Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: дара кәсіпкер
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі-салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға ДК «Ш» апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, Мемлекеттік кірістер органы "Ш"ЖК тақырыптық салықтық тексеру жүргізіп, 21.06.2022 ж. бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезеңде қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша оның нәтижелері бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС бюджетке төлеуге жатпайтын қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан 4 981,2 мың теңге мөлшерінде асып кету сомасы туралы хабарлама шығарады.
ДК «Ш» салық органының қорытындыларымен келіспей, салық органының шешімінің күшін жоюды сұрап апелляциялық шағыммен жүгінді.
Шағымданған салық сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін бұрын Мемлекеттік кірістер департаменті ДК «Ш»-ға қатысты 21.06.2022 ж. бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезең үшін ҚҚС бойынша салық міндеттемесін орындау мәселелері бойынша және қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізгенін, нәтижесінде 4 981,2 мың теңге сомасында ҚҚС асып кеткені расталмай, қайтаруға негіз жоқтығы туралы тексеру актісі жасалған.
ДК «Ш», Мемлекеттік кірістер департаментіне тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жою және заңсыз деп тану туралы талап арызбен мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотқа жүгінді.
МАӘС-ның шешімімен 4 981,2 мың теңге сомасында ҚҚС қайтарудан бас тарту бөлігінде тексеру нәтижелері туралы хабарлама заңсыз деп танылып, мемлекеттік кірістер департаментіне 21.06.2022 ж. бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша соттың құқықтық ұстанымымен тақырыптық салықтық тексеру жүргізу бойынша әкімшілік рәсімді қайта жүргізу міндеттемесі жүктелді.
Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының қаулысымен іс бойынша бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылды, өтініш берушінің апелляциялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылды.
Мемлекеттік кірістер департаменті МАӘС-ның шешімін орындау үшін 21.06.2022 ж. бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша ДК «Ш» тақырыптық салықтық тексеру жүргізіп, «Пирамида» аналитикалық есебінің нәтижесінде анықталған бұзушылықтарға байланысты 4 981,2 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуі қайтаруға расталмағандығы туралы салықтық тексеру актісі жасалды.
Салық органының осы тұжырымымен ДК «Ш» салықтық тексеру актісіндегі алшақтықтардың мәні егжей-тегжейлі жазылмаған деген негізбен «Пирамида» қалыптастырылған талдамалық есебінің нәтижесінде екінші және одан кейінгі деңгейлерді жеткізушілер бойынша алшақтықтар бар екендігіне байланысты келіспейді.
ДК «Ш» пікірі бойынша ҚҚС қайтару мақсатында экспорттаушының тікелей жеткізушілерінің ҚҚС есептеу және төлеу бойынша бұзушылықтардың болмауы маңызды. Экспорттаушыға қатысты екінші және одан кейінгі деңгейдегі өнім берушілер болып табылатын өнім берушілерде бұзушылықтардың болуы өтініш берушіге бюджеттен ҚҚС асып кетуін қайтару бойынша қызмет көрсетуге әсер етпеуге тиіс, ал тексеру актісі бойынша тікелей өнім берушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебі бойынша бұзушылықтар анықталмаған.
ДК «Ш» дәлелдерін тексеріп, салық органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
25.12.2017ж. Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (Салық кодексі) 152-бабына сәйкес қосылған құн салығының асып кету сомасының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері көзделген.
Салық кодексінің 152 - бабының 11-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) Ақпараттық жүйелер мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау нәтижелері «Пирамида» талдамалық есебі болып табылады.
Бұл ретте, Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2) тармақшасына сәйкес тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілері бойынша тақырыптық тексеру аяқталған күні «Пирамида» есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған сомалар шегінде ҚҚС асып кетуін қайтару жүргізілмейді.
