Даудың түрі: салықтық даулар
Салық төлеуші санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС қайтару, ТБЖ қолданумен байланысты бұзушылықтар.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) бюджетке төленбеген, есептелмеген, қайтарылмаған салық сомасынан есепке жатқызуға жататын ҚҚС асып кету сомасына тексеру нәтижелері туралы хабарламасына қатысты «Н» Компаниясынан шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, салық органы 01.04.2024 жылғы кезеңге қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша «Н» Компаниясына тақырыптық салықтық тексеру жүргізді. 30.06.2024 жылға дейін, нәтижесінде 29 027,6 мың теңге сомасында бюджетке төленуге жатпайтын, есепке жатқызылатын, есептелген салық сомасынан асып кеткен, қайтаруға расталмаған ҚҚС сомасы туралы хабарлама шығарылды.
«Н» Компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда салық органының шешімін бұзуды сұрайды.
Салық кодексінің 152-бабына сәйкес электрондық шот-фактуралар ақпараттық жүйесінде (ЭШФ АЖ) электрондық шот-фактураларды (ЭШФ) шығару бойынша кейінгі деңгейлердің болуына байланысты ҚҚС сомасы қайтарылуға жатпайтындығы, нәтижесінде ҚҚС асып кетуі расталған 28 486,9 мың теңге сомасында қайтарылмауы даулы салық сомаларын есептеу үшін негіз болды.
«Н» Компаниясы салық органының 28 486,9 мың теңге сомасында ҚҚС қайтарылғанын растамау бөлігіндегі хабарламамен осы қорытындысымен келіспейді және келесі дәлелдерді келтіреді.
Шағымда «Н» Компаниясы әрбір жеткізуші бойынша салық органының уәждерін растай отырып, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 19 наурыздағы № 939 бұйрығымен бекітілген қосымша құн салығын қайтару қағидаларының 52-тармағының 6) тармақшасына сілтеме жасалғанын және осыны көрсетеді 6-деңгейдегі жеткізушілер үшін электрондық шот-фактураларды жазуға тыйым салынды.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 25.12.2017ж. 152-бабының 12-тармағына сәйкес 6-деңгейдегі жеткізушілер ҚҚС қайтару процесіне қатыспайды. «Н» Компаниясы «Пирамида» есебі бойынша 1-деңгейдегі тікелей жеткізушілер арасында бұзушылықтар анықталмағанын атап өтеді.
Салық органы «Н» Компаниясына қоғамның өзара есеп айырысулары немесе мәмілелері жоқ 6-деңгейдегі жеткізушілердің бұзушылықтарын көрсетеді. Қоғам осы құқықты пайдалануына қарамастан Салық кодексінің 434-бабының 2-тармағына сәйкес ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолдануға құқылы.
Салық органы жатқызған Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2) тармақшасына сәйкес ол «Н» Компаниясының тікелей жеткізушілері «Пирамида» талдамалық есеп беру нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жойған жағдайда қолданылмайды.
№391 Ереженің 36-тармағына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі заңсыз әрекеттерден салықтық жеңілдіктер алу тәуекелдерін анықтауға бағытталған. Алайда, салық органы «Н» Компаниясының салық жеңілдіктерін алуға бағытталған заңсыз әрекеттер жасағанын анықтаған жоқ.
№391 Ереженің 47-тармағында салық төлеуден жалтару схемаларын пайдаланатын жеткізушілердің тәуекелі тауарларды нақты жеткізбей, жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей жасалған мәмілелердің дәлелі ретінде танылатыны көрсетілген. Ал «Н» Компаниясы тауарларды нақты жеткізбей, жұмыстарды орындамай немесе қызметтерді көрсетпей мәмілелер жасамаған.
«Н» Компаниясы өз шағымында салық органы жеткізушілердің электрондық шот-фактураларды беру блоктары тауарларды нақты жеткізбей, жұмыстарды орындамай немесе қызметтерді көрсетпей жасалған операциялардың салдарынан пайда болғанын көрсетпейтінін көрсетеді. Электрондық шот-фактураны шығаруды бұғаттау тәуекелдің бұл түрін растамайды, өйткені бұл блоктау болашақта жойылуы мүмкін.
Осылайша, көрсетілген бұзушылықтар ҚҚС қайтарудан бас тартуға негіз болып табылмайды, тиісінше салық органының қорытындысы заңсыз болып табылады. «Н» Компаниясының дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерделей келе, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды. Салық кодексінің 152-бабына сәйкес қосылған құн салығының асып кетуі сомаларының дұрыстығын растау үшін тақырыптық тексерулер жүргізудің нақты ережелері бар.
