Кедендік даулар
Заңды тұлға
Тауардың кедендік құны
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігіне (бұдан әрі – уәкілетті орган) «V» компаниясынан аумақтық мемлекеттік кірістер департаментіне (бұдан әрі – кеден органы) кедендік және демпингке қарсы баждарды және ҚҚС бағалау туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым түсті.
Іс материалдарынан анықталғандай, кеден органы тауарлардың кедендік құнын анықтаудың дұрыстығына – «жеңіл автомобильдерге арналған жаңа алюминий дөңгелектері» кедендік тексеру жүргізді, нәтижесінде 31 101,33 мың теңге жалпы сомасына хабарлама берілді.
«V» компаниясы кеден органының қорытындысымен келіспей, апелляциялық шағым түсіріп, онда кеден органының шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «V» компаниясы кедендік декларациялау кезінде де, тауарларды шығарғаннан кейін кедендік бақылау кезінде де «V» компаниясы импортталатын тауарлармен мәміле құны әдісін (1-әдіс) пайдалана отырып, кеден органына мәлімделген кедендік құнды растайтын құжаттар мен мәліметтерді жібергенін хабарлайды:
1) 11.05.2022ж. сыртқы экономикалық келісімшарт (бұдан әрі – Келісімшарт);
2) Келісімшартқа 20.06.2022ж. қосымша келісім;
3) Келісімшартқа 27.06.2022ж. қосымша келісім;
4) импортталатын тауарлар үшін алдын ала төлемді растайтын құжаттар (2022 жылғы 11 шілдедегі шетел валютасын аударуға өтініш, сондай-ақ көрсетілген сома бойынша SWIFT);
5) 29 128,20 АҚШ доллары сомасына 24.06.2022ж. коммерциялық шот-фактура (Өнім беруші компания жіберген түзетілген шот-фактураны қоса алғанда);
6) орау парағы;
7) заңды тұлғаның балансына қабылданған тауарлардың алынғанын және одан әрі есепке алынуын растайтын есепке алу құжаттары (1330 және 3310 карточкалары);
8) жөнелтуші елдің экспорттық декларациясы;
9) жеткізуші - «G» компаниясының шот-фактурада «say u.s. dollars one hundred and nineteen thousand two hundred and thirty two point ten cents only», сондай-ақ тауар бірлігінің құны техникалық қателер ретінде туралы мәліметтер.
Ұсынылған құжаттар мен мәліметтер, «V» компаниясының пікірі бойынша, әкелінетін тауарлармен жасалған мәміленің бағасы бойынша мәлімделген кедендік құнды растау үшін сенімді және жеткілікті болып табылады, бұл «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде (бұдан әрі – Кодекс) және «Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына әкелінетін тауарлардың кедендік құнына Кедендік бақылау жүргізудің ерекшеліктері туралы» ЕЭК Алқасының 27.03.2018ж. №42 (бұдан әрі – №42 шешім) шешімінде белгіленген талаптарға сәйкес келеді, және кеден органы тарапынан қандай да бір заңмен қамтамасыз етілген тәсілмен теріске шығарылмаған және жарамсыз деп танылмаған, оның ішінде көрсетілген құжаттарда көрсетілген мәліметтердің сәйкес келмеу фактілері анықталмаған.
«V» компаниясы сондай-ақ тексеру актiсiнде көрсетiлген кеден органының уәждерiн негiз емес деп санайды:
1) 11.07.2022ж. шетел валютасын аударуға 109 980 АҚШ доллары сомасына өтініш бойынша.
