1. Дау түрі: салықтық даулар
2. Салық төлеушінің санаты: жеке тұлға
3. Салық түрі: Төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан ЖТС
ҚР Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) төлем көзінен салық салынбайтын табыстардан жеке табыс салығын есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға жеке тұлғаның «И» шағымын алды.
Іс материалдарынан келіп шығатыны, салық органы 01.01.2021ж. 31.12.2021ж. бойынша кезеңіне салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің дұрыс есептелуі мен уақтылы төленуі мәселесі бойынша жеке тұлғаның «И» тақырыптық салықтық тексеруін жүргізді, оның нәтижелері бойынша 3 190,1 мың теңге сомасында ЖТС есептеу туралы хабарлама және 1 668,6 мың теңге өсімпұл шығарылды.
Жеке тұлға «И» салық органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органы шешімінің күшін жоюды сұрайды және мынадай дәлелдер келтіреді.
25.12.2017ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 331-бабының 2-тармағын бұзу шағым жасалған салық төлеушінің 2021 жыл үшін 3 190,1 мың теңге сомасында ЖТС есептеу бойынша салық міндеттемесін орындамауы нәтижесінде салық сомасын және тиісті өсімпұл сомасын есептеу үшін негіз болып табылады.
Салық органының осы қорытындыларымен жеке тұлға «И» келіспейді, себебі бұрын салық органының осы жылжымайтын мүлік объектісі бойынша жоғарыда көрсетілген салықты есептеу туралы хабарламасы мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотта (СМАС) сот талқылауының нысанасы болған.
СМАС шешіміне сәйкес, жеке тұлғаның салық органына камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаға дау айту туралы «И» талап-арызы толығымен қанағаттандырылды. Хабарлама заңсыз деп танылды және күші жойылды.
Әкімшілік істер жөніндегі алқаның қаулысымен СМАС шешімі өзгеріссіз қалдырылды, жауапкердің апелляциялық шағымы қанағаттандырылмады. Осы сот актісіне шағым жасалмады және заңды күшіне енді.
Жеке тұлғаның «И» дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Жеке тұлға «И» ЖК орналасқан жері бойынша салық органында «К» шаруа қожалығы ретінде тіркеу есебінде тұрады, қызмет түрі - аралас ауыл шаруашылығы.
Салық кодексінің 321-бабы 1-тармағының 13) тармақшасына және 330-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жеке тұлғаның жылдық табысына мүліктік табыс қосылады. Жеке тұлғаның салық салуға жататын мүліктік табысына осы Кодекстің 331-бабында көрсетілген мүлікті жеке тұлға Қазақстан Республикасында өткізген кезде құн өсімінен түсетін табыс жатады.
Салық кодексінің 331-бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сәйкес жеке тұлға мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс осы тармақтың 1), 2), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілгендерді қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан жылжымайтын мүлікті өткізу кезінде туындайды.
Бұл ретте Салық кодексінің 331-бабының 2-тармағында мүлікті өткізу бағасы (құны) мен оны сатып алу бағасы (құны) арасындағы оң айырма осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мүлікті өткізу кезінде құн өсімінен түсетін табыс болып табылатыны белгіленген.
Қаралатын жағдайда «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы «КЕАҚ филиалының мәліметтеріне сәйкес «И» жеке тұлғасына сатып алу-сату шарты негізінде жылжымайтын мүлік объектісіне (қоғамдық тамақтану объектісіне) меншік құқығы тіркелді.Меншік құқығы сатып алу-сату шарты негізінде тоқтатылды. Объектіні сату құны 36 900,5 мың теңге.
Жеке тұлға «И» төлеуге жататын есептелген ЖТС сомасын көрсетпей 2021 жыл үшін жеке табыс салығы бойынша декларация (240.00 ф.) берді.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің Бірыңғай деректер қоймасы ақпараттық жүйесінің деректері бойынша осы объектіні сатып алу сомасы 5 000,0 мың теңгені құрайды, осыған байланысты салық органы «К» ШҚ-ның атына Камералдық бақылау нәтижелері бойынша мемлекеттік кірістер органдары анықтаған тәуекелдің орташа дәрежесіндегі бұзушылықтарды жою туралы хабарлама (бұдан әрі - Хабарлама) қойды, оған сәйкес 2021 жылғы мүліктік табыс сомасы 31 900,5 мың теңгені құрайды, 10% ставка бойынша салық сомасы 3 190,1 мың теңгені құрайды.
Шағымда көрсетілген сот шешімдері «К» ШҚ атына қойылған Салық органының хабарламасына қатысты шығарылғанын атап өткен жөн, бұл ретте салық заңнамасында атқарушылық іс жүргізу шеңберінде жеке тұлғаның мүлкін мәжбүрлеп сату жағдайында жеке тұлғаның ЖТС төлеуден мүліктік кіріс түріндегі кірістерін босату жөніндегі норма көзделмеген.
