1. Даудың түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеуші санаты: заңды тұлға
3. Салық түрі: КТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – мемлекеттік кірістер органы) КТС есептелуі бойынша жүргізілген тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «К» Компаниясынан шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2020-31.12.2020 жылға дейін кезеңге корпоративтік табыс салығын есептеудің дұрыстығы мен уақтылы төлеу мәселесі бойынша «К» Компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, нәтижесінде 32 959,6 мың теңге корпоративтік табыс салығын, 21 286,0 мың теңге өсімпұл есептеу туралы хабарлама берілді.
«К» Компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда мемлекеттік кірістер органының шешімін күшін жоюды сұрады.
Корпоративтік табыс салығын есептеуге 25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 242-бабының 3-тармағының, 264-бабының 5-тармақшасының талаптарын бұзу негіз болды, яғни «С» Компаниясымен өзара есеп-айырысу бойынша шығыстар шегерімге жатады.
Шағымдан анықталғандай, «К» Компаниясының салықтық тексеруі орташа тәуекел дәрежесі бар камералдық тексеру нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жою туралы салық органдарының хабарламасын орындамау мәселесі бойынша тағайындалған және жүргізілген.
Бұл ретте, «К» Компаниясы 16.08.2023 жылғы хабарламаны орындалмаған деп тану туралы шешім мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының 06.10.2023 жылғы қаулысымен күші жойылды деп танылды қабылданғанына байланысты салық тексеруін тағайындауды заңсыз деп санайды.
«К» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кірістер органы ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 242-бабының 1, 3 және 4-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары, салық салуға жатпайтындарды қоспағанда, осы бапта және Салық кодексінің 243-263-баптарында белгіленген ережелер ескеріле отырып, салық салынатын табысты айқындау кезінде шегерімге жатады.
Салық төлеуші шегерімдерді оның кіріс алуға бағытталған қызметіне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған жағдайда, нақты шеккен шығыстар бойынша жүргізеді.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.
Егер осы бапта және Салық кодексінің 243–263-баптарында өзгеше көзделмесе, осы бөлімнің мақсаттары үшін шығыстарды тану, оның ішінде оларды тану күні халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес шығыстарды тану тәртібі Салық кодексіне сәйкес шегерімдерді айқындау тәртібінен өзгеше болған жағдайда, көрсетілген шығыстар Салық кодексінде айқындалған тәртіппен салық салу мақсатында есепке алынады.
Салық кодексінің 190-бабының 2 және 3-тармақтарында бухгалтерлік құжаттамаға: бухгалтерлік құжаттама – «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы заң) сәйкес оны жүргізуге жауапты тұлғаларға; стандартты тексеру файлы – осы файлды өз еркімен тапсырған тұлғалар үшін; бастапқы есепке алу құжаттары – осы баптың 4-тармағында көрсетілген тұлғалар үшін; салық нысандары; салықтық есеп саясаты; салық салу объектілерін және (немесе) салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін, сондай-ақ салық міндеттемесін есептеу үшін негіз болып табылатын өзге де құжаттар.
Егер осы баптың 4-тармағында өзгеше көзделмесе, салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік есеп Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасымен, сондай-ақ есеп саясатымен реттелетін дара кәсіпкерлер мен ұйымдардың операциялары мен оқиғалары туралы ақпаратты жинаудың, есепке алудың және қорытындылаудың реттелген жүйесі болып табылады.
«Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттамаға бастапқы құжаттарды, есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар мәмілені немесе оқиғаны жасау кезінде немесе олар аяқталғаннан кейін дереу жасалуы керек.
Сонымен қатар, «Бухгалтерлік есеп туралы» Заңның 7-бабының 6) тармақшасына сәйкес қағаз жеткізгіштегі де, электрондық жеткізгіштегі де бастапқы құжаттарда міндетті реквизиттер қамтылуға тиіс, олар басқалармен қатар, операцияны жасауға жауапты тұлғалардың (оқиғаны растау) лауазымының атауын, тегін, аты-жөнін және қолын, оның (оның) ресімделуінің дұрыстығын көрсетуді көздейді.
Осылайша, салық төлеушiнiң шығыстары тауарларға, жұмыстарға, қызметтерге жұмсалған шығыстар табыс алуға бағытталған және салық салынатын айналым мақсаттары үшiн пайдаланылуы тиiс, сондай-ақ басшы мен бас бухгалтер не салық төлеушiнiң бұйрығымен осыған уәкiлеттi қызметкер қол қойған тиiстi құжаттармен расталған жағдайда шегерiмге жатады. Сонымен бірге Салық кодексінің нормаларына сәйкес салықтық есеп бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.
