КТС - сыйақы төлеу бойынша шығыстар

Дау түрі: салықтық даулар.

Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға.

Салық түрі: КТС

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі «Р» компаниясынан аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - мемлекеттік кірістер органы) КТС, ҚҚС есептеу және залалды азайту туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға апелляциялық шағым алды.

Іс материалдарынан келіп шығатыны, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2018ж.-31.12.2021ж. кезеңіндегі салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің және уақтылы төлеудің дұрыстығы мәселелері бойынша «Р» компаниясына кешенді салықтық тексеру жүргізді, нәтижелері бойынша 997 294,2 мың теңге сомасында КТС, 217 544,3 мың теңге сомасында өсімпұл, 3 082,9 мың теңге сомасында ҚҚС және 96,4 мың теңге сомасында өсімпұл, сондай-ақ, 2 500 683,0 мың теңге сомасында залалды азайту туралы хабарлама шығарылған.

«Р» компаниясы мемлекеттік кірістер органының қорытындыларымен келіспей, мемлекеттік кірістер органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.

КТС және ҚҚС есептеу үшін 25.12.2017 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан Республикасы Кодексінің 242, 264 баптарын бұзу негіз болды, яғни 2018-2021 жылғы 251 364,9 мың теңге сомасында сыйақылар бойынша шығыстар, сондай-ақ, 2020 жылға 95 271,2 мың теңге және 2021 жыл үшін 7 114 827,2 мың теңге сомасында жарғылық капиталдың үлесін сатып алуға бағытталған қарыздар бойынша сыйақы бойынша шығыстар сомасы шегерімге жатқызылды.

Мемлекеттік кірістер органының осы қорытындыларымен «Р» компаниясы келіспейді және мынадай дәлелдер келтіреді.

1. 2019-2021 жылдар үшін 183 544,9 мың теңге сомасындағы сыйақыны шегеруден алып тастауға қатысты

Шағымда салықтық тексеру нәтижелері бойынша 251 364,9 мың теңге сомасындағы сыйақыларды төлеу бойынша, банктік қарыздарды мақсатсыз пайдалануға байланысты 6 289 497,5 мың теңге сомасындағы шығыстар шегерімнен шығарылғаны атап өтілді.

Бұл ретте, «Р» компаниясы жалпы сомасы 3 068 846,8 мың теңгеге нысаналы мақсаты бойынша банктік қарыздарды пайдалануға байланысты 183 544,9 мың теңге сомасында сыйақы төлеу жөніндегі шығыстарды шегерумен келіспейді.

«Р» компаниясы 2019ж. 107 365,9 мың теңге сомасында сыйақы және 145 722 мың теңге сомасында негізгі борыш төлеу жүзеге асырылды. Несие қаражатын мақсатсыз пайдалануға жатқызылмайтын «Е» банкінің несиесі бойынша 2 мың теңге 29.10.2018ж. шарт бойынша «А» банкінен «Р» компаниясы «Е» банкінің қарызы бойынша сыйақылар төлеуді операциялық қызмет бойынша шығыстар ретінде жіктейді, 23 «Қарыздар бойынша шығындар» ҚЕХС (IAS) 1 және 8-тармақтарына сәйкес.

Сондай-ақ қарыз бойынша 145 722,2 мың теңге сомасындағы негізгі қарызды төлеу «Н» банктің есеп шотынан жүргізілгені атап өтілді, бұл ретте «Р» компаниясында 22.10.2018ж. жағдай бойынша «С» банкінде 146 338,1 мың теңге сомасында бос ақша қаражаты болды, бұл есеп айырысу шоты бойынша үзіндімен расталады.

Бұдан басқа, көрсетілген сома 146 338,1 мың теңге 22.10.2018ж. операциялық күн соңына расталған. Баяндалғанға байланысты, 253 088,2 мың теңге мөлшерінде төленген сыйақылар сомасы қарыз ақша қаражатын мақсатсыз пайдалану болып табылмайды, демек, сыйақылар бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау 2019ж. 13 281,9 мың теңге сомасында. «Р» компаниясы негізсіз деп есептейді.

Шағымда «Р» компаниясы 2020 жылғы сыйақыларды шегерумен келіспейтіні келтірілген. 108 074,7 мың теңге сомасында, оның ішінде «А» банктен алынған қарыз бойынша 3 535,9 мың теңге сомасында және «С» банктен алынған қарыз бойынша 104 538,8 мың теңге сомасында.

«Р» компаниясы 24.02.2020ж. «А» банкінен 1 600 000 АҚШ доллары сомасында кредит алынды. Тексеру нәтижелері бойынша қарыз қаражатының мақсатсыз пайдаланылған сомасы 750 000,0 мың теңге мөлшерінде белгіленді, «Р» компаниясы қаржылық көмек көрсетуге және 24.02.2020ж. шарт бойынша алынған кредит есебінен «К» компаниясының атына дивидендтер төлеуге байланысты 677 570,4 мың теңге мөлшерінде мақсатсыз пайдаланудың белгілі бір сомасына қатысты тексеру нәтижелеріне сәйкес.

Сонымен қатар, «Р» компаниясы 72 429,6 мың теңге (750 000,0 - 677 570,4) мөлшеріндегі қарызды мақсатсыз пайдалануға байланысты сыйақы сомасын шегерімнен шығарумен келіспейді, өйткені көрсетілген сома 25.02.2020 ж. түсті. «R» компаниясынан «Р» компаниясының «С» банктегі есеп шотына.

Сондай-ақ, «Р» компаниясы 104 538,8 жылғы Шарт бойынша «С» банктен алынған заем бойынша 11.07.2017 мың теңге сомасындағы сыйақыны шегерумен келіспейтінін атап көрсетеді.

