Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: дара кәсіпкер
Салық түрі: ҚҚС, ЖТС, Әлеуметтік салық
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі-уәкілетті орган) салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселелері бойынша аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға ДК «Н» апелляциялық шағымын алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, Мемлекеттік кіріс органы ДК «Н» 20.10.2021ж.-20.12.2023ж. кезең үшін салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді дұрыс есептеу және уақтылы төлеу мәселелері бойынша кешенді салықтық тексеру жүргізді. Оның нәтижелері бойынша:
- Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тауарларға, орындалған жұмыстарға және көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығынан (ҚҚС) 5 083,8 мың.теңге салық және 1 613,1 мың теңге өсімпұл;
- Төлем көзінен салық салынбайтын кірістерден жеке табыс салығынан (ЖТС) салық сомасы 224,0 мың.теңге және өсімпұл 38,8 мың.теңге;
- Әлеуметтік салық сомасы 209,3 мың.теңге және өсімпұл 34,4 мың.теңге есептеу туралы хабарлама шығарылды.
ДК «Н» салық органының қорытындыларымен келіспей, салық органының шешімінің күшін жоюды сұрап, апелляциялық шағыммен жүгінді.
25.12.2017ж. Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (Салық кодексі) 404-бабының 2-тармағын бұза отырып, ДК «Н», «А» ЖШС және «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша ҚҚС есебіне жатқызылғанын бұзу салықтың және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеу үшін негіз болып табылды.
Салық органының осы тұжырымымен ДК «Н» «А» ЖШС және «Д» ЖШС жеткізушілерінде тауардың шығу тегі туралы ақпараттың болмауы олардың мәмілелерінің жалған екендігін көрсетпейтіндігіне байланысты келіспейді. Бұл ретте, ДК «Н» шарттар жасасқанға дейін ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің сервистерін қоса алғанда, қолжетімді деректер көздерін пайдалана отырып, өнім берушілердің қызметіне талдау жүргізді және жосықсыздық белгілерін анықтаған жоқ.
Шағымда ДК «Н», жеткізушілер кірістерін ресми түрде көрсетіп, жұмыскерлері бар екендігін және салық міндеттемелерін орындайтындығын, сәйкесінше, бұл адамдар адал жеткізушілер болып табылатындығын көрсеткен.
ДК «Н» пікірі бойынша қарсы тексеру жүргізілген жағдайда өзара есеп айырысулар расталатындығын, алайда, салық органдары өзара есеп айырысуларға қарсы тексеру жүргізбей және жеткізушілердің мекен-жайлары бойынша сұраныстар олардың аталған жерлерде болмауына байланысты тоқтатылып, сәйкесінше салық органы мәмілелердің ойдан шығарылатындығын дәлелдеген жоқ.
Сондай-ақ, шағымда ДК «Н» мен жоғарыда аталған өнім берушілер арасында мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы сот шешімі жоқ екендігі көрсетілген.
Бұдан басқа, ДК «Н» орналасқан жері бойынша болмауына байланысты «А» ЖШС және «Д» ЖШС ҚҚС бойынша есептен шығару олардың ДК «Н» мекенжайына тауар жеткізу мүмкіндігінің дәлелі болып табылмайды деп есептейді, өйткені шарттық қатынастар бұрын болған.
Осы контрагенттер ҚҚС бойынша есепке жатқызылған кезде ҚҚС төлеушілер болды және сот шешімі заңды күшіне енген жоқ.
Осылайша, ДК «Н» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 07.07.2016ж. №6 қаулысына және Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің нормасына сүйене отырып, «А» ЖШС және «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша ҚҚС есептен шығаруды негізсіз деп санайды.
ДК «Н» дәлелдерін тексере отырып, салық органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Салық кодексінің 400-бабының 1-тармағына сәйкес Салық кодексінің 367-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес қосылған құн салығын төлеуші болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының есепке жатқызылатын қосылған құн салығының сомасы алынған тауарлар, жұмыстар және қызметтер, егер олар сату бойынша салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылса, сондай-ақ осы тармақтың 1)-4) тармақшаларында көрсетілген шарттар орындалса.
Бұл ретте "бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Бухгалтерлік есеп туралы Заң) 6-бабының 3-тармағында операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік есеп жүйесінде көрсетілетіні белгіленген, бұл ретте бухгалтерлік жазбаларды бастапқы құжаттардың түпнұсқаларымен барабар нығайтуды және бухгалтерлік жазбаларда барлық операциялар мен оқиғалардың көрсетілуін қамтамасыз етуге тиіс.
Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабының 1-тармағына сәйкес бухгалтерлік құжаттама бастапқы құжаттарды, бухгалтерлік есеп регистрлерін, қаржылық есептілікті және есеп саясатын қамтиды.
Бухгалтерлік жазбалар бастапқы құжаттар негізінде жүргізіледі. Бастапқы құжаттар операция немесе оқиға жасалған сәтте не олар аяқталғаннан кейін тікелей жасалуы тиіс.
Бұл ретте, Бухгалтерлік есеп туралы Заңның 7-бабы 3-тармағының 6) тармақшасына сәйкес қағаз және электрондық жеткізгіштердегі бастапқы құжаттарда міндетті деректемелер, атап айтқанда операция жасауға (оқиғаны растауға) және оның (оның) ресімделуінің дұрыстығына жауапты адамдардың лауазымдарының атауы, тегі, аты-жөні және қолдары болуға тиіс.
Осылайша, ҚҚС сомаларын есепке жатқызу осы шығыстар салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылған немесе пайдаланылатын жағдайда операцияны не оқиғаны жасау фактісін тіркейтін осы шығыстарды растайтын бастапқы құжаттар болған кезде жүргізіледі.Бұл ретте бастапқы есепке алу құжаттамасын жүргізу бухгалтерлік есеп туралы Заңның талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру нәтижелері бойынша «А» ЖШС және «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша есептен ҚҚС алынып тасталды.
«А» ЖШС Салықтық тексеру нәтижелері бойынша 2022 жылғы 3 тоқсан үшін 2 826,0 мың теңге сомасында және 2022 жылғы 4 тоқсан үшін «А» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша 540,0 мың теңге сомасында ҚҚС алып тасталды (қосалқы бөлшектер: сорғы үшін тозуға төзімді (жұмыс дөңгелегі), сорғы үшін тозуға төзімді (корпус), төсеу мұнай сорғысының мойынтіректерінің қақпақтары, гидравликалық аудармашы.босатылған және басқалар).
Тауар үшін төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу арқылы жүзеге асырылады.
Қызметтің негізгі түрі: 1, 2 санаттағы стационарлық сауда объектілерін қоспағанда, тұрғын емес ғимараттар салу болып табылады.
СОНО АЖ сәйкес:
-2021-2023 ж.ж.көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы, мүлік салығы бойынша декларациялар (700.00-нысан) ұсынылмаған;
- шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларациялардың деректеріне сәйкес (910.00-нысан) 2022 жылдың 1 және 2 жартыжылдығында жұмыскерлер жоқ.
Жоғарыда айтылғандардан «А» ЖШС-де материалдық-техникалық база, қойма үй-жайлары, көлік құралы және еңбек ресурстары жоқ екендігі шығады.
Салық жүктемесінің коэффициенті:
2021ж. - 0% (ЖЖТ-70 000,0 мың теңге, есептелген салықтар 0 теңге);
2022 жылы-0% (ЖЖТ – 64 265,0 мың теңге, есептелген салықтар 0 теңге).
ТБЖ санаты-жоғары тәуекел дәрежесі.
«А» ЖШС қайта тіркеуді жарамсыз деп тануға байланысты 24.11.2021 ж. ҚҚС бойынша есептен шығарылды.
Салық кодексінің 179-бабы 2-тармағының 5) тармақшасына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптары мен осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелерді негіздейтін мән-жайлар көрсетілуге тиіс.
Қаралған жағдайда, ДК «Н» 04.08.2022ж. №6 жеткізу шарты, 23.09.2022ж. №4, 25.08.2022ж. №2 қорларды босатуға арналған жүкқұжаттар, шот-фактуралар, салыстыру актілері, төлем құжаттары және басқа да құжаттар қоса берілді.
Жоғарыда көрсетілгендей және осы құжаттарға сәйкес «А» ЖШС ДК «Н» мекенжайына сорғы үшін тозуға төзімді (жұмыс дөңгелегі), сорғы үшін тозуға төзімді (корпус), мұнай сорғысы үшін мойынтірек қақпағын төсеу, гидравликалық аудармашы сатылды. Жалпы сомасы 31 416,0 мың теңгеге босатылатын және басқа да тауарлар, оның ішінде 3 366,0 мың теңге сомасында ҚҚС.