Салық кодексінің 152-бабының 1-тармағына сәйкес салық төлеушіге қатысты тәуекелдерді басқару жүйесін пайдалана отырып, қосылған құн салығының асып кету сомасының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексеру жүргізіледі: - осы Кодекстiң 432-бабының 1 және 2-тармақтарының қолданылуына байланысты салық декларациясы; - қосылған құн салығы бойынша декларацияда көрсетілген қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талап (бұдан әрі – қосылған құн салығының асып кетуін қайтару туралы талап).
Қаралып отырған іс бойынша «Н» Компаниясы 2024 жылдың 2 тоқсаны үшін ҚҚС декларациясында (300.00 нысаны) көрсетілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талап қойды. 01.04.2024 ж 30.06.2024 жылға дейін 2 420 841,1 мың теңге сомасында.
Салық кодексінің 152-бабының 11-тармағына сәйкес «Пирамида» талдамалық есеп салық төлеуші (салық агенті) табыс еткен ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) ақпараттық жүйелерден алынған ақпаратты зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүргізетін бақылау нәтижелері болып табылады. Бұл ретте, Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2) тармақшасына сәйкес, тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілеріне тақырыптық тексеру аяқталған күні Пирамида есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған сомалар шегінде ҚҚС асып кетуін қайтару жүргізілмейді.
Тәуекелдерді басқару жүйесін пайдалана отырып, ҚҚС асып кеткен сомаларын қайтару тәртібі Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына және 429-бабының 10-тармағына және «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 1) тармақшасына сәйкес әзірленген №391 Ережелермен белгіленгенін атап өткен жөн.
№ 391 Ереженің 38-тармағына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі тәуекелдер деңгейін анықтау үшін тәуекел деңгейінің өлшемшарттары бойынша баллдарды беруді автоматтандырылған есептеу негізінде осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерді анықтау мақсатында тақырыптық тексерулер жүргізу кезінде ҚҚС-тың асып кетуін растау мақсатында анықталады оңайлатылған тәртіппен қайтарылуға жататын ҚҚС асып кеткен сомасы.
Сонымен қатар, № 391 Ереженің 39-тармағында салық төлеушінің салық жеңілдіктерін (салық жинақтарын) алу және салық төлемдерін азайту мақсатында өзінің заңсыз әрекеттерінен пайда алу тәуекелін анықтау үшін жария етуге жатпайтын, оның ішінде салық төлеушіге (тәуекел дәрежесін бағалау жүргізілген) құпия ақпарат болып табылатын критерийлер қолданылатыны белгіленген.
№ 391 Ереженің 43-тармағында тәуекел деңгейі критерийлері бойынша бағалау нәтижелері бойынша жиынтық балл Мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген шекті баллдан асатын болса, мұндай салық төлеушілер үшін «Пирамида» есебі жасалмайтыны белгіленген.
Тәуекел критерийлері бойынша бағалау нәтижелері бойынша жиынтық балл Мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген шекті баллдан аспаса, мұндай салық төлеушілер үшін Пирамида есебі жасалады. Бұйрық бойынша 25.11.2022ж. Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының «Тәуекел дәрежесі критерийлерін есептеудің кейбір мәселелері туралы» №693 қаулысымен тәуекел дәрежесі критерийлерін пайдалана отырып, бағалау нәтижелері бойынша баллдың шекті мәні 350 балл деңгейінде белгіленген. Компания қызметінің көрсеткіштерін бағалау бойынша тәуекел деңгейі критерийлері бойынша баллдарды автоматтандырылған есептеу бойынша жалпы нәтиже 135,99 баллды құрады.
Бұл ретте, №391 Ереженің 45-тармағына сәйкес «Пирамида» талдамалық есеп – салық төлеуші табыс еткен ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) АЖ-дан алынған мәліметтерді, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардан, жергілікті атқарушы органдардан, сондай-ақ уәкілетті тұлғалардан салық төлеушіден алынған мәліметтерді және салық төлеушіден алынған мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде көрсетілетін қызметті беруші жүзеге асыратын бақылау нәтижелері.
«Пирамида» аналитикалық есебі мыналарды ескере отырып құрылады: салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі және №391 Ереженің 47-тармағында көрсетілген тәуекел, оның ішінде жалған (тауар емес) операцияларды пайдалану. №391 Ереженің 52-тармағына сәйкес, пирамидалық есептің нәтижелері бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілер салық заңнамасын бұзуды анықтаған кезде ҚҚС асып кеткен сомасының дұрыстығын растау талап етуде және (немесе) салық декларациясында көрсетілген, салықтық қызмет көрсетулер бойынша салық салуға жататын тауарларды жеткізушілерге, тауарларды, жұмыстарды орындауға, салық салуға жататын салық салуға жататын сомаларына азайтылған сомалар шегінде жүзеге асырылады. осы Қағидалардың 47-тармағында көзделген тәуекелдер анықталған өнім берушімен өзара есеп айырысулар бойынша ҚҚС сомасын есепке алуды қоса алғанда, олармен шектелмей, мынадай фактілерді ескере отырып.