Шағымда салықтық тексеру нәтижелері бойынша 11.07.2017 жылғы Шарт бойынша 1 980 882,5 мың теңге сомасында негізгі қарызды өтеуге негізсіз көрсетілгені көрсетілген және «В» компаниясының жарғылық капиталын 265 500,0 мың теңге сомасында «С» банкінен алынған мынадай транштар есебінен толықтыру:

1. 04.05.2020ж. 400 000,0 мың теңге сомасында;
2. 25.05.2020 ж. бастап 100 000,0 мың теңге сомасында;
3. 28.05.2020 ж. бастап 428 500,0 мың теңге сомасында;
4. 29.05.2020 ж. 130 000,0 мың теңге сомасында;
5. 15.07.2020 ж. 595 000 мың теңге сомасында;
6. 16.09.2020 ж. 731 000,0 мың теңге сомасында.

«Р» компаниясы төлемдер өз қаражаты есебiнен жүргiзiлгенiн, бұл операциялық күннiң басындағы есеп айырысу шотында ақша қаражатының қалдығының бар екендiгi, операция күнi iшiнде есеп айырысу шотына ақша қаражатының түсуi, сондай-ақ депозиттiк шоттардан ақша қаражатының алынуы туралы банктiң үзiндiлерiмен расталатынын растайды.

Сондай-ақ, «Р» компаниясы 1.2-тармаққа сәйкес 11.07.2017ж. жаңартылатын кредит желісінің сомасы (лимит) айқындалды. Демек, «Р» компаниясының несие шартында белгіленген лимит шегінде «С» банкінің алдында берешегі болған кезде кредиттік желі бойынша белгіленген лимиттен тыс жаңа транш алу мүмкін емес. 1.2-тармаққа сәйкес 11.07.2017ж. жаңартылатын кредит желісінің сомасы (лимит) 3 000 000,0 жылғы Қосымша келісімге сәйкес 14.06.2019 мың теңгені құрады. 7 000 000,0 жылғы Қосымша келісімге сәйкес лимит 26.02.2021 мың теңге сомасында белгіленді. лимит 4 500,0 мың теңге сомасында белгіленді. Лимит сомасы толық игерілді, өз кезегінде қарыздар өз қаражаты есебінен бұрын алынған қарыздарды өтегеннен кейін алынды, атап айтқанда:

- 04.05.2020ж. 400 000,0 мың теңге сомасында қарызды өтеу 409 000,0 мың теңге сомасында «С» банкіндегі есеп шотқа ақша қаражатының түсуі есебінен жүргізілді;

- 25.05.2020ж. 101 666,7 мың теңге сомасындағы қарызды өтеу 149 800,0 мың теңге сомасындағы ақша қаражатының түсуі есебінен жүргізілді;

- 28.05.2020 ж. 401 666,7 мың теңге сомасындағы қарызды өтеу 456 712,3 мың теңге сомасындағы ақша қаражатының түсуі есебінен жүргізілді;

- 29.05.2020ж. қарызды өтеу 130 000,0 мың теңге сомасында 134 613,3 мың теңге 29.05.2020 ж. жағдай бойынша есеп шоттағы өз қаражаты есебінен жүргізілді;

- 15.07.2020ж. ақшалай қаражаттың түсуі есебінен 243 200,0 мың теңге сомасында қарызды өтеу 352 000,0 мың теңге сомасында;

- 16.07.2020 ж. 265 500,0 мың теңге сомасын өтеу көрсетілген күнге есеп айырысу қаражаты есебінен 491 259,9 мың теңге сомасында жүргізілді;

- 16.09.2020 ж. қарызды өтеу 704 349,2 мың теңге өз қаражаты есебінен 252 045,7 мың теңге сомасында жүргізілді.

Шағымда 2021 ж. деп көрсетілген. «Р» компаниясы 62 188,2 мың теңге сомасындағы сыйақылар бойынша шығыстарды шегерумен келіспейді, оның ішінде 28 511,1 мың теңгеден бастап транш бойынша төленген 22.02.2021 мың теңге сомасындағы сыйақы. 11.07.2017ж. «С» банкіндегі қарыз шарты бойынша 513 250,0 мың теңге сомасында, өйткені осы қарызды өтеуді «Р» компаниясы өз қаражатынан жүргізді.

«Р» компаниясы 22.02.2021ж. есеп шоттағы ақша қаражатының қалдығы 930,0 мың теңге сомасында болды. Банктің «К» есеп айырысу шоты бойынша ақша қаражатының қалдығы 151 048,1 мың теңге сомасында қалды, «С» банктегі депозиттік шотта ақша қаражаты 417 000,0 мың теңге сомасында болды. 22.02.2021ж. ақша қаражатының түсуі есеп айырысу шотына 521 968,9 мың теңгені құрады, олар 22.02.021 ж., 22.02.021 ж., 22.02.021 ж., 22.02.021 ж. және 22.02.021 ж.

Сондай-ақ, «Р» компаниясы 17.08.2020 жылғы транш бойынша қарыз төлеуге байланысты 33 677,1 мың теңге сомасындағы сыйақыны шегерумен келіспейді. «А» банкінен 1 600 000 АҚШ доллары сомасында алынған.

«Р» компаниясы негізгі қарызды өтеу 20.08.2020ж. 1 000 000 АҚШ доллары сомасында немесе 436 000,0 мың теңге қарыз бойынша өз қаражаты есебінен жүргізілді, бұл ретте тексеру нәтижелері бойынша көрсетілген сома 17.08.2020 ж. алынған транш есебінен өтелгені анықталды. 1 600 000 АҚШ доллары сомасында.

Мәселен, «Р» Компаниясының бекітуі бойынша 20.08.2020 жылғы жағдай бойынша ақша қаражатының қалдықтары. есеп айырысу шотында 12 052,9 мың теңгенi, «С» банктегi депозиттiк шотта 668 100,0 мың теңгенi, оның iшiнде 166 300,0 мың теңге сомасындағы өз қаражаты есебiнен құрады.

