Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: дара кәсіпкер
Салық түрі: ЖТС
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) жеке табыс салығын (ЖТС) есептеу туралы аумақтық Мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі - салық органы) тексеру нәтижелері туралы хабарласына «М» ДК апелляциялық шағым түсті.
Іс материалдарына сәйкес, мемлекеттік кірістер органы 01.01.2020ж.- 31.12.2020ж. мерзіміне салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеудің дұрыстығы және уақтылы төлеу мәселесі бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша 3 532,0 мың теңге сомасында ЖТС және 2 096,4 мың теңге сомасында өсімпұл, есептеу туралы хабарлама шығарылды.
25.12.2017 ж. "салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасының Кодексінің (Салық кодексі) 331-бабын бұзу салықтардың шағымданған сомасын және өсімпұлдың тиісті сомасын есептеуге негіз болды.
Салықтық тексеру нәтижелері бойынша мүлікті сатудан түскен құн өсімі түрінде алынған табыстан 3 532,0 мың теңге сомасында ЖТС есептелді.
Салық органының осы тұжырымымен "М" ЖК салықтық тексеру актісінде жылжымайтын мүлік объектілері бөлінісінде мүліктік кірістің сомасы қалай айқындалғаны көрсетілмегеніне, мерзімдерді есептеу үшін меншік құқығының туындау негізі мен күні көрсетілмегеніне байланысты бұзушылықтардың жарамдылығын тек тексеру актісіне сүйене отырып растауға ұсынылмайды мүмкін.
"М" ЖК дәлелдерін тексере отырып, салық органы ұсынған материалдарды зерттей отырып, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.
Салық кодексінің 330 - бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес салық салынуға жататын жеке тұлғаның мүліктік табысына Салық кодексінің 331-бабында көрсетілген Қазақстан Республикасында жеке тұлғаның мүлікті өткізуі кезіндегі құн өсімінен түскен табыс жатады.
Салық кодексінің 331-бабы 1-тармағының 1) тармақшасымен жеке тұлғаның мүлікті өткізу кезінде құнның өсуінен түсетін табыс меншік құқығы тіркелген күннен бастап бір жылдан аз уақыт Қазақстан Республикасының аумағында меншік құқығындағы тұрғын үйлерді, саяжай құрылыстарын, гараждарды, жеке қосалқы шаруашылық объектілерін сату кезінде туындайтыны анықталды.
Салық кодексінің 361-бабы 1-тармағының 6) тармақшасына сәйкес осы тармақтың 1), 2), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілгендерді қоспағанда, жеке тұлғаның мүлікті өткізу кезіндегі құн өсімінен түсетін табыс мынадай мүлікті, оның ішінде Қазақстан Республикасының аумағындағы жылжымайтын мүлікті өткізу кезінде туындайды.
Бұл ретте, Салық кодексінің 331-бабының 2-тармағына сәйкес осы баптың 1 – тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мүлікті өткізу кезіндегі құн өсімінен түсетін табыс мүлікті өткізу бағасы (құны) мен оны сатып алу бағасы (құны) арасындағы оң айырма болып табылады.
Салық кодексінің 331 – бабының 6-тармағына сәйкес, оны өткізетін адам салған жеке тұрғын үйді, сондай-ақ осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында көрсетілген мұрагерлік, қайырымдылық көмек түрінде алынған мүлікті (осы баптың 5-тармағында көзделген жағдайды қоспағанда) өткізген жағдайларда, осы баптың 1-тармағының 1) - 7) тармақшаларында мүлікті өткізу бағасы (құны) мен меншік құқығы туындаған күнгі өткізілетін мүліктің нарықтық құны арасындағы оң айырма құн өсімі болып табылады.
Бұл ретте мұндай нарықтық құнды салық төлеуші осындай мүлік өткізілген салық кезеңі үшін жеке табыс салығы бойынша декларацияны табыс ету үшін белгіленген мерзімнен кешіктірмей айқындауға тиіс. Осы тармақтың мақсаттары үшін Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы заңнамасына сәйкес бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы шарт бойынша жүргізілген бағалау туралы есепте айқындалған құн нарықтық құн болып табылады.
Салық кодексінің 331-бабы 7-тармағының 1) тармақшасына сәйкес осы баптың 1-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген мүлік бойынша өткізілген мүлікке меншік құқығы туындаған күні айқындалған нарықтық құн болмаған кезде не осы баптың 6-тармағында белгіленген нарықтық құнды айқындау мерзімі сақталмаған кезде, сондай-ақ баға болмаған басқа жағдайларда (осы баптың 6-тармағында көрсетілмеген мүлікті сатып алу – мүлікті өткізу бағасы (құны) мен бағалау құны арасындағы оң айырма құн өсімінен кіріс болып табылады.
Бұл ретте "азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясының сатылған мүлікке меншік құқығы туындаған жылдың 1 қаңтарына мүлік салығын есептеу үшін айқындалған құны Бағалау құны болып табылады.