Салық кодексінің 152-бабының 10-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру жүргізу кезінде салық органы «Пирамида» талдамалық есепті талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтарды анықтаған жағдайда, Салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының 10) тармақшасында көзделген тәртіппен өнім берушілерге хабарлама жібереді. Бұл ретте, егер тексерілетін салық төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушісі басқа салық органының орналасқан жері бойынша тіркеу есебінде тұрса, тақырыптық тексеруді тағайындаған салық органы тиісті салық органына осындай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер тарапынан талдамалық есепті талдау нәтижесінде анықталған бұзушылықтарды жою бойынша Салық кодексіне сәйкес шаралар қабылдау туралы сұрау салу жібереді.
Қарастырылып отырған жағдайда, жоғарыда көрсетілгендей, «Н» компаниясының тиімділік көрсеткіштерін бағалауға сәйкес, тәуекел дәрежесі критерийлері бойынша баллдарды автоматтандырылған есептеу бойынша жалпы нәтиже 135,99 баллды құрады, осыған байланысты «Жеткізушілер пирамидасы» талдамалық есеп қалыптастырылды.
№391 Ереженің 45-тармағына сәйкес «Пирамида» талдамалық есеп – бұл салық төлеушінің ҚҚС бойынша есептілігін және (немесе) АЖ-дан алынған ақпаратты, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардан, жергілікті атқарушы органдардан, салық төлеушінің қызметі туралы басқа да мәліметтерді (салық төлеушіден) алынған ақпаратты зерделеу және талдау негізінде көрсетілетін қызметті беруші жүзеге асыратын бақылау нәтижелері.
«Пирамида» талдамалық есеп: салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі және №391 Ереженің 47-тармағында көрсетілген тәуекел, оның ішінде жалған (тауар емес) операцияларды қолдану ескеріле отырып қалыптастырылады. Бұл ретте, № 391 Ереженің 46-тармағына сәйкес өнім берушінің салық есептілігіндегі мәліметтер мен АЖ-дағы мәліметтерді, сондай-ақ бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерінің орындалмағанын көрсететін өзге де мәліметтерді салыстыру нәтижесінде анықталған сәйкессіздіктер салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі деп танылады.
Айта кетейік, №391 Ереженің 47-тармағына сәйкес, салық төлеуден жалтару схемаларын пайдаланатын өнім берушілердің тәуекелі тауарларды нақты жеткізбей, жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, ҚҚС сомасын есепке жатқызу құқығын алу мақсатында мәмілелер жасалғанын көрсететін белгілердің болуы деп танылады.
Бұл белгілерге әртүрлі деңгейдегі жеткізушілердің болуы жатады: Салық кодексінің 120-1-бабына сәйкес электрондық шот-фактураның ақпараттық жүйесінде электрондық шот-фактураларды шығаруды шектейтін; заңды күшіне енген сот шешімі негізінде тіркеу (қайта тіркеу) жарамсыз деп танылған; кімге қатысты Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 216-бабында көзделген қылмыстық істі Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізіліміне тіркеу фактісі бар болса; сот жарамсыз деп таныған мәмілелер.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісі бойынша № 391 Ереженің 47-тармағында көрсетілген тәуекелді ескере отырып, келесі деңгейдегі өнім берушілер үшін «Электрондық шот-фактура» ақпараттық жүйесінде электрондық шот-фактураларды беруді шектеу бөлігінде кейінгі деңгейдегі өнім берушілер арасында бұзушылықтар анықталды, қайтарылуға жатпайтын ҚҚС сомасы өнім берушіге қайтарылуға жатпайды, оның ішінде:
- «Н» Компаниясы «P» Компаниясынан 157 382,1 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейдегі жеткізушілер үшін электрондық шот-фактуралар мен АЖ электрондық шот-фактураларды шығаруға шектеулер белгіленді, оның ішінде: «U» Компаниясы (ЭШФ блогы 12.09.2024ж.) (электрондық шот-фактураның ең аз сомасы 2 378, 8 мың теңге), «М» Компаниясы (ЭШФ блогы 13.06.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 250,4 мың теңге; жеке L (электрондық шот-фактура блогы 10.06.2024 ж.), ҚҚС ең төменгі сомасы 1 607,1 мың теңге; «М» Компаниясы (ЭШФ блогы 13.06.