«V» компаниясы алдағы тауарлар үшін алдын ала төлем ретінде есеп айырысу өндірісі келісімшарт талаптарына толық сәйкес келетініне назар аударады, осыған байланысты алдағы бірнеше жеткізілім үшін төлем жасау Қазақстан Республикасының кедендік және азаматтық заңнамасын, сондай – ақ Қытай Халық Республикасының (бұдан әрі-ҚХР) заңнамасын бұзу болып табылмайды, өйткені ол тек келісімшарт тараптарымен реттеледі;
2) жеткізуші - «G» компания ұсынған ҚХР экспорттық декларациясы бойынша;
«V» компаниясы ҚХР заңнамасында белгіленген, Қазақстан Республикасының ҚХР-дағы Елшілігінің 28.10.2020ж. хатымен мемлекеттік кірістер органдарының назарына жеткізілген экспорттық кедендік декларацияны толтырудың аталған ережелеріне (бұдан әрі - Қағидалар) назар аударады, ұлттық нормативтік құқықтық акт та, Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарт та болып табылмайды, демек, мемлекеттік кірістер органдары қолдануға, оның ішінде нормативтік құқықтық акт не халықаралық шарт болып табылмайтын құжатты қолдануға жататын құқық нормаларын қамтымайды, заңға негізделген деп есептелмейді, ал оның салдары заңға негізделген деп есептелмейді. мұндай қолданудың заңды күші мен заңды салдары болуы мүмкін емес.
Сонымен қатар, экспорттық декларацияны ҚХР кеден органы толтырады, оның әрекеттерін «V» компаниясы бақылай алмайды және тиісінше аталған әрекеттер үшін жауап бере алмайды.
Сонымен қатар, «V» компаниясы ұсынған ҚХР экспорттық декларациясы сатып алушы, сатушы, тауарлардың салмағы, саны, атаулары туралы мәліметтерді, сондай-ақ импорттық декларацияда «V» компаниясы мәлімдеген мәліметтерге толық сәйкес келетін ҚХР-дан экспортталатын тауарлардың кедендік құны туралы мәліметтерді толық растайды.
Көрсетілген мән-жайлар кезінде кеден органының дәлелдері заңсыз болып табылады;
3) 24.06.2022ж. коммерциялық инвойстағы мәліметтердің 29 128,20 АҚШ доллары сомасына сәйкес келмеуіне қатысты:
«V» компаниясының пікірінше, кедендік тексеру актісінен алынған тұжырымдар дәрменсіз болып табылады, өйткені жеткізушінің ұсынған хаттары кеден органының тауарлардың ықтимал құны туралы 119 232,10 АҚШ доллары мөлшеріндегі дәлелдерін толығымен жоққа шығарды, сондай-ақ 24.06.2022ж. 29 128,20 АҚШ доллары сомасындағы даулы инвойс бойынша тауарлардың құны расталды.
Бұдан басқа, көрсетілген коммерциялық инвойстың жекелеген бағандарының мәліметтеріне қатысты қосымша даулы мәселелерді болдырмау мақсатында өнім беруші – «G» компаниясы «V» компаниясының атына негіздеме–хатпен түзетілген инвойс жолдады, осыған байланысты аталған құжаттар кеден органының мәміле бағасын құжаттамалық растаудың жоқтығы туралы тұжырымдарын толығымен жоққа шығарады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «V» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін қарап, кеден органы ұсынған материалдарды зерттегеннен кейін уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Кодекстің 396-бабында кедендік декларациялау кезінде мәлімделген әкелінетін тауарлардың кедендік құнына кедендік бақылау жүргізу кезінде кеден органы тауарлардың кедендік құнын айқындау мен мәлімдеудің дұрыстығын тексеруді жүзеге асыратыны көзделген.
Қаралып отырған жағдайда «V» компаниясы «ішкі тұтыну үшін шығару» кедендік рәсімімен орналастырылған «жеңіл автомобильдерге арналған алюминийдің жаңа дискілері» (ТД бойынша 18 позиция) тауарларын және 24.06.2022ж. инвойс негізінде 29 128,20 АҚШ доллары есебінен тауардың жалпы құны негізінде әкелуді әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша әдісті (1-әдіс) жүзеге асырды.
Кодекстің 66-бабына сәйкес әкелінетін тауарлардың кедендік құны олармен жасалған мәміленің құны, яғни оларды ЕАЭО кедендік аумағына әкету үшін сату кезінде осы тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын және Кодекстің 67-бабына сәйкес толықтырылған баға болып табылады.
Тауарларды әкелу 24.06.2024ж. инвойс бойынша Келісімшарт шеңберінде жүзеге асырылды.
«V» компаниясы мен «H» компаниясы (ҚХР) арасында Келісімшарт жасалды.