«А» ЖШС ДК «Н» мекенжайына жалпы сомасы 31 416,0 мың теңгеге электрондық шот-фактуралар, оның ішінде 3 366,0 мың теңге сомасында ҚҚС жазылды.
Сонымен қатар, «А» ЖШС ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес ДК «Н» мекенжайына сатылған жоғарыда аталған тауарлар сатып алынған жоқ.
Ұсынылған құжаттардан көрініп тұрғандай, ДК «Н» «А» ЖШС алдында 26 376,0 мың теңге берешегі бар, ДК «М» алдында 26 376,0 мың теңге сомаға берешегі бар, тиісінше көрсетілген сомаға өзара есеп айырысу жүргізіледі (23.09.2022ж. №1 өзара есеп айырысу актісі).
Сол сияқты, 07.04.2023ж. №1 өзара есеп айырысу актісіне сәйкес ДК «Н» 5 040,0 мың теңге сомасына «А» ЖШС алдында берешегі бар, ДК «М» 5 040,0 мың теңге сомасына ДК «Н» алдында берешегі бар, тиісінше, көрсетілген сомаға өзара есеп айырысу жүргізіледі.
Бұл ретте, ДК «Н» өзара есеп айырысу актілерін жасаған күні ДК «М» банк шотына қолма-қол ақшасыз есеп айырысу арқылы тауарлар үшін төлем жүргізілді:
- 04.08.2022 ж. №6 Шартқа сәйкес тауарлар үшін төлем;
- 23.09.2022 ж. №2 Шартқа сәйкес тауарлар үшін төлем
ДК «М» жеке кәсіпкер ретінде қызметтің басталғаны туралы хабарлама негізінде тіркелді, бұл ретте ДК «М» «А» ЖШС-нің басшысы болып табылады.
Шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларация деректеріне сәйкес ДК «М» 2022ж. 1, 2 жартыжылдықта және 2023ж. 1 жартыжылдықта сатып алынған қорлар, жұмыстар, қызметтер туралы мәліметтер жоқ (910.00.026-жол).
Тасымалдаушылар, жолаушылар, жүк жөнелтушілер, жүк алушылар, автомобиль көлігі саласындағы басқа да жеке және заңды тұлғалар арасында туындайтын қатынастар автомобиль көлігі туралы заңмен реттелетінін атап өткен жөн.
Бұл ретте, автомобиль көлігі туралы осы Заңның күші заңнамаға сәйкес Автомобиль көлігі саласындағы қызметті жүзеге асыратын барлық жеке және заңды тұлғаларға қолданылады.
Жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдауды ұйымдастыру тәртібі, жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдауға қатысушылардың өзара қарым-қатынасының жалпы талаптары Қағидалармен регламенттеледі, бұл ретте жүктерді тасымалдау тауар-көлік жүкқұжатымен ресімделуге тиіс.
Осылайша, тауар-көлік жүкқұжаты жүктерді тасымалдауға байланысты қызметті жүзеге асыру кезінде міндетті бастапқы құжат болып табылады.
Қарастырылып отырған жағдайда 3.1-тармаққа сәйкес. 04.08.2022ж. №6 жеткізу шартында тауарды жеткізу Сатып алушының автокөлігімен немесе Жеткізушінің қосымша ақылы көлігімен жеткізуші өтінімді растаған сәттен бастап күнтізбелік 10 (он) күннен аспайтын мерзімде қоймадан жөнелту жолымен жүзеге асырылады деп көрсетілген.
Сонымен қатар, ДК «Н» шағымға құжаттар, атап айтқанда тауар-көлік жүкқұжаттары және А қаласынан Б қаласына тауарларды тасымалдауды растайтын өзге де құжаттар қоса берілмеген.
Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың шешімімен «А» ЖШС мемлекеттік қайта тіркеу жарамсыз деп танылғанын атап өту қажет (шешім 26.10.2024ж.заңды күшіне енді).
МАЭС шешімінде 17.11.2021 ж. ДК «М» мен жеке тұлға «Т» арасында «А» ЖШС қатысу үлесінің 100% Сатып алу-сату шарты жасалғаны көрсетілген, тиісінше осы кәсіпорынның жалғыз құрылтайшысы және басшысы ДК «М» болып табылады.
