Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауарлардың кедендік құны
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «К» Компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құнын мәлімдеудің дұрыстығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді – «ағызу», «үрме бұрыш», «кептірілген укроп», «болгар бұрышы» және «тазартылмаған арахис», оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 5 881,1 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«К» Компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, кеден органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
Атап айтқанда, «К» Компаниясы «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 66-бабының 3-тармағына сәйкес тауарлар әкелінгеннен артық ақша қаражатын аудару туралы кеден органының дәлелі дәрменсіз деп есептейді, сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға тиіс осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төлеуге жататын баға болып табылады. Бұл ретте төлемдер Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген нысанда тікелей немесе жанама жүзеге асырылуы мүмкін.
Осыған байланысты қазiргi уақытта «К» Компаниясы мен жүк жөнелтушi арасында орындалмаған мiндеттемелер жоқ, бұл екiншi деңгейдегi банк ұсынған ақпаратпен расталады.
Сонымен бірге «К» Компаниясы кедендік декларациялау кезеңінде мәлімделген кедендік құн түзетілгенін растайды, біріншіден, тез бүлінетін тауарларды әкелу, екіншіден, тауарларды өткізу бойынша шығыстар мен кірістерді есептеу объективті себептер болды.
Сондай-ақ «К» Компаниясы кедендік тексеру актісін және тексеру нәтижелері туралы хабарламаны алған кезде есеп айырысулар болмағанын, осыған байланысты ҚҚС есептеу бойынша есеп айырысуларды белгілеу мүмкін еместігін атап көрсетеді.
Бұдан басқа, «К» Компаниясы кеден органының келiсiм-шарттар мен инвойстарда көрсетiлген мәлiметтердегi алшақтық жөнiндегi дәлелдерiмен келiспейдi, өйткенi келiсiм-шартта:
– қосымшада көрсетілген тауарлардың бағасы алдын ала болып табылады, түпкілікті баға инвойста айқындалады;
– тауар үшін төлем, тауарды ресімдеген күннен бастап 120-180 банктік күн ішінде 100% алдын ала төлем банктік аударыммен жүргізіледі.
Бұл ретте келісімшарттар қолданыстағы болып табылады және олар бойынша жеткізілімдер әлі де жоспарлануда, банктен алынған құжаттар тауарлар үшін төлемді растайды, инвойстар мен тауарларды кіріске алу туралы құжаттар бар.
Баяндалғанның негізінде «К» Компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ-қа қатысушының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Қарастырылып отырған жағдайда «К» компаниясы Өзбекстаннан әкелiнетiн тауарлармен жасалатын мәмiле құны бойынша әдiстi мәлiмдей отырып (1-әдiс) 86 ДТ бойынша iшкi тұтыну үшiн шығарудың кедендiк рәсiмiмен орналастыра отырып, қара өрiк, бұршақ, кептiрiлген укроп, болгар бұрышы, тазартылмаған жержаңғақ тауарларын импорттады.
Бұдан әрі кеден органы кедендік тексеру жүргізді, оның шеңберінде Кодекстің 421, 422 және 426-баптарының негізінде «К» Компаниясының атына құжаттар мен мәліметтерді, оның ішінде келісімшарттарды, инвойстарды (шот-фактуралар) экспорттық декларациялар, прайс-парақтар, жеткізушілермен салыстыру актілері және т.б. ұсыну бойынша талап жіберілді., оған «К» Компаниясы кедендік декларациялар «АСТАНА-1» АЖ-да ресімделгенін, осыған байланысты қолда бар барлық құжаттар «АСТАНА-1» АЖ-да тіркелгенін, қосымша құжаттар жоқ екенін хабарлады.
Сондай-ақ кедендік тексеру барысында кеден органы екінші деңгейдегі банктерге «К» Компаниясы банктік аударымдарды жүзеге асырмағаны туралы ақпарат берген сауалдар жолдады.
Кедендік тексеру актісінде екінші деңгейдегі банктердің бірі ұсынған ақпаратқа сәйкес импортталған тауарлар үшін төлемнің орындалуын қадағалау мүмкін емес екені, келісімшарттар бойынша әкелінген тауарлар мен аударылған ақша қаражаты арасында алшақтық бар екені көрсетілген.