Тәуекелдерді басқару жүйесін қолдана отырып, ҚҚС асып кеткен соманы қайтару тәртібі қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару және қосылған құн салығының асып кеткен сомасының дұрыстығын растау мақсатында тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану қағидаларын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018.03.19. №391 бұйрығымен бекітілген тәуекел дәрежесінің критерийлерін белгілейтінін атап өткен жөн. 04.09.2023 ж. (бұдан әрі – №391 қағидалар), олар Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына және 429-бабының 10-тармағына және "мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы"Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 1) тармақшасына сәйкес әзірленді.
№391 Қағидалардың 38-тармағына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі тәуекел дәрежесін «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылатын тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерді айқындау мақсатындағы тақырыптық тексерулер жүргізу кезінде және оңайлатылған тәртіппен қайтаруға жататын ҚҚС асып кеткен сомасын айқындау кезінде АЖ пайдалана отырып, қосылған құн салығының асып кетуін растау мақсатында осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес тәуекел дәрежесінің өлшемшарттары бойынша балл беруді автоматтандырылған есептеу негізінде тәуекел дәрежесін айқындайды.
Бұл ретте №391 Қағидалардың 39-тармағында салық төлеушінің салық пайдасын (салық үнемдеуін) алу және салық төлемдерін азайту мақсатында өзінің заңсыз әрекеттерінен пайда алу тәуекелін айқындау үшін жария етуге жатпайтын құпия ақпарат болып табылатын, оның ішінде тәуекел дәрежесін (деңгейін) бағалау жүргізілген салық төлеушіге критерийлер қолданылатыны белгіленген.
№391 Қағидалардың 43-тармағына сәйкес, егер тәуекел дәрежесінің өлшемшарттарын пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген баллдар шегінен (350 балл) аспаса, онда мұндай салық төлеушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылады.
Бұл ретте, №391 Қағидалардың 45-тармағына сәйкес салық төлеуші ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) АЖ мәліметтерін, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардан, жергілікті атқарушы органдардан, уәкілетті тұлғалардан алынған мәліметтерді, сондай-ақ салық төлеушінің қызметі туралы басқа да құжаттарды және (немесе) мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде көрсетілетін қызметті беруші жүзеге асыратын бақылау нәтижелері «Пирамида» есебі болып табылады.
«Пирамида» талдамалық есебі: Салық міндеттемелерін орындамау тәуекелін және №391 Қағидалардың 47-тармағында көрсетілген тәуекелді, оның ішінде жалған (бестоварлық) операцияларды пайдалана отырып қалыптастырылады.
Бұл ретте, №391 Қағидалардың 46-тармағына сәйкес өнім берушінің салық есептілігі мәліметтерін және АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде анықталған сәйкессіздіктер, сондай-ақ бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерінің орындалмағанын көрсететін басқа да мәліметтер салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі деп танылады.
№391 Қағидалардың осы тармағына сәйкес, егер «Пирамида» есебін қалыптастыру кезінде салық төлеуші болып табылатын өнім беруші белгіленген жағдайларда, көрсетілетін қызметті беруші салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі бойынша өнім берушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебін одан әрі қалыптастыруды тоқтататынын көрсету қажет:
1) көлденең мониторингте тұрған;
2) өз өндірісінің тауарларын өндірушілердің тізбесіне енгізілген өз өндірісінің тауарларын өндіретін, оның ішінде салық төлеуші-ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші (ірі және ұсақ мүйізді малдың терісін өндірушілерді және түсті және қара металдардың сынықтарын қайта өңдейтін адамдарды қоспағанда).
Осы Қағидалар шеңберінде өз өндірісінің тауарларын өндіруші көрсетілетін қызметті алушының барлық тексерілетін кезеңі ішінде өндіруші деп танылған өнім беруші болып табылады;
3) Қазақстан Республикасының Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасына сәйкес жасалған жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметті жүзеге асыратын және талап қойылған салық кезеңінің алдындағы соңғы 5 (бес) жыл үшін есептелген кемінде 20 (жиырма) проценттің орташа салық жүктемесінің коэффициенті бар;
4) болашақта оларды сатып алушы экспорттайтын электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды қоспағанда, электр және жылу энергиясын, суды және (немесе) газды жеткізуді жүзеге асыратын;
5) байланыс қызметтерін жеткізуді жүзеге асыратын;
6) есепке жатқызылған ҚҚС сомасы «Пирамида» есебін қалыптастыру күніне республикалық бюджет туралы заңда белгіленген және тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына (бұдан әрі-АЕК) қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 10 еселенген мөлшерінен аспайтын;
7) темір жол көлігі объектілері бар магистральдық темір жол желісі мен темір жол жолдарының қызметтерін жүзеге асыратындарға беріледі.