Ғимаратты, оны сататын жеке тұлға салған, дара кәсіпкер болып табылмайтын ғимараттың бір бөлігін сату кезінде осындай мүлікті өткізу бағасы (құны) мен осындай ғимаратты, ғимараттың бір бөлігін салу үшін сатып алынған жер учаскесінің құны арасындағы оң айырма құн өсімінен түсетін табыс болып табылады. Ғимараттың бір бөлігін сату кезінде жер учаскесінің құны ғимараттың сатылатын бөлігіне пропорционалды түрде анықталады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 236-бабының 1-тармағына сәйкес жаңадан құрылған жылжымайтын мүлікке меншік құқығы мемлекеттік тіркелген кезден бастап туындайды.
"Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 7-бабының 1-тармағымен осы Заңның 4, 5 және 6-баптарына сәйкес құқықтық кадастрда міндетті мемлекеттік тіркеуге жататын жылжымайтын мүлікке құқықтар (құқықтарға ауыртпалық салу), егер осы Заңда және өзге де заңдарда өзгеше белгіленбесе, олар мемлекеттік тіркелген кезден бастап туындайды актілермен.
Қаралып отырған жағдайда, "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамының 06.09.2024 ж. филиалының 03.09.2024 Ж. Мемлекеттік кірістер органының сұрауына берген жауабына сәйкес, "М"ЖК:
1) 18.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 15 000,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №2 пәтер және №н. п. 6п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
2) 25.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 19 040,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №10 пәтер және №н. п. 9п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
3) 26.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 23 000,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №5 пәтер және №н. п. 2п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
4) 31.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 15 000,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №7 пәтер және №Н. Т. 3п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
5) 02.09.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 15 000,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №8 пәтер және №н. п. 8п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
6) 15.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 24 840,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №3 пәтер мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
7) 24.08.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 22 110,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 15 үй, №4 пәтер және №н. п. 10п үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
8) 12.09.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 26 030,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №1 пәтер және №н. п. 5П үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
9) 11.09.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 21 000,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №6 пәтер және №н. п. 7п үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
10) 11.09.2020 ж.сатып алу-сату шартының негізінде 21 920,0 мың теңге сомасына "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №9 пәтер және №н. п. 4п үй-жай мекенжайы бойынша мүлік сатылды.
Осылайша, жоғарыда аталған жылжымайтын мүлікті сатудың жалпы сомасы 202 940,0 мың теңгені құрайды.
05.09.2024 ж." Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы филиалының 02.09.2024 Ж. Мемлекеттік кірістер органының 2020 жылы көрсетілген жылжымайтын мүлік бойынша кадастрлық құны:
1) 8 137,1 мың теңге – №2 пәтер, 171,3 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
2) 7 729,3 мың теңге – №10 пәтер, 164,5 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
3) 9 908,2 мың теңге – №5 пәтер, 171,3 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
4) 9 908,2 мың теңге – №7 пәтер, 164,5 мың теңге - "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
5) 8 436,3 мың теңге – №8 пәтер, 164,5 мың теңге - "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
6) 9 915,7 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша №3 пәтер;
7) 8 557,7 мың теңге – №4 пәтер, 171,3 мың теңге - "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
8) 9 412,7 мың теңге – №1 пәтер, 164,5 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
9) 8 588,1 мың теңге – №6 пәтер, 164,5 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай;
10) 8 828,6 мың теңге – №9 пәтер, 164,5 мың теңге – "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша тұрғын емес үй-жай.
Осылайша, жоғарыда аталған жылжымайтын мүліктің жалпы кадастрлық құны 90 922,8 мың теңгені құрайды.
10.09.2024 ж." Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы филиалының 10.09.2024 Ж. Мемлекеттік кірістер органының жоғарыда аталған объектілердің үлесіне меншік құқығын тіркеу 17.07.2020 ж. жүргізілді.
Тиісінше, жоғарыда аталған жылжымайтын мүлік объектілері "М" ЖК меншік құқығында бір жылдан аз уақыт болды.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, жоғарыда аталған жылжымайтын мүлікті сату кезінде құн өсімінен түсетін табыс 112 017,2 мың теңгені құрайды (202 940,0 – 90 922,8).
Салық кодексінің 320-бабының 1-тармағына сәйкес осы баптың 2-тармағында көрсетілген кірістерді қоспағанда, салық төлеушінің табыстарына 10 пайыз мөлшерлемесі бойынша салық салынады.
Салық кодексінің 361 - бабының 1-тармағына сәйкес, егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, жеке тұлғаның өз бетінше салық салуға жататын табыстарынан ЖТС есептеу үшін салық кезеңі күнтізбелік жыл болып табылады.
Салық кодексінің 362-бабының 1-тармағында салық кезеңінің қорытындылары бойынша жеке табыс салығын төлеуді салық төлеуші жеке табыс салығы бойынша декларацияны тапсыру үшін белгіленген мерзімнен кейін күнтізбелік он күннен кешіктірмей дербес жүзеге асыратыны көзделген.