Келісімшартқа 27.06.2022ж. қосымша келісімге сәйкес «H» компаниясы келісімшарт талаптарын орындау, сондай-ақ «V» компаниясының «G» компаниясына (ҚХР) жөнелтілетін тауарлар үшін қолма-қол ақшасыз төлеу жөніндегі міндеттерді орындауына байланысты қаржылық мәселелерді реттеу бойынша міндеттемелерді тапсырды.
«G» компаниясы жіберілген хатқа сәйкес, жеткізуші техникалық қате басып шығаруға байланысты «say u.s. dollars one hundred and nineteen thousand two hundred and thirty-two point ten cents only» деген жазбаны қате көрсеткен.
Сонымен қатар, «G» компаниясы ҚХР-дан тауарларды экспорттау кезінде ресімделген экспорттық декларация жолдады.
Бұл ретте, «G» компаниясының хатында берілген жеңілдік туралы мәліметтер жоқ.
Бұдан басқа, 24.06.2024ж. инвойс шеңберінде жеңілдіктер ұсынылатын қосымша келісімдер жоқ. Келісімшартқа 20.06.2022ж. және 27.06.2022ж. ұсынылған қосымша келісімдерде ұсынылатын жеңілдіктер туралы ақпарат жоқ.
Осылайша, тауарларды кедендік тазарту кезінде және кедендік тексеру нәтижелеріне шағымдану кезінде ұсынылған инвойстардағы жоғарыда көрсетілген сәйкессіздіктерді, сондай-ақ келісімшарт шеңберінде берілген жеңілдіктерді растаудың болмауын ескере отырып, 24.06.2024ж. инвойс мәлімделген кедендік құнды растайтын құжат ретінде қабылданбайды.
Қосымша, Келісімшарт талаптарына сәйкес тауардың нақты саны, ассортименті, номенклатурасы, өзге де техникалық сипаттамалары, сондай-ақ тауардың әрбір партиясына тауардың құны (бағасы) тауарды жеткізу кезінде сатушы ресімдейтін инвойстарда және өзге де тауарға ілеспе құжаттарда сатушының көрсетуіне жатады. Бағаларды тараптар АҚШ долларымен бекітеді.
Келісімшарттың жалпы құны 10 000 000 АҚШ долларын құрайды.
Сондай-ақ, Келісімшартқа сәйкес жеткізілетін/жеткізілетін өнімге ақы төлеу 2 нұсқада жүргізіледі:
1)-нұсқа: тауарды экспорт еліндегі көлік құралына тиегенге дейін сатып алушының сатушының есеп шотына қолма-қол ақшасыз аударуымен 100% алдын ала төлеу жолымен.
2)-нұсқа: тауарды сатушының қоймасынан жөнелткен және сатушы коммерциялық инвойс жазып берген күннен бастап есептелетін 180 күнтізбелік күн ішінде қолма-қол ақшасыз төлеу жолымен.
Келісімшартқа сәйкес, сатып алушы 100% алдын-ала төлеген жағдайда, егер сатушы төлем жасалған күннен бастап 180 күнтізбелік күн ішінде сатып алушы төлеген тауардың партиясын (партиясын) жөнелтпесе және жеткізбесе, сатушы ақшалай қаражатты сатушының есеп шотына түскен күннен бастап 180 күнтізбелік күн ішінде сатып алушының есеп шотына қайтаруға міндеттенеді.
«V» компаниясы кедендік тексеру жүргізу барысында 109 980 АҚШ доллары сомасына 11.07.2022ж. ақша аударуға өтініш берді, бұл тауарлардың жалпы мәлімделген құнының 29 128,20 АҚШ долларына 80 851,80 АҚШ долларына артық.
Тауарларды шығарғаннан кейін кедендік құнға бақылау жүргізу барысында кеден органы екінші деңгейдегі банкке (бұдан әрі – ЕДБ) сұрау салулар жолдады.
ЕДБ сұрауларына жауап ретінде шоттар және шоттар бойынша ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ақпарат берілді.
ЕДБ берген ақпаратқа сәйкес «V» компаниясы 16.05.2022 - 21.11.2022жж. кезеңінде жалпы сомасы 3 497 157,57 АҚШ долларын құрайтын Келісімшарт бойынша 21 төлем жүргізді.