Егер тікелей өнім берушілер өздеріне қатысты тақырыптық тексеру жүргізілетін көрсетілетін қызметті алушыға қатысты өзара байланысты тараптар және (немесе) бақылаудағы адамдар болып табылса, осы тармақтың ережелері қолданылмайды.
№ 391 Қағидалардың 52-тармағына сәйкес тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілерде «Пирамида» Талдамалық есебінің нәтижелері бойынша салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған кезде, ҚҚС асып кету сомасының дұрыстығын растау талапта және (немесе) салық өтінішінде көрсетілген, тауарларды, жұмыстарды жеткізушілерге тиесілі ҚҚС асып кету сомасына азайтылған сомалар шегінде жүргізіледі, салық заңнамасын бұзушылықтар, оның ішінде өнім берушідегі ҚҚС бойынша салық есептілігінде көрсетілген мәліметтер және (немесе) ЭШФ АЖ және басқа да МҚҚ АЖ мәліметтері арасындағы алшақтықтар анықталған қызметтер.
Салық кодексінің 152-бабының 10-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру жүргізу барысында салық органы «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда өнім берушілердің атына салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының 10) тармақшасында көзделген хабарламаны жібереді.
Бұл ретте, егер тексерілетін салық төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушісі басқа салық органында орналасқан жері бойынша тіркеу есебінде тұрса, тақырыптық тексеруді тағайындаған салық органы тиісті салық органына «Пирамида» аналитикалық есебінің талдау нәтижелері бойынша анықталған тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілердің бұзушылықтарды жою жөніндегі Салық кодексіне сәйкес шаралар қабылдау туралы сұрау салуды жібереді.
Қаралып отырған жағдайда, жоғарыда көрсетілгендей, мемлекеттік кірістер Департаменті МАӘС-ның шешімін орындау үшін 21.06.2022 ж. бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезеңде қайтаруға ұсынылған ҚҚС сомаларының дұрыстығын растау мәселесі бойынша ДК «Ш»-ға тақырыптық салықтық тексеру жүргізді.
Салықтық тексеру актісінде көрсетілгендей ДК «Ш» 2023 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС бойынша декларацияда (300.00-нысан) көрсетілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы 01.01.2023 ж.бастап 31.03.2023 ж.дейінгі кезеңде 4 981,2 мың теңге сомасында талап қойылды.
Салықтық тексеру актісіне сәйкес тәуекел дәрежесі критерийлері бойынша балдарды Автоматтандырылған есептеу жүргізілді, бұл ретте балдардың жиынтық қорытындысы 86,1 балды құрады, бұл баллдар шегінен (350 балл) аспады, тиісінше «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылды.
Бұл ретте, тікелей жеткізушілер бойынша «Пирамида» Талдамалық есебінің нәтижелері бойынша «R.W.» компаниясы, «X» компаниясы және «A.S.G.» компаниясы салық төлеуші ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) ақпараттық жүйелердің мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде кейінгі деңгейдегі жеткізушілерде бұзушылықтар анықталды, оның ішінде:
- ДК «Ш» тікелей өнім беруші бойынша ҚҚС есебіне жатқызылды «R.W.» компаниясы 2022 жылғы 4 тоқсан үшін 950,3 мың теңге сомасында, бұл ретте үшінші деңгейдегі өнім берушіде «Ц.К.» компаниясы өнім берушінің салық есептілігі мен АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде 15 280,5 мың теңге сомасында ҚҚС бойынша сәйкессіздіктер анықталды ЭШФ, қайтаруға жатпайтын ҚҚС асуының ең аз сомасы 950,3 мың теңгені құрайды;
- ДК «Ш» 2022 жылғы 4 тоқсан үшін 1 589,9 мың теңге сомасында және 2023 жылғы 1 тоқсан үшін 1 010,9 мың теңге сомасында тікелей жеткізушіден «A.S.G.» компаниясы ҚҚС есебіне жатқызылды.
