Кедендік даулар
Заңды тұлғалар
Кеден құнын айқындау
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік әкелу баждары мен қосылған құн салығының есептелуі бойынша жүргізілген тексеру нәтижелері туралы хабарламасына қатысты «А» компаниясынан шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құны – «темір жол жүк вагондары-думпкарлары» туралы мәлімделген мәліметтердің дұрыстығына кедендік тексеру жүргізді, оның қорытындысы бойынша жалпы сомасы 7 934,89 мың теңгеге хабарлама берілді.
«А» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағым түсірді.
Шағымнан келіп шығатыны, Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 01.03.2021ж. №23 шешімімен бекітілген Жалдау немесе қаржылық жалдау (лизинг) шарты бойынша ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау туралы ереженің (бұдан әрі - №23 ЕЭК Шешімі) 9-тармағымен егер жалдау шартында меншік құқығының ауысуы көзделмеген жағдайда, тауарлардың кедендік құнын айқындау да жалдау төлемдерінің немесе лизингтік төлемдердің сомасына негізделуі мүмкіндігі көзделген. Бұл ретте жаңа және пайдаланылған тауарлардың экономикалық өмiр сүру мерзiмiне (пайдалы пайдалану мерзiмiне) қатысты айырмашылықтар ескерiлуге тиiс, оны айқындау кезiнде жаңа тауарлар үшiн «экономикалық өмiрдiң бүкiл мерзiмi», ал бұрын пайдаланылғандары үшiн - «экономикалық өмiрдiң қалған мерзiмi» пайдаланылады.
Жоғарыда айтылғандардан шығатыны, кеден құнын айқындау ақылға қонымды әдістерді, тауарлардың кедендік құнын анықтау әдістерін қолдануда ақылға қонымды икемділікті пайдалана отырып, вагондардың қалған экономикалық қызмет ету мерзіміне жалға алу төлемдерінің сомасына негізделуі мүмкін.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (бұдан әрі – Кодекс) резервтік әдісті пайдалана отырып, кедендік құнын айқындау кезінде тауарлардың кедендік құнын анықтау әдістерін қолданудың икемділігі көзделген.
Кодексінің 65-бабының 10-тармағына сәйкес тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер анық, саны жағынан айқындалған және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс.
Вагондары-думпкарлардың экономикалық қызмет ету мерзімі туралы құжатталған ақпарат жоқ.
«А» компаниясының кедендік құнын резервтік әдіс (6-әдіс) бойынша әкелінген тауардың бағалау құнын негізге ала отырып, бағаны қалыптастыруға әсер ететін ұсталған вагон-думпкарлардың экономикалық өмір сүру мерзімін (пайдалы пайдалану мерзімін) есепке алудың орындылығы мен қажеттілігіне байланысты әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті (1-әдіс) қолдану жолымен айқындады.
Кедендік құнды айқындау ақылға қонымды әдістерді, тауарлардың кедендік құнын анықтау әдістерін қолдануда ақылға қонымды икемділікті пайдалана отырып, вагондардың қалған экономикалық қызмет ету мерзімі үшін жалдау төлемдерінің сомасына негізделуі мүмкін.
Вагондары-думпкарлардың стандартты қызмет ету мерзімі 22 жыл екенін ескере отырып, кеден органы осы тауарлардың кедендік құнын анықтау үшін қалған экономикалық қызмет мерзімін белгілемеген.
Кеден органында вагондары-думпкарлардың экономикалық қызмет ету мерзімі туралы құжатпен расталған ақпарат болмаған; бұл мән-жай әкімшілік актінің күшін жою үшін тәуелсіз және жеткілікті негіз болып табылады (тексеру нәтижелері туралы хабарлама).
Жоғарыда айтылғандардың негізінде А компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерделей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодексінің 396-бабының 1-тармағымен кедендік декларациялау кезінде мәлімделген, әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылауды жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындаудың және мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асырылуы көзделген.
Қаралып отырған жағдайда, «А» компаниясы «Т» компаниясымен жасалған 03.04.2024ж. Жалдау шарты (бұдан әрі – Шарт) бойынша Өзбекстан Республикасынан әкелінетін тауарлар – «темір жол жүк вагондары-думпкарлардың» 24 дана сомасында 1 ТД бойынша «уақытша кедендік әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастырумен әкелінген.
«А» компаниясының «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімін аяқтауы оны 4 ТД бойынша «қайта экспорт» кедендік рәсіміне орналастыру арқылы жүзеге асырылды.
