1. Кедендік даулар
2. Заңды тұлға
3. Өзге де кедендік мәселелер
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «S» компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) қосылған құн салығын есептеу мәселелері бойынша тексеру нәтижелері туралы хабарламасына шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы «әуе кемелерін» «уақытша тасымалдау (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастыру кезінде кедендік төлемдерді төлеуден босатуды қолдану бойынша кедендік тексеру жүргізіп, нәтижесінде жалпы сомасы 38 126,16 мың теңгені құрайтын хабарлама берілді.
«S» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрады.
Шағымдан «S» компаниясы 2022 жылдың қараша айында «Z» (Түркия Республикасы) әуе компаниясына тиесілі ұшақпен чартерлік рейске тапсырыс бергені белгілі болды.
Ұшу Қазақстан – Ресей – Франция – Қазақстан бағыты бойынша жоспарланған.
Бұл «әуе кемесі» ИМ-53 тауарларға арналған декларацияға (бұдан әрі – ТД) сәйкес «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен мәлімделген.
Кейіннен ұшақ 28.11.2022ж. Ресейден Түркияға ЕАЭО аумағынан тыс жерге ұшты және техникалық ақауға және Түркия Республикасындағы ұшақты басқасына ауыстыруға байланысты ЕАЭО аумағына ұшпаған.
28.11.2022ж. кету үшін жоғарыда аталған жағдайлар. ЕАЭО аумағынан тыс әуе кемелері келесі құжаттармен расталады:
1. 28.11.2022ж. Жалпы декларация «Әуе кемесінің кедендік операциялары және кедендік бақылауы аяқталды» деген қолтаңбамен Внуково кеденінен жөнелту мөрімен;
2. Көлік құралының кедендік декларациясы 28.11.2022ж. Внуково кеденінің белгісімен;
3. 29.03.2023ж. «H» компаниясынан – түрік әуежайларында жерде қызмет көрсететін ресми түрік компаниясы – хат;
4. «Ресей Федерациясындағы әуе қозғалысын басқару жөніндегі мемлекеттік корпорация» Федералдық мемлекеттік унитарлық кәсіпорнының 30.03.2023ж. хаты;
5. «Ресей халықаралық әуежайы» АҚ-ның. ұшақтың 28.11.2022ж. Ресей - Түркия бағыты бойынша ұшып шығуы туралы 12.05.2023ж. хаты.
Сондай-ақ «S» компаниясы 24.11.2022ж. «Z» компаниясымен (мердігер) жасалған әуе қатынасын көрсету туралы шарт Қазақстан - Ресей - Франция - Қазақстан бағыты бойынша жолаушыларды тасымалдауға жасалғанын атап өтеді.
Сәйкесінше, кедендік тексеру актісі Түркияға рейс жоспарланбағандықтан, сенімсіз ақпарат бар. Бұл ұшақты жөндеуге техникалық базаға техникалық көшіру болды.
Сонымен қатар, «S» компаниясының хабарлауынша, «Z» компаниясы мен «А» компаниясы арасындағы хат алмасулар бойынша кезекшілер мен кеден брокерлері/декларанттары көлік құралына арналған декларацияны кедендік декларациялауда мәселе туындаған, сондықтан «S» компаниясы ИM-53 ТД сәйкес кедендік декларациялау жүргізген.
Кейіннен «S» компаниясы «реэкспорт» кедендік рәсімін декларациялау арқылы ЭК-31 ТД бойынша «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімін аяқтады.
Сонымен қатар, «S» компаниясы Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 17.03.2022ж. №42 Шешімінің (бұдан әрі – ЕЭК шешімі) 13-тармағын «S» компаниясының орындамауы туралы кеден органының қорытындыларын негізсіз деп санайды.
«S» компаниясы бұл стандарттарды қолдануға жатпайды деп есептейді, өйткені төлем көрсетілген әуе кемесіндегі ұшу үшін төленген, ол кейіннен Ресейдегі ақауға байланысты Францияға рейсті орындай алмай, 28.11.2022ж. ЕАЭО аумағынан шығып кеткен.