Сонымен қатар, үй иесінің МАЭС шешімінен көрініп тұрғандай, жеке тұлға «Г» «А» ЖШС-ні білмейтінін және бұл кәсіпорын ешқандай қаржы-шаруашылық қызметті жүзеге асырмағанын түсіндірді.
Сондай-ақ, Мемлекеттік кірістер басқармасы жүргізген салықтық тексеру барысында жеке тұлға «Г» аталған кәсіпорынды жоғарыда көрсетілген мекенжайдан алып тастауды сұрады, себебі ол жоғарыда көрсетілген мекенжай бойынша мемлекеттік тіркеуді жүргізуге келісім бермеген.
Бұдан басқа, МАЭС шешімінде «А» ЖШС Қаржы-шаруашылық қызметті жүзеге асырмағаны және «А» ЖШС кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру ниетінсіз және салық төлеуден жалтару мақсатында құрылғаны көрсетілген.
Бұл ретте Қазақстан Республикасы Азаматтық-процестік кодексінің 21-бабының 2-бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот шешімдері, ұйғарымдары, қаулылары мен бұйрықтары, сондай-ақ соттар мен судьялардың заңды өкімдері, талаптары, тапсырмалары, шақырулары және басқа да өтініштері барлық мемлекеттік органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, қоғамдық бірлестіктер, басқа да заңды тұлғалар, лауазымды адамдар мен азаматтар Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында мүлтіксіз орындалуға жатады.
Салық кодексінің 403-бабының 4) тармақшасына сәйкес салық органының шешімі негізінде қосылған құн салығы бойынша тіркеу есебінен алынған салық төлеушімен жұмыстарды нақты орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасалған мәмілелер бойынша ҚҚС есептен шығарылуға жататынын атап өткен жөн Басшы және (немесе) құрылтайшысы (қатысушысы) осындай заңды тұлғаның Қаржы-шаруашылық қызметін тіркеуге (қайта тіркеуге) және (немесе) жүзеге асыруға қатысы жоқ Салық кодексінің 85-бабы, соттың осындай салық төлеушіден тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді нақты алуы белгіленген мәмілелерді қоспағанда, заңды күшіне енген сот шешімімен белгіленген.
Көрсетілген фактілер мен мән-жайларды ескере отырып, «А» ЖШС-мен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар операциялар жасау фактісі туралы сенімді түрде куәландыра алмайтыны және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайтыны және тиісінше ҚР Салық және бухгалтерлік заңнамаларының ережелеріне сәйкес ҚҚС есепке жатқызу үшін негіз болып табылатыны жөн.
«Д» ЖШС салықтық тексеру нәтижелері бойынша ДК «Н» 2023 жылғы 2 тоқсандағы «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша есептен 2 203,8 мың теңге сомаға ҚҚС алып тасталды (әр түрлі қырғыш).
Төлем қолма-қол ақшасыз есеп айырысу арқылы жүзеге асырылады.
ҚР БСАЖ АЖ сәйкес, «Д» ЖШС 28.03.2023ж.тіркеуден өткен, жеке тұлға «У» «Д» ЖШС-нің басшысы әрі құрылтайшысы болып табылады.
Негізгі қызмет түрі: көтерме-азық-түлік тарату орталықтарын қоса алғанда, сауда алаңы 2000 шаршы метрден (2000 шаршы метр және одан жоғары) асатын сауда объектілерінде қандай да бір нақтылаусыз тауарлардың кең ассортиментімен көтерме сауда.
14.12.2023ж. және 11.09.2024ж. салық тексеру актілеріне сәйкес «Д» ЖШС орналасқан жері бойынша анықталмаған, сондай-ақ аталған себеппен 06.02.2024ж. ҚҚС бойынша есептен алынды.
СОНО АЖ сәйкес:
- 2023 жылғы көлік құралдарына салынатын салық, жер салығы, мүлік салығы бойынша декларация (700.00-нысан) ұсынылмаған;
- осы мәліметтерге сәйкес 2023 жылдың 1 және 2 жартыжылдығына шағын бизнес субъектілері үшін оңайлатылған декларациялар (910.00-нысан) ұсынылмаған.
Жоғарыда айтылғандардан «Д» ЖШС-де материалдық-техникалық база, қойма үй-жайлары, көлік құралы және еңбек ресурстары жоқ екендігі анықталады.
2023 жылғы салық жүктемесінің коэффициенті-0% (СГД – 0 теңге, есептелген салықтар 0 теңге).