Кодексінің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміленің құны болып табылады, яғни осы тауарларды ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде олар үшін іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.
№23 ЕЭК Шешімінің 3-тармағына сәйкес, лизинг шарты бойынша лизинг беруші лизинг алушыға уақытша иелену және пайдалану немесе уақытша пайдалану үшін ақыға лизинг затын беруге міндеттенеді.
Жалға алушы жалға алынған мүлікті пайдаланғаны үшін (жалға алу) ақы төлейді. Жалдау ақысын төлеу тәртібі, мерзімі және мерзімі жалдау шартында айқындалады.
№23 ЕЭК шешімінің 5-тармағына сәйкес, жалға алу немесе лизинг нысанасы болып табылатын тауарларды әкелу кезінде ЕАЭО кеден кодексінің (бұдан әрі - ЕАЭО КК) 39-бабын қолдану мақсаттары үшін қажетті ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін оларды сату жүзеге асырылмауына байланысты, егер жалға алу шарты немесе лизинг шарты тауарларды кейіннен сатып алу мүмкіндігін көздесе де, мәміле құны бойынша әдіс (1-әдіс) қолданылмайды.
Бірдей (2-әдіс) және біртекті (3-әдіс) тауарлармен мәміленің құнына негізделген әдістер, сондай-ақ шегеру (4-әдіс) және қосу (5-әдіс) әдістері лизинг немесе жалға нысанасы болып табылатын тауарларды растайтын құжаттар болған кезде қолданылады (ЕЭК 3-тармақтың 6, 7, 8-тармақтары).
№23 ЕЭК шешімінің 9-тармағына сәйкес резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану кезінде жалға алу немесе лизинг нысанасы болып табылатын тауарлардың кедендік құнын, ЕАЭО КК 5-тарауының қағидаттары мен жалпы ережелерімен үйлесімді ақылға қонымды тәсілдерді пайдалану жолымен айқындалады, олар ЕАЭО КК 45-бабы 5-тармағының ережелеріне қайшы келмеген жағдайда және оны айқындау кезінде тауарлардың ЕАЭО КК 39, 41 - 44-баптарында көзделген кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану кезінде ақылға қонымды икемділікке Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 06.08.2019ж. №138 белгіленген резервтік әдісті (6 әдісі) қолдану қағидаларында белгіленгендей жол беріледі.
Жалдау немесе жалдау нысанасы болып табылатын тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде резервтік әдісті (6-әдіс) қолдану кезінде төленген жалдау немесе жалдау төлемдерінің сомалары туралы мәліметтер пайдаланылуы мүмкін.
Егер жалдау немесе жалдау шартында меншiк құқығын беру көзделсе, тауарлардың кедендiк құнын анықтау үшiн төлеу меншiк құқығын беру шарты болып табылатын төлемдердiң жиынтығы негiз болып табылады.
Егер жалдау немесе жалдау шартында меншік құқығын беру көзделмесе, тауардың кедендік құнын анықтау жалдау немесе жалдау төлемдерінің сомасына да негізделуі мүмкін.
Осылайша, тауарларды сатып алу көзделмеген жағдайларда, лизингке алынған тауарлардың кедендік құнын айқындау әкелінетін тауарлар үшін төленген немесе төленуге жататын жалдау ақысының сомасына негізделуі мүмкін.
Кедендік тексеру кезінде «А» компаниясы ұсынған құжаттарды зерделеу кезінде «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастырумен Шарт бойынша «темір жол жүк вагондары-думпкарлар» тауарлары әкелінгені анықталды.
Шарт талаптарына сәйкес жалға беруші («Т» компаниясы) жалға алушыға («А» компаниясы) уақытша иеленуге және техникалық жарамды пайдаланылған ұсақталған тау жыныстарын (ұсақталған сусымалы материал) тасымалдауға жарамды, пайдалану персоналынсыз, Шарттың қосымшасына сәйкес техникалық жарамды вагондарды пайдалануға беруге міндеттенеді.
Жалға алушы («А» компаниясы) вагондарды қабылдауға, оларды мақсаты бойынша – жүктерді тасымалдау үшін пайдалануға, Шартта қарастырылған шарттар мен мерзімдерде жалдау ақысын төлеуге міндеттенеді.
Вагондардың жалға беру мерзімі оның қызмет ету мерзімінің соңына дейін (2612 куәлігі бойынша) әрбір вагон үшін жеке белгіленеді. Бастапқы жалдау мерзімі 23 айға белгіленген, жоспарлы техникалық қызмет көрсетуден кейін Шарт бойынша жалдау мерзімін ұзарту мүмкіндігі бар.