Сондай-ақ кедендік тексеру барысында «К» Компаниясының бір келісімшарт шеңберінде тауарлардың кедендік құнын төмендету, сыртқы экономикалық қызметтің өзге қатысушылары әкелген ұқсас тауарлардың құнымен мәлімделген кедендік құнды қабылдамау және ТБЖ ұсынымдары негізінде кедендік тазарту кезеңінде мәлімделген кедендік құнды түзету жағдайлары анықталды.
Осыған байланысты, кедендік тексеру нәтижелері бойынша кеден органы тауарларға қатысты біртекті тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті (3-әдіс) қолданған.
Шағым материалдарына «К» Компаниясы ұсынған құжаттарды қарап, мыналар анықталды.
Мәселен, «К» Компаниясы (Сатып алушы) шағым материалдарына талаптары бір тектес жеткізушілермен (Сатушы) жасалған 9 келісімшарт ұсынған. Келісімшарттарға ерекшеліктер/қосымшалар қоса берілген, оларда тауарлардың атауы, саны, бір бірлігінің бағасы, жеткізілімнің жалпы сомасы және тауардың коды көрсетілген. Бұл ретте түпкілікті баға инвойстарда айқындалады. Келісім-шарттарға сәйкес Сатып алушы 120/180 банктік күн ішінде 100% төлем/алдын ала төлем төлеуді жүзеге асырады.
Келісімшарттардың талаптары бойынша Сатушы Сатып алушыға тауармен бірге мынадай құжаттарды: экспорттық декларацияны, инвойсты (шот-фактураны), көлік жүкқұжатын, шығу сертификатын, фитосанитариялық сертификатты, залалсыздандыру туралы актіні және басқа да қажетті құжаттарды жіберуді қамтамасыз етеді. Жоғарыда көрсетілген құжаттардың бар екендігі туралы көлік жүкқұжатының тиісті бағанында белгі болуы тиіс.
Келісім-шарттарда «К» Компаниясының (Сатып алушы) мекен-жайы мен банктік деректемелері көрсетілген.
Мысалы, «К» Компаниясы (Сатып алушы) «G» (Сатушы) компаниясымен тауар үшін төлем тікелей банктік аударыммен жүргізілетін тауарлардың 15 түрін жеткізуге келісімшарт жасасты, 100% төлем тауар ЭК-10 кедендік режимінде ресімделген күннен бастап 180 банктік күн ішінде жүргізіледі.
Келісімшарт барлық міндеттемелер орындалғанға дейін қолданылады.
Шағым материалдарына «К» Компаниясы ұсынған «А» банкі ақшасының/тауарларының (жұмыстарының, қызметтерінің) қозғалысы туралы анықтаманы негізге ала отырып, келісімшарт шеңберінде 40 239,72 АҚШ доллары сомасына 5 ТД бойынша импортталған тауарлар, ал жүргізілген төлемдер сомасы 84 900 АҚШ долларын құрады, бұл ретте келісімшарт 11.03.2024ж. есептік тіркеуден шығарылды.
Сонымен қатар, шағымға толықтыруда «К» компаниясы ұсынған «А» банкі ақшасының/тауарларының (жұмыстарының, қызметтерінің) қозғалысы туралы анықтамаға сәйкес жоғарыда көрсетілген келісімшарт бойынша 40 239,72 АҚШ доллары сомасына тауарлар импортталды, 40 239,72 АҚШ доллары сомасына төлемдер жүргізілді, келісімшартты тіркеуден алу туралы ақпарат жоқ.
Осындай жағдай өзге өнім берушілермен жасалған 2 (екі) басқа келісімшарт бойынша да байқалады.
Сонымен қатар, «К» Компаниясы шағым материалдарына ұсынған «А» банкі ақшасының/тауарларының (жұмыстарының, қызметтерінің) қозғалысы туралы анықтамаларға сәйкес келісімшарттардың бірі бойынша 57 163 АҚШ доллары сомасына кредиторлық берешек бар, ал басқа келісімшарт бойынша 5 211,93 АҚШ доллары мөлшерінде дебиторлық берешек бар, бұл ретте 2024 жылғы наурызда келісімшарттар есептік тіркеуден алынды.