Сондай-ақ, әкімшілік істер жөніндегі алқаның қаулысына сәйкес «сатып алу-сату шартына сәйкес Талапкер (жеке тұлға «И») жер учаскесі бар кафе ғимаратының жылжымайтын мүлкінің (бұдан әрі - даулы мүлік) меншік иесі болып табылатынын атап өткен жөн.
Кепіл шарты негізінде Талапкер заттай кепілгер ретінде осы жылжымайтын мүлікті «А» шаруа қожалығының «В» компаниясы алдындағы міндеттемелері бойынша кепіл ретінде берді.
Сот шешімімен даулы мүлікке бағалау құны 70 962,6 мың теңге өндіріп алынды.
Сатып алу-сату шартына сәйкес даулы мүлікті жеке сот орындаушысы «Б» жеке тұлғасына электрондық аукцион қорытындылары туралы хаттама негізінде 36 900,5 мың теңгеге сатты.
Сонымен қатар, апелляциялық шағымда жауапкердің мүлікті сату кезінде құн өсімінен талапкердің табысының жоқтығына қатысты сот тұжырымдарының мерзімінен бұрын шығарылғаны туралы дәлелдері назар аударуға тұрарлық.
Шынында да, бірінші сатыдағы сот талап қоюшының жеке табыс салығы бойынша міндеттемелерінің жоқтығы туралы қорытынды жасады, себебі мүлік атқарушылық іс жүргізу бойынша сауда-саттықта сатылған, түскен ақша қаражаты сот актісін орындауға бағытталған.
Алқа соттың бұл тұжырымдары мерзімінен бұрын болып табылады және даулы хабарлама камералдық бақылау нәтижелері бойынша шығарылғандықтан сот актісінен алып тастауға жатады деп пайымдайды.
Салық кодексінің 94-бабының 1-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) табыс еткен салық есептілігін, уәкілетті мемлекеттік органдардың мәліметтерін, сондай-ақ салық төлеушінің қызметі туралы басқа да құжаттар мен мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау камералдық бақылау болып табылады.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 22.12.2022ж. №9 «Соттардың салық заңнамасын қолдануының кейбір мәселелері туралы» 23-бабына сәйкес сот камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаға дау айту туралы талаптарды қараған кезде салық органында оның талаптарының негізділігін тексермей-ақ, хабарлама шығару үшін заңда көзделген негіздердің бар-жоқтығын анықтау жеткілікті. Керісінше, болашақтағы салықтық тексерулердің, оның ішінде камералдық бақылау нәтижелері бойынша хабарламаны орындамау мәселесі бойынша жоспардан тыс тақырыптық тексерулердің нәтижелері алдын ала шешілетін болады.».
Жоғарыда айтылғандарға байланысты жеке тұлғаның жылжымайтын мүлік объектісіне (қоғамдық тамақтану объектісіне) меншік құқығы сатып алу-сату шартымен, «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы «КЕАҚ мәліметтерімен» және Әкімшілік істер жөніндегі алқа қаулысымен расталады.
Осылайша, Салық кодексінің 321, 330 және 331-баптарының нормаларын және Батыс Қазақстан облыстық соты әкімшілік істер жөніндегі алқасының 26.06.2024ж. қаулысын ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 3 190,1 мың теңге мөлшерінде ЖТС сомасын есептеу негізделген болып табылады.
Сондай-ақ, шағымда Салық кодексінің 48-бабының талаптарын бұза отырып, салық тексеруі және ЖТС есептеу тексеру жүргізу кезінде өтіп кеткен талап қою мерзімінің 3 жылдық мерзімінен тыс жүргізілгені көрсетілген.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 48-бабының 1) тармақшасына сәйкес салық органы салық және бюджетке төленетін төлемдердің есептелген, есептелген сомасын есептеуге, есептеуге немесе қайта қарауға құқылы уақыт кезеңі салық міндеттемесі мен талабы бойынша талап қою мерзімі деп танылады.
Салық кодексінің 48-бабының 2-тармағына сәйкес, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, талап қою мерзімі үш жылды құрайды.
Егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, Салық кодексінің 361-бабының 1-тармағына сәйкес жеке тұлға дербес салық салуға жататын табыстардан ЖТС есептеу үшін салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылатынын атап өткен жөн.
Жоғарыда айтылғандарға байланысты, 2021 жылға жеке тұлғаның салық салуына жататын табыстардан ЖТС есептеу үшін талап қою мерзімі 31.12.2024ж.
Осылайша, Салық кодексінің 48-бабының, 361-бабы 1-тармағының нормаларын ескере отырып, 2021 жылғы ЖТС бойынша талап қою мерзімі. шағым жасалған хабарлама шығарылған күні (30.12.2024ж.) аяқталмаған, тиісінше көрсетілген кезең үшін ЖТС есептеу салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган Апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған нәтижелер туралы хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырусыз қалдыру туралы шешім қабылданды.