Келісімге сәйкес, пайдаланылған вагонды пайдаланғаны үшін жалға алу ақысы бір вагонға ҚҚС-сыз тәулігіне 12 000 теңгені құрайды.
Шарт бойынша жалпы сома шамамен және ҚҚС қоса алғанда 190 000 000 теңгеден аспауы керек.
Келісімге қосымшаға сәйкес бір вагонның болжалды құны 3000 АҚШ долларын құрайды.
1 ТД бойынша кедендік құн 24.04.2024ж. шот-фактура бойынша 31 922 640 теңгені немесе 72 000 АҚШ долларын құрайды.
24.04.2024ж. шот-фактурадағы құн кедендік мақсаттар үшін көрсетілген.
Осылайша, Шартта сатып алу-сату шартының элементтері жоқ, сондықтан импортталатын тауарлар үшін мәміле құны әдісін (1-әдіс) пайдалана отырып, тауардың кедендік құнын анықтау мүмкін емес.
Қажетті ақпараттың болмауына байланысты, тауарлардың кедендік құнын айқындау кезінде тауарлармен жасалған мәміле құнына негізделген әдістерді, оларды қолданудың икемділігін ескере отырып, Кодекстің 68, 69, 70 және 71-баптарында көрсетілген бірдей (2-әдіс) және іртекті (3-әдіс), шегеру (4-әдіс) және қосу (5-әдіс) әдістерін пайдалану мүмкін болмады.
Кодексінің 72-бабының 1-тармағына сәйкес егер әкелінетін тауарлардың кедендік құны Кодекстің 66, 68, 69, 70 және 71-баптарына сәйкес айқындала алмаған жағдайда, онда мұндай жағдайда резервтік әдіс (6 әдіс) қолданылады, осындай тауарлардың кедендік құны ЕАЭО кедендік аумағында бар мәліметтер негізінде 6 тараудың қағидаттары мен ережелері негізге алына отырып айқындалады.
Кейіннен «А» компаниясы 4 ТД бойынша тауарларды «қайта экспорт» кедендік рәсімімен орналастыру арқылы «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімін аяқтады, осыған байланысты «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімінің аяқталуын ескере отырып, кедендік баждарды, салықтарды есептеу жүргізілді.
«Уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімінің тоқтатылуын ескере отырып, кедендік құн жалдау төлемдерді (күндер саны * вагондар саны * 1 тәулікке 1 вагонды жалға алу ақысы) ескере отырып, заңды түрде анықталды.
Жалдау ақысын төлеу тексеру барысында «А» компаниясы ұсынған төлем тапсырмаларымен расталады.
Кедендік тексеру барысында кеден органы екінші деңгейдегі банкке (бұдан әрі – ЕДБ) сұрау салуды да жіберді, оған сәйкес «А» компаниясы 206 884,64 АҚШ доллары көлемінде жалдау төлемдерін жүргізді.
Жоғарыда аталған жалдау ақысын төлеу фактісі «А» компаниясы ұсынған тауарды жөнелтушімен 26.04.2024-04.10.2025жж. мерзімге салыстыру актісімен де расталады.
«Қалған экономикалық қызмет мерзімі» мерзіміне қатысты айта кететін жайт, Келісімде берілген вагондар техникалық жағынан жарамды және жүктерді тасымалдауға коммерциялық жарамды болуы тиіс; сондықтан «қалған экономикалық қызмет мерзімі» мерзімін есептеу үшін негіз ретінде жалдау мерзімін алуға болады.
Осылайша, кеден органы жалдау төлемдер негізінде тауарларды шығарғаннан кейін кедендік құнын заңды түрде анықтады.
Кодексінің 306-бабының 3-тармағының 1-тармақшасына сәйкес уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлеу бойынша міндет декларантта осы кедендік рәсімнің қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін Кодекстің 300-бабының 3-тармағына сәйкес белгіленген шекті мерзім өткенге дейін Кодекстің 305-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданысының аяқталуы кезде тоқтатылады.
Осылайша, кеден органының КТжС төлемін есептеу Кодекстің 306-бабының ережелеріне сәйкес «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімі аяқталған күні жүргізілді.
Меншік құқығының болмауын, ЕДБ мәліметтерімен расталған және «А» компаниясы төлем тапсырмаларымен ұсынған жалдау төлемдерін төлеуді және «кері экспорт» кедендік рәсімімен орналастырумен «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімін аяқтауды, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеуді ескере отырып орган заңды түрде жүргізді.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