Бұдан басқа, есеп шотқа 215 018,1 мың теңге сомасында және шотқа 118 226,5 мың теңге сомасында ақша қаражаты түсті.

Өз кезегінде «Р» компаниясы операциялық күн аяқталғаннан кейін 02.08.2020ж. «Р» компаниясының шоттарындағы ақша қаражатының қалдығы 676 885,6 мың теңге сомасын құрады, демек, қарызды өтеу өз қаражаты есебінен жүргізілді.

Осылайша, «Р» компаниясының пікірінше, төлемдер өз қаражаты есебінен жүргізілді, бұл қолданыстағы заңнаманың талаптарына сәйкес келеді.

«Р» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кіріс органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Салық кодексінің 242-бабы 1 және 3-тармақтарына сәйкес салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады.

Шегерiмдердi салық төлеушi iс жүзiнде жүргiзiлген шығыстар бойынша оның табыс алуға бағытталған қызметiне байланысты осындай шығыстарды растайтын құжаттар болған кезде жүргiзедi. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалатын болашақ кезеңдердің шығыстары олар жататын салық кезеңінде шегерімге жатады.

Салық кодексінің 246-бабына сәйкес сыйақылар бойынша шығыстар шегерімге жатады.

Салық кодексінің 246-бабы 1-тармағы 1) тармақшасының негізінде осы Кодекстің 1-бабының 62) тармақшасында айқындалған сыйақылар сыйақылар деп танылады.

Салық кодексінің 1-бабының 62) тармақшасына сәйкес сыйақы - кредиттің (қарыздың, микрокредиттің) алынған (берілген) сомасын, екінші деңгейдегі банктердің ақша аударғаны үшін комиссияларды және қарыз алушы үшін қарыз беруші болып табылмайтын тұлғаға өзге де төлемдерді қоспағанда, кредитке (қарызға, микрокредитке) байланысты барлық төлемдер, өзара байланысты тарап болып табылады.

Салық кодексінің 190-бабы 3-тармағына сәйкес салық есебі бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді. Бухгалтерлік құжаттаманы жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасында белгіленеді.

Қазақстан Республикасының 16 жылғы «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы» Заңының 28.02.2007-бабына сәйкес № 234-III қаржылық есептілікті жасауды ұйымдар Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары қорынан оларды ресми аударуға және (немесе) Қазақстан Республикасында жариялауға жазбаша рұқсаты бар ұйым қазақ немесе орыс тілінде жариялаған халықаралық стандарттарға және шағын және орта бизнеске арналған халықаралық стандартқа сәйкес жүзеге асырады.

Халықаралық қаржылық есептілік стандартына (ХҚЕС) (IAS) 23 «Қарыз алу бойынша шығындар» сәйкес біліктілігі бар активті сатып алуға, салуға немесе өндіруге тікелей қатысты қарыз алу бойынша шығындар осы активтің бастапқы құнына енгізіледі. Қарыз алу бойынша өзге де шығындар шығыстар ретінде танылады.

ҚЕХС 5) 23-тармақта қарыз алу бойынша шығындар - қарыз қаражатын алуға байланысты ұйым көтеретін пайыздық және басқа да шығындар деп айқындалған.

Осылайша, тиісті растайтын құжаттар болған кезде кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты кредитке (қарызға) байланысты сыйақылар бойынша шығыстар шегерімге жатады. Салық есебi бухгалтерлiк есеп деректерiне негiзделедi.

Қаралып отырған жағдайда «Р» компаниясы 16.10.2018ж. «А» банкінен 5 000 000 USD сомасында кредит алынды, оның ішінде 1 350 000 АҚШ доллары сомасы теңгеге айырбасталды, ал 255 000,0 мың теңге мөлшеріндегі ақша қаражатының сомасы «Н» банкінің шотына аударылды. Өз кезегiнде «Н» банкiнiң аталған шотынан «Р» компаниясы 145 722,2 мың теңге сомасындағы негiзгi қарызды және «Е» банкiнiң 107 365,9 жылғы кредитi бойынша 22.05.2013 мың теңге сыйақыны өтедi. 22.05.13 жылғы Шартқа сәйкес, 04.10.18 жылғы шот бойынша

Осылайша, «Р» компаниясы «Е» банкі алдындағы негізгі қарыз сомасы бойынша 145 722,2 мың теңге және сыйақы сомасы 107 365,9 мың теңге көлемінде берешекті төледі. Көрсетілген сомаларды «Р» компаниясы «Н» банкінен аударды, бұл ретте мемлекеттік кірістер органының деректері бойынша 146 338,1 мың теңге сомасында ақша қаражаты болды.

Демек, «Р» компаниясы жалпы сомасы 253 088,1 мың теңге берешекті «А» банкте алынған кредит қаражаты есебінен төледі, бұл ретте «С» банктегі шотта 146 338,1 мың теңге сомасында ақша қаражаты болды.

«Р» компаниясы 29.10.2014 жылғы «А» банкімен сауда заттарын сатып алуға және сатуға Бас келісім (бұдан әрі - Келісім) жасасқанын көрсету қажет. 1-бөлімнің 1.1-тармақшасына сәйкес осы Келісімді қаржыландырудың мақсаты айналым капиталын толықтыру болып табылады. Сатып алушы («Р» компаниясы) Сатушының («А» банкi) талап етуi бойынша осындай сұрау салу күнiнен бастап 10 жұмыс күнi iшiнде мерзiмдi есеп пен қаражат жоғарыда көрсетiлген мақсатқа сәйкес пайдаланылғанын растайтын дәлелдемелердi беруге мiндеттi.