ТБЖ бойынша орташа тәуекел дәрежесі санатында.
18.05.2023ж. №12 жеткізу шартының 1.1-тармағына сәйкес «Д» ЖШС ДК «Н» мекенжайына жалпы сомасы 20 568,5 мың.теңгеге тауарды (қырғыш-әртүрлі сипаттағы полиуретаннан жасалған тозуға төзімді құйма поршень) жеткізетінін атап өткен жөн.
«Д» ЖШС ДК «Н» мекенжайына 18.05.2023ж. №20 тарапқа қорларды босатуға арналған жүкқұжат және 20 568,5 мың.теңге сомасына 349 дана көлемінде тауарларды босатуға арналған электрондық шот-фактура, оның ішінде 2 203,8 мың теңге сомасында ҚҚС жазылған.
Бұл ретте, «Д» ЖШС ЭШФ АЖ деректеріне сәйкес ДК «Н» мекенжайына сатылған тауарлар (қырғыш-полиуретаннан жасалған тозуға төзімді құйма поршень) сатып алынбаған.
Жоғарыда көрсетілгендей, жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдауды ұйымдастыру тәртібі, жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдауға қатысушылардың өзара қарым-қатынасының жалпы талаптары ережелермен реттеледі, бұл ретте жүктерді тасымалдау тауар-көлік жүкқұжатымен ресімделуі тиіс.
Сонымен қатар, ДК «Н» шағымға құжаттар, атап айтқанда тауар-көлік жүкқұжаттары және тауарларды тасымалдауды растайтын өзге де құжаттар қоса берілмеген.
Салық кодексінің 143-бабының 1 және 2-тармақтарына сәйкес салық органы осындай операциялар туралы қосымша ақпарат алу, тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша операциялардың фактісі мен мазмұнын растау мақсатында оған қатысты кешенді немесе тақырыптық тексеру жүргізілетін салық төлеушімен (салық агентімен) операцияларды жүзеге асырған адамдарды көрсетілген салық төлеушінің (салық агентінің) тексеру қарсы тексеру болып табылады.
Қарсы тексеру кешенді немесе тақырыптық тексеруге қатысты көмекші болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда, салықтық тексеру барысында өзара есеп айырысуларды растау мақсатында қарсы тексеру жүргізу туралы нұсқама жазылды, бұл ретте «Д» ЖШС орналасқан жері бойынша болмау себебінен қарсы тексеру жүргізілмеді, бұл туралы Мемлекеттік кірістер департаменті салықтық тексеру актісін жасады.
Салықтық тексеру актісінен «П» ШЖҚ КМК директорының орынбасарының түсіндірмесіне сәйкес көрсетілген мекенжай бойынша «П» ШЖҚ КМК орналасқандығын, бұл ретте «Д» ЖШС аталған мекенжай бойынша жоқ екендігі анықталған.
Салықтық тексеру барысында Мемлекеттік кірістер департаменті Экономикалық тергеу департаментіне «Д» ЖШС-нің басшысының келуін қамтамасыз ету туралы сұрау салуды жолдады, алайда салықтық тексеру аяқталған сәтте жауап алынбады.
Жоғарыда баяндалғандарды ескере отырып, «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу жөніндегі құжаттар операцияларды жасау фактісі туралы анық куәландыра алмайды және осы операциялардың бухгалтерлік есепте барабар көрсетілуін қамтамасыз ете алмайды және тиісінше Қазақстан Республикасы салық заңнамасының ережелеріне сәйкес ҚҚС есепке жатқызу үшін негіз болып табылады.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде «А» ЖШС және «Д» ЖШС-мен өзара есеп айырысу бойынша есептен ҚҚС алып тастау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша ҚҚС тиісті есептеу негізді болып табылады.
Салық кодексінің 179-бабының 5-тармағына сәйкес шағымда шағым беруші тұлға өзінің талаптары мен осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелерді негіздейтін мән-жайлар көрсетілетінін атап өту қажет.
Бұл жағдайда ДК «Н» шағымда ЖТС, әлеуметтік салықты есептеу мән-жайларын растайтын мән-жайлар мен дәлелдемелер келтірілмеген, тиісінше, салықтық тексеру нәтижелері бойынша жоғарыда көрсетілген салықтар бойынша есептеу негізді болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгертусіз, ал шағымды қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім қабылданды.
