыда көрсетілген ТМЗ-ны есептен шығару бойынша есептер және табиғи кему бойынша қолданылған нормалар ұсынылмаған.
Салық кодексінің 36-бабының 1-тармағына және 2-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, салықтық міндеттемені орындау салық төлеушімен өз бетінше жүзеге асырылады, егер Салық кодексінде өзгеше белгіленбесе.
Салықтық міндеттемені орындау мақсатында салық төлеуші салық салу объектілерінен және (немесе) салық салуға байланысты объектілерден, салық базасы мен салық ставкаларынан шыға отырып, бюджетке төленуге тиіс салықтар мен төлемдер сомаларын, сондай-ақ олардың аванстық және ағымдағы төлемдерін Салық кодексінің Ерекше бөліміне сәйкес есептейді.
Осылайша, салық есептілігінде көрсетілген мәліметтердің шынайылығы мен толықтығы үшін жауапкершілік салық төлеушіге жүктеледі.
Жоғарыда баяндалғандарды ескере отырып, «A» компаниясы Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес талаптарын негіздейтін мән-жайларды растайтын құжаттарды және жоғарыда көрсетілген бухгалтерлік құжаттарды шағымға қоса ұсынбағанын ескерсек, «A» компаниясының осы мәселе бойынша уәждері негізсіз болып табылады.
КТС шегерімдерінен 95 500,0 мың теңге мөлшеріндегі айыппұлдар бойынша шығыстарды (ТОО «Р»-мен өзара есеп айырысулар) алып тастау жөнінде.
Шағымнан көрінгендей, МАЭС-тің сот актісімен «A» компаниясы мен ТОО «Р» арасында 95 500,0 мың теңге сомаға мәміленің жарамдылығы мойындалған медиативтік келісім бекітілген. Аталған сот актісі преюдициялық маңызға ие және осы операцияға салықтық баға беру кезінде оның қорытындыларын ескеруге міндеттейді.
ҚР Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (ӘРПК) 119-бабына (преюдиция) сәйкес, азаматтық іс бойынша соттың қорытындылары әкімшілік талапты қарау кезінде міндетті.
Салықтық тексеру актісінен Салық кодексінің 243-бабының 7-тармағын бұза отырып, айыппұлдар, өсімпұлдар, айыпақылар бойынша 95 500,0 мың теңге сомасында шегерімдерге негізсіз қосылғаны көрінеді.
Шағымды қарау барысында төмендегілер анықталды.
Салық кодексінің 242-бабының 1-тармағына сәйкес, кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты салық төлеушінің шығыстары Салық кодексінің осы бабында және 243–263-баптарында белгіленген ережелерді ескере отырып, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады, Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда.
Салық кодексінің 242-бабының 3-тармағына сәйкес, шегерімдер салық төлеуші жасаған фактілік шығыстар бойынша, кіріс алуға бағытталған оның қызметіне байланысты шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргізіледі.
Салық кодексінің 242-бабының 4-тармағына сәйкес, егер осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында өзгеше көзделмесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оның ішінде оларды тану күні ХҚЕС-ке және (немесе) ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
ХҚЕС-ке және (немесе) ҚР бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен ерекшеленген жағдайда, аталған шығыстар салық салу мақсатында Салық кодексінде айқындалған тәртіппен ескеріледі.
Салық кодексінің 243-бабының 7-тармағына сәйкес, 246 және 264-баптарда өзгеше көзделмесе, сотпен өндірілген немесе танылған айыпақылар (айыппұлдар, өсімпұлдар) шегерімге жатады.
ҚР Азаматтық кодексінің 293-бабына сәйкес, айыпақы (айыппұл, өсімпұл) – міндеттемені орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда, атап айтқанда, орындауды кешіктірген кезде борышкер кредиторға төлеуге міндетті заңмен немесе шартпен айқындалған ақша сомасы.
ҚР Азаматтық кодексінің 298-бабына сәйкес, айыпақы міндеттемені бұзу үшін борышкерді жауаптылыққа тарту шарттары болған кезде, міндеттемені орындамаған немесе тиісінше орындамағаны үшін өндіріп алынады.
ҚР Азаматтық кодексінің 349-бабының 1-тармағына сәйкес, міндеттемені бұзу деп оны орындамау немесе тиісінше орындамау (уақтылы емес, тауарлар мен жұмыстардың кемшіліктерімен орындау, міндеттеменің мазмұнымен айқындалған өзге шарттарды бұзу) – тиісінше орындамау түсініледі.
Қаралып отырған жағдайда Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың анықтамасымен М.С.А.-ның «A» компаниясына, ТОО «Р»-ға мәмілені жарамсыз деп тану туралы талабы бойынша медиативтік келісім бекітілген.
МАЭС анықтамасынан М.С.А. «Элеваторлар кешені және басқа негізгі құралдар» нысанындағы мүлікті сату-сатып алу шартын жарамсыз деп тану туралы талап арызбен сотқа жүгінгені анықталды.
Тараптардан дауды медиация тәртібімен реттеу туралы мынадай шарттармен келісім түскен:
1) «A» компаниясы ТОО «Р»-ға «Элеваторлар кешені және басқа негізгі құралдар» түріндегі жылжымайтын мүліктің құнын (бұдан әрі – жылжымайтын мүлік) 95 500,0 мың теңге мөлшерінде төлеуге міндеттенеді; осы тармақта көрсетілген жылжымайтын мүліктің құны тараптардың ортақ өзара келісімі бойынша айқындалған;
2) «A» компаниясының ТОО «Р» пайдасына ақшалай қаражат төлемі ТОО «Р»-дың банк шотына ақша қаражаттарын аудару арқылы жүзеге асырылады;
3) М.С.А. «A» компаниясының ТОО «Р» пайдасына төлем жасауына қарсы емес;
4) Медиативтік келісім жасалуына байланысты, М.С.А. ТОО «Р» мен «A» компаниясы арасындағы «Элеваторлар кешені және басқа негізгі құралдарды» сату-сатып алу шартын жарамсыз деп тану туралы талаптарынан бас тартады.
МАЭС анықтамасын орындау шеңберінде «A» компаниясы ТОО «Р»-ға қабылдап алу-тапсыру актісіне сәйкес 95 500,0 мың теңге жалпы сомаға жер учаскесін және негізгі құралды берген.
Бұл ретте «A» компаниясы аталған 95 500,0 мың теңге соманы 2021 жыл бойынша КТС шегерімдеріне «айыппұлдар, өсімпұлдар, айыпақылар» бабы бойынша енгізген.
МАЭС анықтамасынан даудың мәні ТОО «Р» мен «A» компаниясы арасындағы «Элеваторлар кешені және басқа негізгі құралдарды» сату-сатып алу шартын жарамсыз деп тану екені айқындалды.
Жасалған медиативтік келісім бойынша сот айып санкцияларын, өсімпұлдар мен айыпақыларды айқындамаған.
Осыған байланысты, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2021 жылға КТС шегерімдерінен 95 500,0 мың теңге мөлшеріндегі айыппұлдар бойынша шығыстарды алып тастау негізді болып табылады.
Қорытынды: Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің тексеру нәтижелері жөніндегі дауланған хабарламасын өзгеріссіз қалдыру, ал шағымды қанағаттандырмау туралы шешім қабылданды.
