Кедендік даулар
Заңды тұлғалар
Басқа да кедендік мәселелер
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «D» компаниясынан кедендік әкелу бажының және қосылған құн салығының есептелуі бойынша аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламасына қатысты шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы еркін кедендік аймақтың (бұдан әрі – ЕКА) кедендік рәсімін толтыру мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның қорытындысы бойынша жалпы сомасы 84 786,76 мың теңгеге хабарлама берілді.
«D» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағым түсірді.
«D» компаниясы киім өндірісін жүзеге асыратын шағын кәсіпкерлік субъектісі және арнайы экономикалық аймақтың (бұдан әрі - АЭА) қатысушысы болып табылады.
10.04.2023 ж. «D» компаниясы мен «А» компаниясы арасында жасалған бірлескен қызмет туралы келісім бойынша «А» компаниясы АЭА аумағында жалпы ауданы 1,5 га жер телімінде «D» компаниясы киім шығаратын жалпы ауданы 2000 шаршы метр жұмыс киімдерін шығаратын тігін фабрикасын салды.
«Киім тігу өндірісі» арнайы инвестициялық жобасын іске асыру мақсатында 23.04.2024ж. «D» компаниясы Қазақстан Республикасының Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен (бұдан әрі - ҚР ӨҚМ) 23.03.2024ж. арнайы инвестициялық келісімшарт (бұдан әрі - АИК) жасаланған, соның негізінде «D» компаниясында кедендік баждар мен салықтарды төлеуден босату түріндегі инвестициялық преференциялар болды.
«D» компаниясы мен Басқарушы компания арасында жасалған 24.10.2023ж. АЭА қатысушысы ретінде қызметті жүзеге асыру туралы келісімге (бұдан әрі – АЭА шарты) сәйкес «D» компаниясы АЭА аумағында киім өндіру қызметінің басым түрлерін жүзеге асырады.
Тексерілетін кезеңде «D» компаниясы тігін жабдықтарынан басқа, ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған киім тігуге арналған шикізат пен материалдарды, сондай-ақ дайын киімдер мен бұйымдарды әкелді.
Кеден органының мәліметінше, «D» компаниясы шығарған өнімді өткізуге берген электрондық шот-фактураларды тексеру кезінде «D» компаниясы 28.05-13.12.2024ж. аралығындағы кезеңде ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан жасалған (алынған) дайын тауарларды өндірген және өткізген.
Кеден органының пікірі бойынша көрсетілген өнім АЭА резиденттері болып табылмайтын негізгі тұтынушыларға өткізілді, бұл ретте бұрын көрсетілген рәсіммен орналастырылған тауарлардан дайындалған (алынған) тауарларға қатысты ЕКА кедендік рәсімі «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (бұдан әрі - Кодекс) белгіленген тәртіппен аяқталған жоқ.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде кеден органы жеңілдіктер мақсатсыз пайдаланылды және жалпы сомасы 84 786,76 мың теңге сомасында қосымша кедендік баждарды енгізуге негіз болған кедендік төлемдер мен ҚҚС бойынша негізсіз босату орын алды деп қорытындылады.
«D» компаниясы кеден органының ұстанымымен келіспейді және оны келесі себептер бойынша заңсыз және негізсіз деп санайды.
Қазақстан Республикасының 30.06.2010ж. №312-IV Заңымен ратификацияланған Кеден одағының кедендік аумағындағы еркін (арнайы, ерекше) экономикалық аймақтар және еркін кедендік аймақтың кедендік рәсімі мәселелері жөніндегі келісімнің (бұдан әрі – Келісім) 9-бабының 4-тармағымен ЕКА кедендік рәсімі қолданылатын ЕЭА аумағында Одақтың Кедендік кодексіне сәйкес ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) шетелдік тауарлар мен Одақтың тауарлары, сондай-ақ өзінің аумағында ЕЭА құрылған мүше мемлекеттің заңнамасына сәйкес ЕКА кедендік рәсімі қолданылатын ЕЭА-ның аумағында болуына (орналастырылуына) тыйым салынған шетелдік тауарларды және (немесе) Одақтың тауарларын және (немесе) осындай тауарлардың санаттарын қоспағанда, өзге шетелдік тауарлар мен Одақтың тауарлары бола (орналастырыла) алуы және (немесе) пайдаланыла алуы анықталды.