Жоғарыда айтылғандар істің барлық мәліметтерінің толық зерттелмегенін және нақты мән-жайлардың бұрмаланғанын көрсетеді, осыған байланысты «S» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
Сыртқы саудаға қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 31-тарауында тауарларды «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастыру тәртібі мен шарттары көзделген.
Қарастырылып отырған жағдайда, «S» компаниясы 8802 40 001 1 Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы (бұдан әрі – СЭҚ ТН) коды бойынша «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастырылған әуе кемесін ТД IM-53 сәйкес уақытша әкелу 31.12.2022ж. дейін мерзіммен әкелді.
Кеден органы «S» компаниясына қатысты кедендік және өзге де құжаттарға және (немесе) мәліметтерге тексеру (бұдан әрі – КҚМТ) жүргізді, оның нәтижелері бойынша қосымша 566 450,27 мың теңге есептелді (12.09.2023ж. КҚМТ нәтижелері туралы хабарлама).
12.09.2023ж. КҚМТ нәтижелері туралы хабарлама «S» компаниясы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитетіне (бұдан әрі – Комитет) жүгінді. Шағымды қарау нәтижелері бойынша Комитет «S» компаниясына қатысты кедендік тексеру тағайындау туралы шешім қабылдады.
Кодексінің 358-баптың 4-тармағына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында осы баптың 5, 7 және 8-тармақтарында көрсетілген жағдайларда осындай тасымалдауды қоспағанда, ішкі тасымалдау үшін уақытша әкелінген халықаралық тасымалдау көлік құралдарын пайдалануға жол берілмейді.
Кодексінің 361-бабына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізілетін халықаралық тасымалдау көлік құралдары уақытша әкелінетін халықаралық тасымалдау көлік құралдарын Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелу және мұндай халықаралық тасымалдау көлік құралдарын Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағынан кері әкету кезінде кедендік декларациялауға және шығаруға жатады.
Кодексінің 362-бабына сәйкес уақытша әкелінетін (уақытша әкелінген) халықаралық тасымалдау көлік құралдарына қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды, арнайы, демпингке қарсы, өтемақы баждарын төлеу бойынша міндет уақытша әкелінетін халықаралық тасымалдау көлік құралының декларантында – кеден органы көлік құралына арналған декларацияны тіркеген кезден бастап туындайды.
Сонымен қатар, Кеден одағы комиссиясының «Халықаралық тасымалдаудың уақытша әкелінетін және уақытша әкетілетін көлік құралдарына қатысты кейбір кедендік операцияларды жасау тәртібі туралы нұсқаулық туралы» 18.10.2010ж. №511 шешімімен Халықаралық тасымалдаудың уақытша әкелінетін және уақытша әкетілетін көлік құралдарына қатысты кейбір кедендік операцияларды жасау тәртібі туралы нұсқаулық (бұдан әрі – Нұсқаулық) бекітілді.
Осылайша, Нұсқаулықтың 27-тармағына сәйкес уақытша әкелінген халықаралық тасымалдаудың көлік құралын (бұдан әрі – ХТКҚ) кедендік аумақтан әкету кезінде немесе уақытша әкетілген ХТКҚ-ны кедендік аумаққа әкелу кезінде тасымалдаушы кеден органына көлік құралына арналған кедендік декларацияны (бұдан әрі – КҚКД) және 7-тармағында көрсетілген құжаттар ұсынуға міндетті.
Нұсқаулықтың 30-тармағына сәйкес ХТКҚ (темір жол көліктері мен контейнерлерді қоспағанда) уақытша әкелудің аяқталғаны туралы ақпарат, оның ішінде ақпараттық жүйелер мен ақпараттық технологияларды пайдалана отырып, уақытша әкелуді берген кеден органына жіберіледі.
«S» компаниясы ЕАЭО кедендік аумағына келген кезде Кодекстің 361-бабына сәйкес КҚКД тапсырғаны анықталды.
Кейіннен «S» компаниясы көлік құралын – әуе кемесін ТД ИМ-53 бойынша «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсіміне орналастыру арқылы КҚКД бойынша уақытша әкелуді аяқтайды.
Қазақстан-Ресей бағыты бойынша ұшу үшін Кодекстің 358-бабының 4-тармағының ережелерін бұза отырып, әуе кемесінің бортына Қазақстан Республикасы азаматтарының 8 жолаушысы отырғызылған.