ҚЕХС тұжырымдамалық негіздерінің 4.4-тармағына сәйкес қаржылық жағдайды бағалаумен тікелей байланысты элементтер активтер, міндеттемелер және меншікті капитал болып табылатынын атап өткен жөн. Олар былайша анықталады:

- Актив ұйымға болашақ экономикалық пайда алу күтілетін өткен оқиғалардың нәтижесінде ұйым бақылайтын ресурс болып табылады;

- Міндеттеме өткен оқиғалардан туындайтын ұйымның қазіргі міндеті болып табылады, оны өтеу экономикалық пайдасы бар ресурстардың ұйымнан шығуына әкеледі деп күтілуде;

- Меншікті капитал барлық міндеттемелерді шегергеннен кейін қалған ұйым активтеріндегі қалдық үлес болып табылады.

Сондай-ақ, 2020 ж. 1 794 079,0 мың теңге сомасында қарыз қаражатының мақсатсыз пайдаланылуы анықталды және тиісінше 11.07.2017 жылғы Шартқа сәйкес «С» банкінен алынған қарыз бойынша төленген 104 538,8 мың теңге сомасында сыйақы шегерімге жатқызылды.

Қаралып отырған жағдайда «Р» компаниясы 104 538,8 мың теңге мөлшеріндегі сыйақы сомасын 11.07.2017ж. өз кезегінде «Р» компаниясы өз қаражаты есебінен қарыздарды өтеу туралы ақпарат берді.

Мемлекеттік кірістер органы меншікті айналым қаражатының, сондай-ақ берешекті өтеу үшін кредиттік қаражаттың болуы туралы ақпаратты растады.

Өз кезегінде, бұрын көрсетілгендей, шегерімге кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты кредитке (қарызға) байланысты сыйақылар бойынша шығыстар жатады.

Сондай-ақ, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2021 жылғы сыйақылар бойынша шығыстар шегерімнен шығарылды. банктік қарызды мақсатсыз пайдалануды анықтауға байланысты 62 188,2 мың теңге сомасында. Мысалы, «Р» компаниясы 11.07.2017ж. осы Шарт шеңберінде айналым қаражатын толықтыруға алынған кредиттер (транштар) есебінен өтелді.

Өз кезегінде, «Р» компаниясы қарыздарды өтеу үшін меншікті қаражаттың болуы туралы ақпарат берді. Көрсетілген ақпаратты Павлодар облысы бойынша мемлекеттік кірістер органы растады.

Салықтық тексеру нәтижелері бойынша қаржылық көмек пен дивидендтерді төлеуге бағытталған ақшалай қаражатты қоспағанда, олар бойынша сыйақылары қызметті жүзеге асыруға байланысты емес шегерімдерден алып тасталған алынған кредиттік қаражатты пайдалану анықталмағанын атап өткен жөн.

Сонымен бірге, бұрын көрсетілгендей, кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты кредитке (қарызға) байланысты сыйақылар бойынша шығыстар шегерімге жатады.

Осыған байланысты, сыйақылар бойынша шығыстарды шегерімге жатқызу 2019ж. 13 281,9 мың теңге сомасында. «Е» банкінде алынған заем бойынша берешекті өтеуге байланысты 2020 сыйақылар бойынша 104 538,8 мың теңге сомасында және 2021 жыл үшін 11.07.2017 жылғы Шарт шеңберінде міндеттемелер бойынша берешекті төлеуге байланысты 62 188,2 мың теңге сомасында «Р» компаниясы Салық кодексінің 242, 246-баптарында белгіленген нормаларға сәйкес жүргізді. Осыған байланысты, салық тексеруінің нәтижелері бойынша 180 008,9 мың теңге (13 281,9 + 104 538,8 + 62 188,2) сомасындағы сыйақыларды шегеруден алып тастау негізсіз болып табылады.

Сондай-ақ, «Р» компаниясы мен «Т» компаниясы арасында Қаржылық көмек беру туралы шарттар жасалды:

- 24.08.2018ж. 5 000 000,0 мың теңге сомасында, бұл ретте Шарттың 1.3-тармағында қаржылық көмек 01.07.2023ж. дейінгі мерзімде қайтарымды болып табылатыны көзделген;

- 04.04.2019 ж. 2 059 000,0 мың теңге сомасында, бұл ретте Шарттың 1.2-тармағында қаржылық көмек 30.03.2020ж.

«Р» компаниясы 04.04.2019 ж. 25.02.2020 ж. қаржылық көмек көрсетілді. «Т» компаниясының атына 370 958,0 мың теңге сомасында көрсетілген сома 25.02.2020 жылғы төлем тапсырмасы бойынша 2 000 000 АҚШ доллары сомасында «А» банкінен алынған заем есебінен аударылды. «А» банкінің банк шотына және «С» банкіндегі шотқа аударылды.

Бұдан басқа, қарыз бойынша алынған осы ақша қаражаты есебінен «А» банкінен 25.02.2020 ж. дивидендтер төленді. Директорлар Кеңесінің 23.07.2019 жылғы шешімінің негізінде «К» компаниясының жалғыз құрылтайшысына 379 042,0 мың теңге сомасында.

Жиынтығы жалпы сома 750 000,0 мың теңгенi (370 958,0 + 379 042,0) құрайды, өз кезегiнде, аталған жалпы соманың 677 570,4 мың теңге мөлшерiнде мақсатсыз пайдалануға қатысты салықтық тексеру нәтижелерiне сәйкес «Р» компаниясы заем есебiнен төленген.

Сонымен қатар, «Р» компаниясы 72 429,6 мың теңге (750 000,0 - 677 570,4) мөлшеріндегі төлемді «R» компаниясынан дивидендтер түрінде алынған қаражат есебінен төленген ретінде айқындады.