Айта кетейік, Салық кодексінің 264-бабының 5) тармақшасына сәйкес шығыстар соттың заңды күшіне енген шешімі негізінде жарамсыз деп танылған мәміле бойынша шегерімдерден алып тастауға жатады.
Бұл ретте салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2020 жылға арналған «С» Компаниясынан күнбағыс және зығыр тұқымын сатып алуға 164 797,8 мың теңге сомасында шығыстар шегерімдерден алынып тасталды.
«С» Компаниясы 10.07.2002 жылдан бастап тіркелген.
«С» Компаниясының жалғыз қызметі – «Астық және бұршақ дақылдарын өсіру, оның ішінде тұқым шаруашылығы».
Айта кетейік, мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2023 жылғы 24 наурыздағы шешімімен (бұдан әрі – 24.03.2023 ж. шешім) жалпы айналымы 64 797,8 мың теңге 13.08.2020 жылғы келісім бойынша және 2020 жылғы 29 қыркүйектегі берілген шот-фактура, сондай-ақ жалпы сомасы 100 000,0 мың теңгені құрайтын 2020 жылғы 17 қарашадағы келісім бойынша және 2020 жылғы 18 қарашада берілген шот-фактура бойынша «С» және «К» Компаниялары арасында жасалған мәмілелер жарамсыз деп танылды.
24.03.2023 жылғы шешімінен шығатыны, «С» Компаниясының өнімдерін сату оның қолжетімділігінен асып түседі, бұл контрагенттерге одан әрі жеткізуді болдырмайды.
Одан әрі 24.03.2023 жылғы шешімнен шығатыны, «С» Компаниясының өзара есеп айырысуларын талдау негізінде сот бұл өзара есеп айырысулар жалған сипатқа ие және бюджетке салық төлеуден жалтару мақсатында көрсетілген деп есептейді, өйткені шот-фактураларды беру нәтижесінде «С» Компаниясының контрагенттері салық салынатын кірісті азайтты, соның нәтижесінде олар бюджетке корпоративтік табыс салығын есептемеген. «С» Компаниясының контрагенттерінің бюджетке төлемеуі түріндегі күтілетін залалдың жалпы сомасы 160 309,1 мың теңгені құрайды.
Осылайша, 24.03.2023ж. шешімімен тауардың нақты өткізілгенін растайтын дәлелдемелердің болмауы мәмілелерді жарамсыз деп тану үшін негіз болып табылатыны анықталды, сот талап арызды негізді, сондықтан қанағаттандырылуға жатады деп санайды.
Осыған сәйкес, сот «С» Компаниясы мен «К» Компаниясының арасында жасалған, жалпы сомасы 164 797,8 мың теңгені құрайтын мәмілені жарамсыз деп таныды.
Сондай-ақ, МАЭС-ның 31.05.2023ж. ұйғарымымен «К» Компаниясының 24.03.2023ж. шешімге шағымы апелляциялық шағым беру мерзімінің өтуіне байланысты қайтарылды.
Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот шешімдері, ұйғарымдары, өкімдері мен қаулылары, сондай-ақ соттар мен судьялардың заңды бұйрықтары, талаптары, нұсқаулары, шақырулары және өзге де шағымдары мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, басқа да заңды тұлғалар мен заңды тұлғаларды қоспағанда, орындау үшін міндетті болып табылатынын атап өткен жөн Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында.
Осылайша, Салық кодексінің 264-бабына сәйкес «С» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар шегерімге жатпайды.
Айта кетейік, Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өз талаптарын негіздейтін мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетіледі.
Бұл ретте, «К» Компаниясы шағымда 2020 жылға арналған «С» Компаниясымен өзара есеп айырысу бойынша шығыстар сомасын шегерімдерден алып тастау бөлігінде мән-жайлар және осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер көрсетпеген.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, Салық кодексінің 264-бабының 5) тармақшасының ережелерін ескере отырып, «К» Компаниясы мен «С» Компаниясы арасындағы өзара есеп айырысулар бойынша шығыстарды шегерімдерден алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша
32 959,6 мың теңге сомасында КТС есептеуді негізді болып табылады.