28.11.2022ж. апатқа байланысты ұшақ ЕАЭО кедендік аумағынан КҚКД арқылы Ресей – Түркия бағыты бойынша шығады.
Осылайша, әуе кемесін ТД IM-53 бойынша «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімімен орналастыруға байланысты Нұсқаулықтың ережелері осы көлік құралына қолданылмайды.
Кодексінің 303-бабына сәйкес көлік құралдары болып табылатын уақытша әкелінген тауарларды, егер олар халықаралық тасымалдау көлік құралдары ретінде пайдаланылса және оларға осы Кодекстің 40-тарауының ережелері қолданылса, Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағының шегінен тыс жерде пайдалануға жол беріледі.
Көлік құралдары болып табылатын уақытша әкелінген тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағының шегінен тыс жерде халықаралық тасымалдау көлік құралдары ретінде пайдалану уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылуын тоқтатпайды және тоқтата тұрмайды.
Кодексінің 304-бабына сәйкес кедендік әкелу баждары, салықтар ішінара төлене отырып, уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) тауарларға қатысты кедендік әкелу баждары, салықтар олардың уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылған күнінен бастап оның қолданылуы аяқталған күн аралығындағы кезең үшін төлеуге жатады.
Кодексінің 305-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес Кеден органы белгілеген уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі өткенге дейін бұл кедендік рәсімнің қолданылуы:
1) уақытша әкелінген тауарларды кері экспорт кедендік рәсімімен, оның ішінде осы Кодекстің 359-бабының 7-тармағына сәйкес орналастырумен;
2) уақытша әкелінген тауарлардың авария немесе еңсерілмейтін күш әсері салдарынан жойылу және (немесе) қайтарымсыз жоғалу фактісін не тасымалдаудың (тасудың) және (немесе) сақтаудың қалыпты жағдайларында табиғи кему салдарынан бұл тауарлардың қайтарымсыз жоғалу фактісін кеден органдарының уәкілетті орган айқындаған тәртіппен тануымен;
3) мән-жайлар туындағанға дейін тауарлар кедендік бақылауда болатын, Комиссия айқындайтын және (немесе) осы Кодексте айқындалатын мән-жайлардың туындауымен аяқталады.
Кеден органы белгілеген уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі өткенге дейін бұл кедендік рәсімнің қолданылуы:
1) егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, кедендік транзит кедендік рәсімін қоспағанда, уақытша әкелінген тауарларды осы Кодексте көзделген шарттарда шетелдік тауарларға қатысты қолданылатын кедендік рәсімдермен орналастыру арқылы;
2) қолданылуы осы Кодекстің 253-бабының 3-тармағына сәйкес тоқтатыла тұрған, кедендік аумақта қайта өңдеу кедендік рәсімі қолданылуының қайта басталуымен;
3) егер бұл тауарлар Еуразиялық экономикалық одаққа мүше өзге мемлекеттің аумағына оларды уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырған кезде кеден органы тауарларды шығаруды жүргізген Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттің аумағынан Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағы арқылы тасымалдау (тасу) үшін осы кедендік рәсіммен орналастырылса, уақытша әкелінген тауарларды кедендік транзит кедендік рәсімімен орналастыру арқылы аяқталуы мүмкін.
Кодестің 305-бабының 5-тармағымен кеден органы белгілеген уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі өткен соң кедендік рәсімнің қолданылуы тоқтатылуы қарастырылған.
Кодекстің 306-бабына сәйкес кедендік әкелу баждары, салықтар ішінара төлене отырып, уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылатын (орналастырылған) тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу бойынша міндет:
1) кедендік әкелу баждарын, салықтарды біржолғы төлеу кезінде не кедендік әкелу баждарын, салықтарды мерзімдік төлеу кезінде кедендік әкелу баждары, салықтар сомасының бірінші бөлігін төлеу кезінде – уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсіміне сәйкес тауарлар шығарылғанға дейін;
2) кедендік әкелу баждарын, салықтарды мерзімдік төлеу кезінде кедендік әкелу баждары, салықтар сомасының екінші және кейінгі бөліктерін төлеу кезінде – кедендік әкелу баждары, салықтар сомасының кезекті бөлігі төленетін кезең басталғанға дейін орындауға жатады (кедендік әкелу баждары, салықтар төлеуге жатады).
Уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылған тауарларға қатысты кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу бойынша міндет осы баптың 7-тармағында көрсетілген мән-жайлар басталған кезде орындауға жатады.
Кодекстің 306-бабының 7-тармағының 8-тармақшасына сәйкес кеден органы белгілеген уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі өткенге дейін осы Кодекстің 305-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданысы аяқталмаған жағдайда – осы кедендік рәсімнің қолданысы осы Кодекстің 302-бабының 4-тармағына сәйкес ұзартылатын жағдайды қоспағанда, кеден органы белгілеген уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімінің қолданылу мерзімі өткен күн кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеу мерзімі болып есептеледі.
«S» компаниясы көрсетілген мерзімде – 31.12.2022ж. – ТД ИМ-53 бойынша «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімі аяқталмаған. Кодекстің 302-бабына сәйкес уақытша әкелу мерзімін ұзарту туралы өтініш берілген жоқ.
ТД ИМ-53 үшін «уақытша әкелу (жіберу)» кедендік рәсімі ЭК-31 ТД сәйкес «реэкспорт» кедендік рәсімімен орналастыру арқылы 26.05.2023ж. аяқталды.
Бұл ретте, Кодекстің 304-бабының 1-тармағына және 306-бабының 7-тармағының 8-тармақшасына сәйкес «S» компаниясы кедендік баждарды, салықтарды төлеуге міндетті.
«S» компаниясы ТЛД ИМ-53 36-бағанында мерзімді кедендік баждарды, салықтарды төлеуден босату туралы – «РВ» – ЕЭК және үшінші тарап мемлекеттері ЕАЭО үшінші тараппен санаттарын айқындалатын тауарларды ҚҚС төлемей уақытша әкелу (жіберу) кедендік рәсіміне сәйкес Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағында уақытша болу және пайдалану мәлімдеген.
ЕЭК Кеңесінің «Уақытша әкелу (жіберу) кедендік рәсімін қолданудың кейбір мәселелері туралы» 20.12.2017ж. №109 шешімімен Уақытша әкелу (жіберу) кедендік рәсіміне сәйкес ЕАЭО кедендік аумағында уақытша болуына және пайдаланылуына кедендік әкелу баждарын, салықтарды төлеусіз жол берілетін тауарлар санаттарының тізбесі (бұдан әрі – Тізім) бекітілген.
8802 40 001 1 СЭҚ ТН коды бойынша әуе кемелері туралы ақпарат Тізімге енгізілмеген.
Сонымен қатар, ЕЭК Кеңесінің «Азаматтық жолаушылар әуе кемелерінің жекелеген түрлеріне қатысты Кеден одағы комиссиясының және ЕЭК Кеңесінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» 17.03.2022ж. бекітілген шешімімен Тізбе 13-тармақпен толықтырылды. Осы тармақ 27.03.2022ж. бастап ЕЭК Кеңесінің 17.03.2022ж. №42 шешімімен «Қызметтік пайдалану үшін» деген белгісімен қолданысқа енгізілді.
Құжаттарды зерделеу барысында «S» компаниясы 24.11.2022 ж. Қазақстан – Ресей – Франция – Қазақстан бағыты бойынша жолаушыларды коммерциялық тасымалдау үшін «Z» (Түркия Республикасы) компаниясымен жалпы сомасы 364,50 мың АҚШ долларына коммерциялық лизинг (чартерлік рейс) шартын жасады.
«S» компаниясы шетел валютасындағы ақшаны аудару туралы өтініші бойынша 25.11.2022ж. «Z» компаниясының пайдасына 364,50 мың АҚШ доллары сомасында ақша аударымын жасаған.
Осыған байланысты Қазақстан – Ресей – Франция – Қазақстан бағыты бойынша әуе кемесінің чартерлік рейсі коммерциялық (төлем түбіртегі) болып табылады және Тізбенің ережелері сақталмаған, сәйкесінше «S» компаниясымен кедендік төлемдер мен салықтардан босату заңсыз жарияланған.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