Қаралатын жағдайда мемлекеттік кірістер органының ақпаратына сәйкес «Р» компаниясының дивидендтер төлеуі «К» компаниясынан алынған 72 429,6 мың теңге сома түскен сәтке дейін жүзеге асырылған, көрсетілген ақпарат «Р» компаниясы берген шот бойынша үзінді көшірмесімен де расталады.

Өз кезегінде, бұрын шағымда айтылғандай, «Р» компаниясы қарыз қаражатын мақсатсыз пайдалануға сәйкес, қызметіне байланысты емес қаржылық көмекті және дивидендтерді төлеуге салықтық тексеру нәтижелері бойынша 72 429,6 мың теңге сомасында қарыз қаражатының мақсатсыз пайдаланылғаны демек, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 3 535,9 мың теңге сомасындағы сыйақыларды шегеруден алып тастау негізделген болып табылады.

Осылайша, Салық кодексінің 242, 246-баптарының нормаларын ескере отырып, 3 535,9 мың теңге сомасындағы шегерімдерді алып тастау негізделген болып табылады, бұл ретте салықтық тексеру нәтижелері бойынша 180 008,9 мың теңге сомасындағы шегерімдерді алып тастау негізсіз болып табылады.

1. 2020-2021жж. 7 210 098,5 мың теңге сомасындағы сыйақыны шегеруден алып тастауға қатысты

Шағымда «Р» компаниясы сыйақылар бойынша шығыстарды шегеруден 7 210 098,5 мың теңге сомасында, оның ішінде 2020 жылға сомасы 95 271,2 мың теңге және 2021 жыл үшін 7 114 827,3 мың теңге сомасында сәйкес келмейтіні атап өтілген.

«Р» компаниясының пікірінше, сыйақы бойынша шығыстар Салық кодексінің 242, 243, 246, 299 және 300-баптарына, сондай-ақ ҚР Қаржы министрінің 31.03.2015ж. № 241 және Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (ХҚЕС) (IFRS) 10 және (IAS) 23.

Сондай-ақ, шағымда 2020 жылға дейін жалғасатыны айтылған. заңды тұлғаның, Қазақстан Республикасы резиденті - «G» компаниясының жарғылық капиталындағы үлесті сатып алуға бағытталған қарыз алынды. «G» компаниясына қатысу үлесін сатып алудың негізгі мақсаты - бұл дивидендтер (дивидендтік кіріс) түрінде кіріс алу, бұдан басқа, қатысу үлесін сатып алу «Р» компаниясының жарғысына қайшы келмейді және инвестициялық тартымдылық үшін қаржылық есептіліктің топтық көрсеткіштерін ұлғайтады.

«G» компаниясы қатысушыларының 30.03.2022ж. 2021 жылғы жылдық қаржылық есептілікті бекіту туралы шешім қабылданды және 2021 жылы алынған таза табысты болашақ кезеңдерде бөлу мүмкіндігімен бөлбеуге міндеттенеді. Көрсетілген шешімді қабылдау сәтінде «Р» компаниясы «G» компаниясының жарғылық капиталында 51% мөлшерінде үлеске ие болды.

Сондай-ақ, «Р» компаниясының Директорлар кеңесі 01.11.2023ж. «G» компаниясының жарғылық капиталындағы 100% үлесті иеленген кезде 2022 жылғы жылдық қаржылық есептілік бекітілді. және 05.12.2023ж. шешім қабылданды. есепті жыл ішіндегі таза табыстың бір бөлігін алдағы 500 000,0 қаңтарында қабылданғандарды ескере отырып, 2024 мың теңге мөлшерінде бөлу туралы «В» банкінің қарыздары бойынша сыйақыларды, сондай-ақ 2022 жылғы таза табыстың қалған бөлігін бөлу мүмкіндігімен басқа да міндетті төлемдерді өтеу бойынша төлемдер болашақ кезеңдерде.

Осылайша, «Р» компаниясының пікірінше, «G» компаниясына 2021 жылдың қорытындысы бойынша дивидендтер төлемдерінің болмауы. және 2022 жылғы таза табысты ішінара бөлу заңнама талаптарын бұзу болып табылмайды, тиісінше «Р» компаниясы көрсетілген кезеңдерде дивидендтер алу құқығын жоғалтқан жоқ. Бұл ретте, 2020 жылға бөлінген таза кіріс сомасы «Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 40-бабының 2-тармағына сәйкес жалғыз қатысушы ретінде «Р» компаниясына төленді.

«Р» компаниясының пікірінше, «G» компаниясының үлесін сатып алу «жасыл» энергетиканы дамытуға байланысты экономиканың перспективалы бағыты болып табылады. Бұл ретте пайда алу ұзақ мерзімді сипатқа ие.

«Р» компаниясы 10 жылғы «Табиғи монополиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 2-бабы 26-тармағының 27.12.2018) тармақшасына сәйкес № 204-VI (бұдан әрі - «Табиғи монополиялар туралы» Заң) егер салық төлеуші табиғи монополиялар субъектісі болып табылса, монополияға қарсы заңнамада көзделген қызмет түрлері бойынша бөлек есеп жүргізеді, бұл ретте көрсетілген ереже Салық кодексінің 194-бабының нормаларында көзделген бөлек есеп жүргізу үшін қолданылмайды.

Сондай-ақ, шағымда Салық кодексінде монополияға қарсы заңнамамен реттелетін қызмет түрлері және салық төлеушілер қызметінің реттелмейтін түрлері бойынша есеп жүргізу қажеттігі туралы нормалардың жоқтығы көрсетілген. Өз кезегінде монополияға қарсы заңнаманың сақталуын бақылауды осы саладағы уәкілетті орган жүргізеді.

Осылайша, «Р» компаниясының пiкiрi бойынша бөлек бухгалтерлiк есептi жүргiзу жөнiндегi монополияға қарсы заңнаманың талаптары салық мiндеттемелерiне қолданылмайды, демек, реттелетiн қызмет түрiмен байланысты емес сыйақылар бойынша шығыстарды шегерiмнен алып тастау негiзсiз болып табылады.