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 3 026,7 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «Б» Компаниясынан 25 754,9 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейдегі жеткізушілер үшін электрондық шот-фактуралар мен АЖ электрондық шот-фактураларды шығаруға шектеу қойылды, оның ішінде: «А» Компаниясы (ЭШФ блогы 16.05.2024ж.) 2 292,7 мың теңге, «К» Компаниясы (ЭШФ блогы 12.09.2024 ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 804,5 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «И» Компаниясынан 15 147,2 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша «М» Компаниясының 6-деңгейдегі жеткізушісінен ЭШФ мен АЖ ЭШФ шығаруға шектеу қойылды (ЭШФ блогы 13.06.2024 ж.), ең аз ҚҚС сомасы 4 185,9 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «С» Компаниясынан 14 726,7 мың теңге сомасына ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейлі жеткізуші «L» Компаниясынан электрондық шот-фактуралар мен АЖ электрондық шот-фактураларды шығаруға шектеу қойылды (ЭШФ блогы 12.09.2024ж.) ең аз ҚҚС сомасы 1 080,0 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «D» Компаниясынан 11 500,0 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» аналитикалық есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейдегі жеткізушілер үшін ЭШФ мен АЖ ЭШФ тураларды шығаруға шектеу қойылды, оның ішінде: «А» Компаниясы (ЭШФ блогы 16.07.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 059,7 мың теңге, «F» Компаниясы (ЭШФ блогы 19.06.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 2 573,6 мың теңге, жеке тұлға «К» (ЭШФ блогы 30.07.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 578,2 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «Т» Компаниясынан 4 835,9 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейлі жеткізуші «С» Компаниясынан ЭШФ мен АЖ ЭШФ шығаруға шектеу қойылды (ЭШФ блогы 26.07.2024г.), ең аз ҚҚС сомасы 1 285,7 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «К» Компаниясынан 4 559,6 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейлі жеткізуші «Z» Компаниясынан ЭШФ мен АЖ ЭШФ шығаруға шектеу қойылды (ЭШФ блогы 30.07.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 578,2 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «R» Компаниясынан 16 790,9 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейлі жеткізушіден ЭШФ мен АЖ ЭШФ шығаруға шектеу қойылды, жеке тұлға «К» (ЭШФ блогы 30.07.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 578,2 мың теңге;
- «Н» Компаниясы «Ф» Компаниясынан 9 160,3 мың теңге сомасында ҚҚС есепке жатқызылды, «Пирамида» талдау есебінің нәтижелері бойынша 6-деңгейдегі жеткізушіден жеке тұлға «К» (ЭШФ блогы 30.07.2024ж.), ең аз ҚҚС сомасы 1 885,8 мың теңге;
Бұл ретте, шағымды қарау барысында тікелей жеткізушілерге «R» Компаниясы, «F» Компаниясы, «Д» Компаниясы 6-деңгейдегі жеткізуші жеке тұлға «К» бойынша салық тексеруі аяқталғанға дейін мемлекеттік кірістер органының шешімімен электрондық шот-фактураларды беру жүйесінде электрондық шот-фактураларды беруге шектеулер жойылғаны анықталды.
Осылайша, Мемлекеттік кірістер департаменті «К» жеке тұлғасына қатысты 30.07.2024ж. электрондық шот-фактура ақпараттық жүйесінде шот-фактураларды шығаруды шектеу туралы қаулы шығарды, ал осы Мемлекеттік кірістер департаментінің 22.11.2024ж. шешімімен шот-фактураларды беруге көрсетілген шектеу жойылды.
Демек, салықтық тексеруді аяқтау кезінде (02.12.2024ж.) жеке тұлға «К» шот-фактураларды беруге шектеулер болмаған, сәйкесінше жалпы сомасы 4 832,4 мың теңге ҚҚС асып кеткен сомасы қайтарылуға жатады. Осылайша, Салық кодексінің 152-бабының 1 және 12-тармақтарының ережелерін және № 391 Ережені ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша тәуекелдерді басқару жүйесін (ТБЖ) қолдану нәтижесінде анықталған 4 832,4 мың теңге сомасында бұзушылықтардың болуына байланысты ҚҚС асып кетуін қайтару расталмауы анықталды.
Салық кодексінің 182-бабының 1-тармағына сәйкес, уәкілетті орган шағымды қарау аяқталғаннан кейін апелляциялық комиссияның шешімін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады. Апелляциялық комиссия отырысының қорытындысы бойынша 4 832,4 мың теңге ҚҚС асып кеткен сомасын қайтармау бөлігінде даулы хабарламаның күшін жою, қалған бөлігін өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды.