Келісімнің 5-бабына сәйкес ЕЭА аумағында мүше мемлекеттердің заңнамасына сәйкес кәсіпкерлік және өзге қызмет жүзеге асырылуы мүмкін.
Келісімнің 7-бабының 2-тармағымен резидент ЕЭА аумағындағы қызметін ЕЭА аумағында қызметті жүзеге асыру (жүргізу) туралы келісімге (шартқа) (ЕЭА-дағы қызметтің талаптары туралы шартқа, инвестициялық декларацияға, кәсіпкерлік бағдарламаға) сәйкес жүзеге асырылуы қарастырылған.
Кодексінің 281-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес ЕКА кедендік рәсімі шетелдік тауарларға және ЕАЭО тауарларына қатысты қолданылатын кедендік рәсім болып табылады, оған сәйкес тауарларды осы кедендік рәсіммен орналастыру және оларды осындай кедендік рәсімге сәйкес пайдалану шарттары сақталған кезде кедендік баждар, салықтар, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждары төленбей, осындай тауарлар АЭА аумағының шегінде немесе оның бөлігінде қойылады және пайдаланылады.
АЭА резиденттерінің (қатысушыларының, субъектілерінің) АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру (жүргізу) туралы келісімге (шартқа) (АЭА-дағы қызмет талаптары туралы шартқа, инвестициялық декларацияға, кәсіпкерлік бағдарламаға) сәйкес кәсіпкерлік және өзге де қызметті жүзеге асыруы мақсаттарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы заңнамасына сәйкес өзге де мақсаттарда АЭА резиденттерінің (қатысушыларының, субъектілерінің) АЭА аумағына қоюға және (немесе) онда пайдалануға арналған тауарлары ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылады.
Осылайша, заңнама АЭА қатысушысының АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру туралы шартқа сәйкес кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру мақсатында ЕЭА рәсімімен тауарларды орналастыруға және Кодекске сәйкес ЕКА кедендік рәсімінің талаптарына сәйкес осындай тауарларды пайдалануға құқығы бар екенін белгілейді.
АЭА шартына сәйкес АЭА Қатысушысының АЭА аумағында екі басым қызмет түрін жүзеге асыруы шарттың мәні болып табылады.
26.06.2025ж. кедендік тексеру актісіне (бұдан әрі – Тексеру актісі) №1 қосымшаға сәйкес 26.01.2024ж. бастап 05.12.2024ж. дейінгі кезеңге тауарларға арналған декларациялар (бұдан әрі – ТД) бойынша қосымша алымдар жасаланған.
«D» компаниясы 31.08.2024ж. АИК қолданылу мерзімі аяқталғанына назар аударады, сондықтан 26.01.2024ж. бастап 31.08.2024ж. дейін ТД бойынша қосымша алымдар заңсыз болып табылады.
Оның үстіне, кедендік тексеру жүргізу кезеңінде кеден органы қоймаға түгендеу жүргізген жоқ, «D» компаниясы қазіргі уақытта «D» компаниясының қоймасында ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шикізат пен материалдар 400 мың АҚШ долларынан астам сомаға орналасқан, бұл Тексеру актісіне №1 қосымшаға сәйкес ТД бойынша әкелінген барлық тауарлардың өндірісте пайдаланылғаны және АЭА аумағынан тысқары жерлерге әкетілгені туралы кеден органының қорытындысын жоққа шығарады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «D» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаны толығымен алып тастауды сұрайды.
СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерделей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодексінің 281-бабының 2-тармағына сәйкес АЭА қатысушыларының АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру туралы келісімге сәйкес кәсіпкерлік және өзге де қызметті жүзеге асыруы мақсаттарында, АЭА қатысушыларының АЭА аумағына қоюға және (немесе) онда пайдалануға арналған тауарлары ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылады.
Кодексінің 281-бабының 9-тармағына сәйкес ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан дайындалған (алынған) тауарлар және еркін кеден аймағы кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан және ЕАЭО тауарларынан дайындалған (алынған) тауарлар (ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан дайындалған (алынған) тауарлар) шетелдік тауарлар мәртебесіне ие болады.
Кодексінің 282-бабының 1-тармағының 1-тармақшасымен АЭА резиденттерінің (қатысушыларының, субъектілерінің) АЭА аумағында қызметті жүзеге асыру (жүргізу) туралы келісімге (шартқа) (АЭА-дағы қызмет талаптары туралы шартқа, инвестициялық декларацияға, кәсіпкерлік бағдарламаға) сәйкес кәсіпкерлік және өзге де қызметті жүзеге асыруы мақсаттарында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы заңнамасында айқындалған өзге де мақсаттарда, тауарлардың АЭА резиденттерінің (қатысушыларының, субъектілерінің) АЭА аумағына қоюға және (немесе) АЭА аумағында пайдалануға арналуы тауарларды ЕКА кедендік рәсімімен орналастыру шарттары болып табылуы анықталды.
Кодексінің 285-бабына сәйкес ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардың және (немесе) ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлардан дайындалған (алынған) тауарлардың барлығына немесе бір бөлігіне қатысты АЭА аумағында осы тауарларды иелену, пайдалану және (немесе) оларға билік ету құқықтарын беруді көздейтін мәмілелер жасалуы мүмкін. Бұл ретте ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуы Кодексте белгіленген тәртіпте аяқталуға тиіс.
Кодексінің 287-бабының 6-тармағының 1-тармақшасымен АЭА аумағынан тауарларды ЕАЭО кедендік аумағының қалған бөлігіне әкету үшін ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуы осы баптың 7-тармағы ескеріле отырып, ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған және ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды қайта өңдеу жөніндегі операцияларға ұшырамаған шетелдік тауарларды және ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан дайындалған (алынған) тауарларды Кодекстің 207-бабы 2-тармағының 1), 4), 5), 7), 10), 14), 15) және 16) тармақшаларында көрсетілген кедендік рәсімдермен орналастыру арқылы аяқталуы анықталды.
Кодексінің 287-бабының 7-тармағына сәйкес егер ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан дайындалған (алынған) тауарлардың құрамына ішкі нарықты қорғау шараларының қолданылуына түсетін шетелдік тауарлар кіретін болса, ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлар осы тауарларда сәйкестендірілген жағдайда, осындай тауарлар АЭА аумағынан ЕАЭО кедендік аумағының қалған бөлігіне әкету үшін Кодекстің 207-бабы 2-тармағының 1) және 7) тармақшаларында көрсетілген кедендік рәсімдермен орналастырылуы мүмкін.
Осылайша, Кодекстің 29-тарауының ережелерін ескере отырып, АЭА аумағынан ЕАЭО кедендік аумағының қалған бөлігіне тауарларды әкету үшін ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан өндірілген (алынған) тауарларды, ЕКА кедендік рәсімін қолдану аяқталуы тиіс.
«D» компаниясы мен Басқарушы компания қызметтің 2 басым түрін жүзеге асыру үшін АЭА келісімін жасады.
Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 05.07.2019ж. №468 бұйрығымен бекітілген АЭА қатысушыларының бірыңғай тізілімін жүргізу қағидаларына сәйкес Басқарушы компанияның хабарламасы және АЭА шарт негізінде АЭА қатысушыларының тізіліміне енгізілді.