«Р» компаниясының дәлелдерін тексеріп, мемлекеттік кіріс органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.

Шартқа сәйкес 10.06.2020 ж. (бұдан әрі - 10.06.2020 ж. шарт) «Р» компаниясы (Сатып алушы) «L» компаниясынан (Сатушы) «G» компаниясына қатысу үлесін 4,36% мөлшерінде сатып алады Көрсетілген үлестің сатып алу бағасы 884 379,4 мың теңге сомасын құрайды.

26.01.2021 жылғы № 2 қосымша келісіммен 10.06.2020 ж. шартқа (бұдан әрі - N 2 қосымша келісім) өзгеріс енгізілді: «Р» Компаниясы 10.06.2020 жылғы Шартта белгіленген мерзімде жарғылық капиталға қатысу үлесінің Сатып алу бағасын төлеу бойынша міндеттемені орындамауына байланысты Енгізілген өзгерістерге сәйкес үлесті сатып алу бойынша сатып алу бағасы 6 895 637,5 мың теңгені құрады.

Қаралып отырған жағдайда Шартпен 10.06.2020 ж. бұрын 4,36% мөлшерінде белгіленгендей, заңды тұлғадағы қатысу үлесін сату бойынша шарттар айқындалды.

Бұл ретте, 10.06.2020 жылғы Шарттың 3.1-тармағымен сатып алынатын үлестің бағасы 884 379,4 мың теңге сомасында белгіленді, төлеу мерзімі 90 (тоқсан күнтізбелік күн) болып белгіленді.

10.06.2020 ж. шарттың 5.2.2-тармағында: Сатып алушының («Р» компаниясы) осы Шартқа сәйкес өз міндеттемелерін уақтылы орындау үшін барлық қажетті қаржы қаражаты бар екендігі айқындалған.

15.06.2020 ж. Қосымша келісімге сәйкес Тараптар 10.06.2020 жылғы Шарттың 3.1-тармағын толықтыруға уағдаласты. Сатып алушы 10.06.2020 жылғы Шарттың осы тармағында белгіленген мерзімде Сатып алу бағасын төлеу бойынша міндеттемелерін орындамаған жағдайда Сатып алу бағасы ұлғаю жағына қарай жатқызылады. Сатып алу бағасын өзгертуді Тараптар 10.06.2020 жылғы Шартқа қосымша келісім жасасу жолымен ресімдейді. Сатып алу бағасының түпкілікті мөлшерін Тараптар 10.06.2020 жылғы Шартқа Қосымша келісім сәтінде айқындайтын болады.

Өз кезегінде, 26.01.2021ж. «Р» компаниясының Сатып алу бағасын төлеу жөніндегі міндеттемесін 10.06.2020ж. шартпен белгіленген мерзімде орындамағанын ескере отырып, айқындалды. 10.06.2020 жылғы Шарттың 3.1-тармағына өзгерістер енгізілді: «Сатып алынатын үлестің сатып алу бағасы ұлғаю жағына қарай өзгертілді және 6 895 637,5 мың теңге сомасында болды. «Р» компаниясы 31.12.2021ж. дейінгі мерзімде жарғылық капиталдағы сатып алынатын үлестің Сатып алу бағасын төлейді».

Сонымен қатар, 10.06.2020 жылғы Шарттың 10.2-тармағымен «Р» компаниясы 10.06.2020 жылғы Шарттың 3.1-тармағында көрсетілген төлеу мерзімдерін бұзған жағдайда, Сатушы «Р» компаниясынан 10.06.2020 жылғы осы Шартта белгіленген 0,01% мөлшерінде тұрақсыздық айыбын төлеуді талап етуге құқылы. Әрбір кешіктірілген күнтізбелік күн үшін сатып алу бағасы, бірақ Сатып алу бағасының 5% -ынан аспайды.

Осылайша, 10.06.2020ж. «G» компаниясының қатысу үлесін төлеу мерзімдері бұзылған жағдайда, Сатушы («L» компаниясы) «Р» компаниясынан мерзімі өткен әрбір күнтізбелік күн үшін, бірақ Сатып алу бағасының 5% -ынан аспайтын тұрақсыздық айыбын төлеуді талап етуге құқылы.

Демек, «Р» компаниясы төлеу мерзімін бұзған жағдайда тұрақсыздық айыбының ең жоғары сомасы 42 218,97 мың теңгені (884 379,4 * 5%) құрайды, осыған байланысты 10.06.2020 жылғы Шарт негізінде «G» компаниясының жарғылық капиталындағы 4,36% мөлшеріндегі қатысу үлесінің сатып алу бағасы. сомасы 926 598,37 мың теңгені (884 379,4 + 42 218,97) құрайды.

Сонымен қатар, 10.06.2020 жылғы Шартқа №2 Қосымша келісіммен. Тараптар «G» компаниясының жарғысындағы қатысу үлесінің Сатып алу бағасын 6 011 258,1 мың теңге (6 895 637,5 - 884 379,4) сомасына ұлғайту жағына өзгертті. Осылайша, түпкiлiктi Сатып алу бағасы 6 895 637,5 мың теңге сомасын құрайды, яғни 779,7% жылғы Шарттың ережелерi кезiнде орташа 10.06.2020 ұлғайды. «Р» компаниясы төлем мерзімдерін бұзған жағдайда тұрақсыздық айыбының сомасы 5% мөлшерінде айқындалған.

Қаралып отырған жағдайда, 10.06.2020ж. 10.2-тармақта белгіленген мерзімдер бұзылған жағдайда тұрақсыздық айыбын төлеуге қатысты шарттардың күші жойылмаған. Бұдан басқа, Сатып алу бағасын 779,7% -ға ұлғайтуға негіз болған есептеулер туралы ақпарат жоқ.