«A.S.G.» компаниясы екінші деңгейдегі жеткізушіден «V» компаниясы 2022 жылғы 4 тоқсан үшін 2 854,0 мың теңге сомасында және 2023 жылғы 1 тоқсан үшін 2 642,5 мың теңге сомасында ҚҚС есебіне жатқызылды, бұл ретте үшінші деңгейдегі жеткізушіден «Ц.К.» компаниясы үшін ҚҚС бойынша сәйкессіздіктер анықталды 2022 жылғы тоқсан 15 280,5 мың теңге сомасында және 2023 жылғы 1 тоқсанда өнім берушінің салық есептілігі мәліметтерін және ЭШФ АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде 12 577,2 мың теңге сомасында. Қайтаруға жатпайтын ҚҚС асуының ең аз сомасы тиісінше 902,8 мың теңгені және 1 010,9 мың теңгені құрайды, ҚҚС асуы сомасында барлығы 2 009,8 мың теңге қайтаруға жатпайды.
- ДК «Ш» 2022 жылғы 1 тоқсан үшін 3 970,3 мың теңге сомасында және «X» компаниясы тікелей жеткізушісінен 2022 жылғы 4 тоқсан үшін 2 770,8 мың теңге сомасында ҚҚС есебіне жатқызылды. Бұл ретте, бесінші деңгейдегі өнім берушіде «Т.С.» компаниясы 2022 жылғы 4 тоқсанда 1 999,6 мың теңге сомасында және 2023 жылғы 1 тоқсанда өнім берушінің салық есептілігі мен ЭШФ АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде 1 770,2 мың теңге сомасында ҚҚС бойынша сәйкессіздіктерді анықтады. Қайтаруға жатпайтын ҚҚС асуының ең аз сомасы тиісінше 949,2 мың теңгені және 1161,8 мың теңгені құрайды, ҚҚС асуы сомасында барлығы 2 111,0 мың теңге қайтаруға жатпайды.
Жоғарыда көрсетілген тікелей жеткізушілер «R.W.» компаниясы, «A.S.G.» компаниясы, «X» компаниясы және одан кейінгі деңгейдегі жеткізушілер №391 Қағидалардың 46-тармағының 1)-7) тармақшаларында көзделген салық төлеушілер болып табылатын жеткізушілер тізбесіне кірмейтінін көрсету қажет.
Бұл ретте, Салық кодексінің 158-бабының 10-тармағына сәйкес жоғарыда көрсетілген өнім берушілер бойынша салықтық тексеру актісінде талаптары бұзылған Қазақстан Республикасы заңнамасының тиісті ережелерін көрсете отырып, анықталған сәйкессіздіктер сипатталған.
Осылайша, өнім берушінің салық есептілігінің мәліметтерін және ЭШФ АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде ҚҚС бойынша анықталған сәйкессіздіктерге байланысты ҚҚС-тың салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі бойынша 5 071,1 мың теңге сомаға асып кетуі қайтарылуға жатпайды.
Жоғарыда көрсетілгендей, ДК «Ш» 2023 жылғы 1 тоқсандағы ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген (300.00 ф.) 01.01.2023 ж.бастап 31.03.2023 ж. дейінгі кезеңде 4 981,2 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап қойылды.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде Салық кодексінің 152-бабының ережелерін және №391 қағидаларды ескере отырып, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 4 981,2 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтаруға растамау негізді болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгертусіз, ал шағымды қанағаттандырмау туралы шешім қабылданды.