«V» компаниясы Келісімшарт шеңберінде 21.06-08.12.2022ж. кезеңінде жалпы құны 1 066 527,10 АҚШ долларын құрайтын 21 ТД бойынша тауарларды декларациялады, бұл тауарлар үшін төлем сомасынан 2 430 630,47 АҚШ долларына кем, бұл ретте осы кезеңнен кейін Келісімшарт шеңберінде декларациялау жүргізілген жоқ.
«V» компаниясында төлемдерді жүргізудің барлық кезеңінде әрдайым артық төлем болған, алайда соңғы төлем жасалған күннен бастап (08.12.2022ж.) 2 430 630,47 АҚШ доллары мөлшерінде артық төлем Келісімшарт талаптарында белгіленген мерзімде қайтарылмағанын атап өтеміз.
Сондай-ақ ЕДБ берген ақпаратты зерделеу кезінде тауарлар үшін төлем «K» компаниясының (ФРГ), «H» компаниясының (ҚХР), «Z» компаниясының (БАӘ), «A. E.» компаниясының (БАӘ), «B. M. V.» компаниясының (Гонконг), «A. T.» компаниясының (Гонконг) корреспондент-шоттарына жүргізілгені анықталды.
Келісімшартқа 27.06.2022ж. қосымша келісімге сәйкес өзара есеп айырысуды жүзеге асыру мақсатында тауарлар үшін төлем «Z» - бенефициардың (БАӘ) банктік деректемелері бойынша жүргізіледі.
Сонымен қатар, бастапқыда «V» компаниясы мен «H» компаниясы (ҚХР) арасында келісімшарт жасалды. «G» компаниясының (ҚХР) Келісімшарты бойынша құқықтарды беру Келісімшартқа 27.06.2022ж. жасалған қосымша келісім негізінде жүргізілді.
Бұл ретте, келісімшартта, сондай-ақ келісімшартқа қосымша келісімдерде «K» компаниясының (ФРГ), «A. E.» компаниясының (БАӘ), «B. M. V.» компаниясының (Гонконг), «A. T.» компаниясының (Гонконг) мекенжайындағы тауарларға ақы төлеу мүмкіндігі туралы мәліметтер жоқ.
«Әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау әдісін қолдану туралы (1 – әдіс)» Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 20.12.2012ж. №283 шешімімен бекітілген әкелінетін тауарлармен мәміле құны бойынша тауарлардың кедендік құнын айқындау әдісін (1-әдіс) қолдану қағидаларының (бұдан әрі - Ереже) 51-тармағына сәйкес, әкелінетін тауарлар үшін нақты төленген немесе төленуге жататын баға сатып алушы тікелей сатушыға немесе сатушының пайдасына өзге тұлғаға жүзеге асырған немесе жүзеге асыруға жататын осы тауарлар үшін барлық төлемдердің жалпы сомасы болып табылады.
Көрсетілген төлемдер тікелей, яғни тікелей сатушыға ғана емес, жанама түрде, яғни үшінші тұлғаға сатушының пайдасына, мысалы, сатушының үшінші тұлға алдындағы міндеттемелерін орындау үшін сатушының қарызын толық немесе ішінара өтеу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Осылайша, келісімшартта үшінші тұлғалардың пайдасына тауарлар үшін ақы төлеу және ережелерді бұза отырып үшінші тұлғалардың пайдасына төлем жасау туралы мәліметтердің болмауына, сондай-ақ 11.07.2022ж. ақша аударымына өтініш бойынша мәлімделген кедендік құн бойынша төлемнің асып кетуіне байланысты келісімшарт пен 11.07.2022ж. ақша аударымына өтініш құжат ретінде қабылданбайды, мәлімделген кедендік құнды растайтын құжаттар.
Кедендік декларациялау кезінде «V» компаниясы 24.06.2024ж. шот-фактураны ұсынды:
- тауарлардың жалпы құны 29 128,20 АҚШ доллар;
- «say u.s. dollars one hundred and nineteen thousand two hundred and thirty-two point ten cents only» мәтіндік қолтаңбасы;
- тауардың 1 бірлігі бөлінісінде 30 тауардың құны туралы мәліметтер.