Бұдан әрі, 30.11.2020 жылғы Шарттың талаптарына сәйкес, «Р» компаниясы «M» компаниясынан «G» компаниясына қатысу үлесін 52 092 265,5 мың теңге сомасында 37,29% мөлшерінде сатып алады.

Сондай-ақ, 10.12.2020ж. «Р» компаниясы «M» компаниясынан «G» компаниясына қатысу үлесін 13 061 482,5 мың теңге сомасында 9,35% мөлшерінде сатып алады.

Өз кезегінде «Р» компаниясы «С» банкімен «G» компаниясының заңды тұлғасындағы «M» компаниясының үлесін сатып алу мақсатында жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 13,8% мөлшерінде жалпы сомасы 13 061 482,5 мың теңгеге мынадай шарттар жасасты:

- 30.12.2020 ж. шарт 3 600 000,0 мың теңге сомасына, 2,5770% мөлшеріндегі үлесті сатып алу туралы, кредиттің жалпы мерзімі 30.12.2026ж.

- 16.02.2021ж. 4 800 000,0 мың теңге сомасына, 3,43610% мөлшеріндегі үлесті сатып алу туралы, кредиттің жалпы мерзімі 16.02.2027ж.

- 26.02.2021ж. 4 661 482,5 мың теңге сомасына, 3,3369% мөлшеріндегі үлесті сатып алу туралы, кредиттің жалпы мерзімі 26.02.2027ж.

«Р» компаниясы 2020 жылы «В» банкімен Шарт жасасты, оның негізінде инвестицияларды сатып алу мақсатында 52 092 265,5 мың теңге сомасында қарыз қаражаты алынды («M» компаниясының жалпы бақылауымен компаниядан «G» компаниясындағы қатысу үлесін 37,29% және 2,58% мөлшерінде сатып алу үшін).

Осылайша, «Р» компаниясының заңды тұлғадағы қатысу үлесін сатып алу үшін 49,22% мөлшеріндегі кредиттік қаражаты жалпы сомасы 65 153 694 мың теңгені құрады, оның ішінде «С» банкі 13 061 428,5 мың теңге сомасына (9,35% мөлшеріндегі үлесі) және «В» банкі 52 092 265,5 мың теңге сомасына (37,29% және 2,58% мөлшерінде).

Тұтастай алғанда «G» компаниясындағы қатысу үлесінің құны 51% мөлшерінде жалпы сомасы 72 049 331,5 мың теңгені құрады, демек, «Р» компаниясы қосымша 6 895 637,5 (72 049 331,5 - 65 153 694,0) мың теңге сомасына меншікті айналым қаражатын пайдаланды.

«Р» компаниясы 2020 жылы заңды тұлғаның жарғылық капиталының үлесін сатып алуға алынған қарыздар бойынша сыйақыларды шегерімге жатқызды. сомасы 95 271,2 мың теңге және 2021 жыл үшін 7 114 827,2 мың теңге сомасында.

Қазақстан Республикасының резидент заңды тұлғасының жылдық жиынтық табысы салық кезеңi iшiнде осы тұлғаның Қазақстан Республикасындағы және одан тысқары жерлердегi көздерден алуына жататын (алынған) табыстардан тұратынын көрсету қажет.

Қаралатын жағдайда, «G» компаниясының 2020 жылғы жиынтық жылдық кірісі (бұдан әрі - ЖЖЖ). 2020 жылға салық салынатын табыс 12 585 396,2 мың теңге сомасын құрады. шығын (-) 3 079 667,6 мың теңгені құрады, көрсетілген кезеңдегі жарғылық капитал 19 242 742,9 мың теңге сомасына тең. Демек, «G» компаниясындағы үлесті сатып алу жөніндегі шарттарды жасасу сәтінде салық салынатын кіріс залалды құрады.

Өз кезегінде «Р» компаниясының 2020 жылғы МБК 37 444 650,4 мың теңге сомасында болды, ал «G» компаниясындағы үлестің Сатып алу бағасының құны тек 51% мөлшерінде 72 049 331,5 мың теңге сомасына айқындалды, ал 4,36% мөлшеріндегі қатысу үлесі бастапқы шарттық Сатып алу бағасынан 779,7% -ға арттырылды.

Салық кодексінің 1-бабы 1-тармағының 39) тармақшасына сәйкес қатысу үлесі - акционерлік қоғамдар мен инвестициялық пай қорларын қоспағанда, жеке және (немесе) заңды тұлғаның бірлескен қызметке, заңды тұлғаның жарғылық капиталына үлестік қатысуы.

«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 23-тармағына сәйкес 22.04.1998. № 220-I, егер құрылтай шартында өзгеше көзделмесе, әрбір қатысушы салымының жарғылық капиталдың жалпы сомасына қатынасы қатысушының жарғылық капиталдағы үлесі болып табылады.

Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке жаңа қатысушыларды қабылдауға немесе серіктестіктен бұрынғы қатысушылардың біреуінің шығуына байланысты жарғылық капитал мөлшерінің кез келген өзгеруі қатысушылардың жарғылық капиталдағы үлестерін қабылдау немесе шығу сәтіне тиісті қайта есептеуге әкеп соғады.

Қазақстан Республикасының 1 жылғы Кәсіпкерлік кодексінің 2-бабының 29.10.2015-тармағына сәйкес № 375-V кәсіпкерлік жеке меншік құқығына (жеке кәсіпкерлік) не мемлекеттік кәсіпорынды шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығына (мемлекеттік кәсіпкерлік) негізделген мүлікті пайдалану, тауарларды өндіру, сату, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету жолымен таза табыс алуға бағытталған азаматтардың, оралмандар мен заңды тұлғалардың дербес, бастамашыл қызметі болып табылады. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, тәуекелі үшін және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.