Салық Кодексінің 364-бабының 1-тармағында жеке табыс салығы бойынша декларация орналасқан (тұратын) жері бойынша салық органына есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірілмей табыс етілетіні белгіленген.
Сонымен қатар, "М" ЖК 2020 жылғы 18.03.2024 ж., 26.03.2024 ж.жеке табыс салығы бойынша декларацияларды (240.00 т.) ұсынды, оған сәйкес мүліктік табыстың жалпы сомасы 2 019,3 мың теңгені құрайды, 201,9 мың теңге сомасында жеке табыс салығы есептелді және төленді.
Қаралып отырған жағдайда, "М" ЖК жоғарыда көрсетілген жылжымайтын мүліктің 1/3 бөлігін өткізуіне байланысты Салық кодексінің 331-бабының 6-тармағына сәйкес құн өсімінен түсетін табыс сатылатын бөлікке барабар айқындалған және 35 319,7 мың теңгені құрайды (112 017,2 / 3 = 37 339,1 – 2 019,3).
Тиісінше, 2020 жылғы салықтық тексеру нәтижелері бойынша 35 319,7 мың теңге сомасында табыс анықталды және 3 532,0 мың теңге сомасында ЖТС есептелді.
"М" ЖК-нің бұзушылықтарды растау бойынша шағымданатын салықтық тексеру жүргізілген камералдық бақылау хабарламасынан тыс объектілерді іске асыру туралы дәлелдеріне қатысты 16.10.2023 ж. камералдық бақылау нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы хабарламада олар кезінде құн өсімінен кіріс алынған мынадай объектілер көрсетілгенін атап өткен жөн іске асыру:
1) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №1 пәтер және №н. п. 5П тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
2) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №10 пәтер және №н. п. 9п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
3) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №2 пәтер және №н. п. 6п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
4) пәтердің 1/3 бөлігі: "U" қаласы, " С " көшесі, 115 үй, №3 пәтер;
5) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №4 пәтер және №н. п. 10п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
6) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №5 пәтер және №н. п. 2п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
7) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №6 пәтер және №н. п. 7п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
8) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №7 пәтер және №н. п. 3п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
9) "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №8 пәтер және №н. п. 8п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтердің 1/3 бөлігі;
10) пәтердің 1/3 бөлігі: "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №9 пәтер және №н.п. 4п тұрғын емес үй-жай.
Бұл ретте, мемлекеттік кірістер комитетінің деректеріне сәйкес салықтық тексеру актісін толтыру кезінде салықтық тексеру жүргізген лауазымды тұлға техникалық қателік жіберді.
Мәселен, "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй, №10 пәтер және №н. п. 9п тұрғын емес үй-жай мекенжайы бойынша пәтерді көрсеткен кезде тексеруші маман "Светлая көшесі" деп қате көрсеткен, "U" қаласы, "С" көшесі, 115 үй мекенжайы бойынша пәтерді көрсеткен кезде, №2 пәтер және тұрғын емес үй-жай №н. п. 6п тексеруші маман қате түрде "С" көшесі, 90 пәтер 2 және тұрғын емес үй-жай №н. п.3п.".
"Соттардың салық заңнамасын қолданудың кейбір мәселелері туралы" Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 22.12.2022 ж. №9 нормативтік қаулысының 35-тармағына сәйкес салық төлеуші салықтық тексеру нәтижелері туралы хабарламаға не Салық кодексінің 18-тарауының 2-параграфында белгіленген салықтық тексерулер жүргізу тәртібі мен мерзімдерін салық органының бұзушылықтары негізінде тексеру актісіне дау айтқан кезде сот салық жол берілген бұзушылықтар және олардың тексеру нәтижелерінің заңдылығы мен негізділігіне әсері. Атап айтқанда, Салық кодексінің 148-бабына сәйкес салықтық тексеру жүргізу үшін негіз болып табылатын нұсқамасыз не кейіннен заңсыз деп танылған Нұсқама негізінде жүргізілген тексерудің нәтижелері заңсыз деп танылуға жатады.
Сонымен қатар, "Азаматтарға арналған үкімет "мемлекеттік корпорациясы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы филиалының ұсынылған мәліметтеріне сәйкес, жоғарыда аталған объектілер 16.10.2023 ж.камералдық бақылау нәтижелері бойынша Мемлекеттік кіріс органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы хабарламада көрсетілген, тиісінше, аталған бөлімдегі "М" ЖК дәлелдері дәрменсіз болып табылады.
Осылайша, Салық кодексінің 331-бабының нормасын ескере отырып, құн өсімінен түсетін табысты айқындау және салықтық тексеру нәтижелері бойынша ЖТС есептеу негізді болып табылады.
25.12.2017 ж.Салық Кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган апелляциялық комиссияның шешімін және тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша Мемлекеттік кірістер басқармасының тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды.