Ұсынылған 24.06.2024ж. инвойсты зерделеу кезінде мыналар анықталды:
- 1 бірлік үшін тауарлардың жиынтық құны («PCS» бағаны*» UNIT PRICE (USD)» бағаны*30) 119 232,10 АҚШ долларын құрайды, бұл «TOTAL» бағанында көрсетілген тауарлардың жиынтық құны - 29 128,20 АҚШ доллары - 90 103,90 АҚШ долларынан асады;
- 1 бірлікке арналған тауарлардың жиынтық құны («PCS» бағаны*» UNIT PRICE (USD)» бағаны*30) 119 232,10 АҚШ долларын құрайды, бұл кестенің соңындағы шот-фактурада бар «say u.s. dollars one hundred and nineteen thousand two hundred and thirty-two point ten cents only» мәтіндік жазбасына сәйкес келеді.
«V» компаниясы кедендік тексерудің алдын ала актісіне қарсылық білдірген кезде, сондай-ақ тексеру нәтижелеріне шағымданған кезде 24.06.2024ж. түзетілген инвойс пен «G» компаниясының түсіндірмелері бар хатын ұсынды.
24.06.2024ж. түзетілген инвойсты зерделеу кезінде:
- 1 тауар бірліктің үшін көрсетілген баға (18,15 доллардан 23,55 долларға дейін) 24.06.2024ж. «V» компания ұсынған инвойсынан аз (73,73 доллардан 96,77 долларға дейін);
- «say u.s. dollars twenty-nine thousand and one hundred and twenty-eight point twenty cents only» мәтіндік жазбасы «say u.s. dollars one hundred and nineteen thousand two hundred and thirty-two point ten cents only» мәтіндік жазбасынан өзгертілді, кедендік декларациялау кезінде ұсынылған 24.06.2024ж. инвойста көрсетілген.;
- екі инвойста да бірдей нөмір бар;
- екі инвойста да шекарадан өту пункттерінің кеден органдарының мөрі жоқ.
Сондай-ақ, екі инвойс 24.06.2024ж. тауарларға ақы төлеу тәртібі туралы сілтемелер жоқ, сонымен бірге Келісімшартқа сілтеме бар.
Осылайша, 24.06.2024ж. инвойстар (тауарларды кедендік тазарту кезінде ұсынылған және түзетілген) мәлімделген кедендік құнды растайтын құжаттар ретінде қабылданбайды.
Бұдан басқа, «V» компаниясы ұсынған ҚХР экспорттық декларациясына сәйкес кеден органы да ережелерге сәйкессіздіктер мен сәйкессіздіктерді белгіледі.
– «В» кеден бекетімен (Қазақстан Республикасы) шектесетін «кедендік тіркеу нөмірі» бағанында 1-4 белгілер шекарадан өту жүзеге асырылған «Т» кеденнің (ҚХР) тіркеу нөміріне сәйкес келмейді;
- «алдын ала тіркеу нөмірі», «экспорттау күні» бағандарында мәліметтер жоқ;
- «шығу кеден органының коды» бағанында – «М» станциясындағы кеден бекеті көрсетілген;
- «Көлік құралының түрі» бағанында «теміржол тасымалы» көрсетілген, бұл ретте ТД-ға сәйкес тауарларды әкелу автомобиль көлігімен жүзеге асырылады;
- «жүкқұжат нөмірі (коносамент)» бағанында тауарларды әкелу жүзеге асырылған басқа нөмір көрсетілген;
- «шығу порты»бағанында - «М» темір жолы көрсетілген.
Осылайша, ҚХР экспорттық декларациясын мәлімделген кедендік құнды растайтын құжат ретінде қабылдау мүмкін емес.
Қосымша, 05.07.2022ж. халықаралық автожол тасымалы қозғалысына арналған жүк жүкқұжатына сәйкес «жүктердің жарияланған құны» 11b бағанында 9 128,20 АҚШ долларының құны көрсетілген.
«V» компаниясының кедендік құнды растау үшін дұрыс емес мәліметтерді ұсынуының, сондай-ақ 2022 жылы әкелінген тауарлар үшін ақшалай қаражаттың артық төленуінің жоғарыда көрсетілген фактілерін ескере отырып, кеден органы кедендік құнды айқындау әдісін 1-ден 3-ке және 6-ға әдістер заңды түрде өзгертті.
Осылайша, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік және демпингке қарсы баждар мен ҚҚС есептеу заңды болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңды деп танылды.