Қазақстан Республикасының 1 жылғы Кәсіпкерлік кодексінің 274-бабының 29.10.2015-тармағына сәйкес № 375-V анықталғандай, лизинг шартын жасасқан сәттен бастап қаржы лизингі заттарын, сондай-ақ оларға инвестор заңды тұлғаның жарғылық капиталына салатын құқықтарды немесе кәсіпкерлік қызмет үшін, сондай-ақ мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасын іске асыру үшін пайдаланылатын тіркелген активтерді ұлғайтуды қоса алғанда, мүліктің барлық түрлері (жеке тұтынуға арналған тауарлардан басқа) инвестициялар болып табылады, оның ішінде: концессиялық жоба.

28 (IAS) «Қауымдасқан ұйымдар мен бiрлескен кәсiпорындарға инвестициялар» деген ҚЕХС 10-тармағының негiзiнде үлестiк қатысу әдiсiне сәйкес қауымдасқан ұйымға немесе бiрлескен кәсiпорынға инвестицияларды бастапқы тану кезiнде бастапқы құны бойынша танылады, ал содан кейiн олардың баланстық құны инвестициялардың объектiсiнiң пайдасындағы немесе шығынындағы инвестордың үлесiн тану есебiнен сатып алу күні. Инвестордың инвестициялар объектісінің пайдасындағы немесе залалындағы үлесі инвестордың пайдасының немесе залалының құрамында танылады. Пайданы бөлу нәтижесінде инвестициялар объектісінен алынған қаражат инвестициялардың теңгерімдік құнын азайтады. Инвестициялардың баланстық құнын түзету инвестициялар объектісінің өзге де жиынтық кірісіндегі өзгерістерге байланысты туындайтын инвестордың инвестициялар объектісіне қатысуының барабар үлесіндегі өзгерістерді көрсету үшін де қажет болуы мүмкін. Мұндай өзгерістер, атап айтқанда, негізгі құралдарды қайта бағалауға және валюталарды қайта есептеуден болатын бағамдық айырмашылықтарға байланысты туындайды. Бұл өзгерістердегі инвестордың үлесі инвестордың өзге де жиынтық кірісінің құрамында танылады (1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ХҚЕС (IAS) қараңыз).

Бұл ретте, ҚЕХС тұжырымдамалық негіздерінің 4.20-тармағына сәйкес 4.4-тармақта меншікті капитал қалдық үлес ретінде айқындалатынына қарамастан, ол бухгалтерлік теңгерімде белгілі бір ішкі сыныптарға бөлінуі мүмкін. Мысалы, акционерлік қоғам жағдайында акционерлер енгізген қаражат, бөлінбеген пайда, бөлінбеген пайданы қайта бөлуді білдіретін резервтер және капиталды қолдауды қамтамасыз ететін түзетулерді білдіретін резервтер жеке көрсетілуі мүмкін. Осындай жіктеу ұйымның өз капиталын бөлу немесе өзгеше түрде пайдалану қабілетінің заңды немесе өзге де шектеулерін көрсеткен кезде қаржылық есептілікті пайдаланушылар шешім қабылдаған кезде орынды болуы мүмкін. Ол сондай-ақ ұйымда иелену үлесіне ие тараптарда дивидендтер алуға немесе енгізілген меншікті капиталды қайтаруға қатысты әртүрлі құқықтардың бар екенін куәландыра алады.

ҚЕХС тұжырымдамалық негіздерінің «Капитал тұжырымдамасы» 4.57-тармағына сәйкес, қаржылық есептілікті дайындау кезінде көптеген ұйымдар капиталдың қаржылық тұжырымдамасын пайдаланады. Капитал деп инвестицияланған ақша қаражатын немесе инвестицияланған сатып алу қабілетін білдіретін капиталдың қаржылық тұжырымдамасына сәйкес капитал ұйымның таза активтерімен немесе меншікті капиталымен сәйкестендіріледі. Капиталдың операциялық қабілетін білдіретін капиталдың физикалық тұжырымдамасына сәйкес, мысалы, күніне шығарылатын өнім бірліктерінің санына негізделген ұйымның өндірістік қуаты капитал болып есептеледі.

Осылайша, кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, тәуекелімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады, өз кезегінде, мүліктің барлық түрлері инвестициялар болып табылады. Ұйымның инвестицияланған ақша қаражаты барлық міндеттемелер шегерілгеннен кейін қалатын ұйым активтеріндегі қалдық үлес болып табылатын таза активтермен немесе меншікті капиталмен сәйкестендіріледі.

Инвестордың инвестициялар объектісінің пайдасындағы немесе залалындағы үлесі инвестордың пайдасының немесе залалының құрамында танылады. Бұл ретте пайданы бөлу нәтижесінде инвестициялар объектісінен алынған қаражат инвестициялардың теңгерімдік құнын азайтады. Демек, үлесті сатып алу компанияның таза капиталы есебінен жүзеге асырылады.

Сонымен бірге, бұрын көрсетілгендей, салық төлеушінің кіріс алуға бағытталған қызметті жүзеге асыруға байланысты шығыстары Салық кодексіне сәйкес шегерімге жатпайтын шығыстарды қоспағанда, салық салынатын кірісті айқындау кезінде шегерімге жатады. Қызметпен байланысты емес шығындар.

Қаралатын жағдайда, «G» компаниясындағы үлесті сатып алуға алынған қарыздар бойынша сыйақылар «Р» компаниясының қызметін жүзеге асыруға байланысты емес.

Жоғарыда баяндалғанның негізінде, Салық кодексінің 242-бабының 1-тармағын ескере отырып, 2020-2021 жылдардағы сыйақылар бойынша шығыстарды шегеруден алып тастау. 7 210 098,4 мың теңге сомасында, салықтық тексеру нәтижелері бойынша негізделген болып табылады.