Сондай-ақ «D» компаниясы «Киім өндірісі» арнайы инвестициялық жобасын жүзеге асыру мақсатында ҚР ӨҚМ АИК жасасты, оның негізінде «D» компаниясы кедендік төлемдер мен салықтардан босату түріндегі инвестициялық преференцияларға ие болды.
Бұл ретте, АИК сәйкес, пайдаланылған шикізатты және (немесе) АИК-ны іске асыру шеңберінде әкелінетін материалдарды кедендік баж салығынан босату ЕКА кедендік рәсімі аяқталғаннан кейін жүзеге асырылады.
Қаралып отырған жағдайда «D» компаниясы 26.01-05.12.2024ж. аралығында Түркиядан киім-кешек пен керек-жарақтардың бөлшектерін (бөлшектелген түрдегі шалбар, қосылмаған, күрте бөліктері, найзағайлар, түймелер, жіптер, маталар және т.б.) әкеліп, оларды 18 ТД бойынша ЕКА кедендік рәсіміне (ИМ-78) орналастырады.
Кедендік тексеру кезінде кеден органы «D» компаниясына 4 құжаттарды және/немесе мәліметтерді алу үшін талаптарды жіберді.
«D» компаниясы осы талаптардың 2 бойынша сұралған құжаттарды толық ұсынбаған.
Сонымен қатар, кеден органының 2 талаптарына жауап бойынша құжаттар ұсынбауына байланысты «D» компаниясы Қазақстан Республикасының «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодексінің 558-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Кедендік тексеру кезінде «D» компаниясы ұсынған құжаттарды тексеру барысында уәкілетті орган ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды 18 ТД бойынша, 32 үшінші тұлғаға қорларды шығаруға арналған жүкқұжат бойынша беруді (өткізуді) белгіледі.
Кейіннен, «D» компаниясында үшінші тұлғаға қорларды шығару үшін жоғарыда аталған шот-фактуралардың болмауына және ұсынбауына байланысты, тауарларды беру (сату) және алушылардың негізділігін анықтау мақсатында «Электрондық шот-фактура» ақпараттық жүйесімен (бұдан әрі – ЭШФ) салыстыру жүргізілді.
Салыстыру ЭШФ көрсетілген «Тауарларды жеткізуді және қызметтерді растайтын құжаттың нөмірі» және «Тауарларды жеткізуді және қызметтерді растайтын құжаттың күні» бағандарын пайдалана отырып, қорды үшінші тұлғаға шығаруға арналған жүкқұжаттарың нөмірлері мен күнін көрсете отырып жүргізілді.
Салыстыру нәтижелері бойынша 18 ТД бойынша ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларды «S» компаниясына, «Q» компаниясына, «DM» компаниясына, «Р» компаниясына, «М» компаниясына, сондай-ақ жеке тұлғаларға беру (өткізу) белгіленді.
Сонымен қатар, «D» компаниясы шағымға қосымша «D» компаниясы мен «S» компаниясы арасында жасалған мемлекеттік сатып алу туралы 10 шартты ұсынды.
Жоғарыда аталған шарттардың мәні ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған және шетелдік тауарлардан алынған тауарларды ЕКА қатысушылары болып табылмайтын үшінші тұлғаларға беруді (сатуды) растайтын шарттарға қосымшалар мен техникалық ерекшеліктерде көрсетілген талаптар мен бағалар бойынша мүлікті жеткізу болып табылады.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде, «D» компаниясы 18 ТД бойынша ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған және ЕКА кедендік рәсімімен орналастырылған шетелдік тауарлардан алынған тауарларды үшінші тұлғаларға беруді (өткізуді) және олар бойынша ЕКА кедендік рәсімінің қолданылуын аяқтамауды, сондай-ақ АИК ережелерін ескере отырып, кедендік төлемдерді есептеу және кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша салықтар заңды түрде жүргізілді.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