Осыған байланысты «К» Компаниясының орындалмаған міндеттемелердің жоқтығы туралы ұстанымы қате.
Бұдан басқа, келісімшарттың есептік тіркеуден алынуына байланысты келісімшарт орындалды деп есептелмейді.
Кодекстің 65-бабында тауарлардың кедендік құны және оны айқындауға қатысты мәліметтер дұрыс, сандық жағынан айқындалатын және құжатпен расталған ақпаратқа негізделуге тиіс деп айқындалған.
Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміле құны, яғни оларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде іс жүзінде төленген немесе төленуге жататын және Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.
Әкелінетін тауарлар үшін іс жүзінде төленген немесе төлеуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылады.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 27.03.2018ж. шешімімен бекітілген ЕАЭО кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізудің ерекшеліктері туралы ережеге сәйкес. №42 тауарлардың кедендік құнын бақылауды жүргізу кезінде кеден органының иелігіндегі ақпарат, қаралып отырған мәміленің шарттары мен мән-жайлары, әкелінетін тауарлардың физикалық сипаттамалары, сапасы мен беделі туралы, оның ішінде кеден органдарының ақпараттық ресурстарын пайдалана отырып алынған бірдей, біртектес тауарлармен, сол сыныптағы немесе түрдегі тауарлармен жасалған мәмілелер туралы мәліметтерді қоса алғанда, қолда бар мәліметтермен барынша салыстырмалы дәрежеде.
Жоғарыда көрсетiлген Ереженiң 8-тармағында тауарлардың кедендiк құнына бақылау жүргiзу кезiнде сұратылуы (талап етiлуi) мүмкiн құжаттардың және (немесе) мәлiметтердiң тiзбесi белгiленген. «К» Компаниясы кеден органы сұратқан құжаттарды ұсынбаған, ал ұсынылған келісім-шарттар, инвойстар және кіріс жүкқұжаттары тауарлар үшін ақы төлеу фактісін растамайды.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде кеден органы әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша әдісті заңды түрде алып тастады (1-әдіс).
Бұл ретте кеден органы кедендік тексеру актісінде әкелінетін тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша (1-әдіс) сыртқы экономикалық қызметтің өзге қатысушылары мәлімдеген ұқсас және біртекті тауарлар бойынша кедендік құн индексімен салыстырғанда жекелеген тауарлар бойынша тауарлардың мәлімделген кедендік құнының айырмашылықтары (төмендетілуі) бар екендігі туралы ақпарат келтіреді.
Осы ақпаратқа сәйкес баға диапазонының ең төменгі мәні «К» Компаниясы мәлімдеген кедендік құннан аз.
Кодекстің 69-бабының 3-тармағына сәйкес осы баптың 1 және 2-тармақтарына сәйкес түзетулерді ескере отырып, біртекті тауарлармен жасалатын мәміленің бірден көп құны анықталған жағдайда, әкелінетін тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін олардың ең төменгісі қолданылады.
Осыған ұқсас норма Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 30.10.2012 ж. № 202 «Ұқсас тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша (2-әдіс) және біртекті тауарлармен жасалатын мәміле құны бойынша (3-әдіс) тауарлардың кедендік құнын айқындау әдістерін қолдану туралы» Келісімнің 6-бабының 3-тармағына және 7-бабының 3-тармағына сәйкес бірдей немесе біртектес тауарлармен жасалған мәміле құнының біреуден астамы анықталған жағдайда (сатудың коммерциялық деңгейлеріндегі айырмашылықтарды ескеретін мәміле құнына тиісті түзету (немесе) тауарлардың мөлшерінде, сондай-ақ осы шешімнің 16-тармағында көрсетілген шығыстарда) бағаланатын (әкелінетін) тауарлардың кедендік құнын айқындау үшін олардың ең төменгісі қолданылады.
Жоғарыда баяндалғанның негізінде ең төменгіден жоғары бағаларды қолдану заңсыз болып табылады, осыған байланысты кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС есептеуі негізсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексерудің ҚҚС есептеу бөлігіндегі нәтижелері заңсыз деп танылды.
