Дау түрі: салық даулары
Салық төлеушінің санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі - уәкілетті орган) Мемлекеттік кірістер аумақтық департаментінің есепке жатқызылатын қосылған құн салығының (ҚҚС) бюджетке төлеуге жатпайтын қайтаруға расталмаған есептелген салық сомасынан асып кету сомасы туралы тексеру нәтижелері туралы хабарламаға «А» компаниясының шағымы түсті.
Іс материалдарына сәйкес, мемлекеттік кірістер органы 01.07.2023ж.- 30.09.2023ж. дейінгі кезеңге қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС бюджетке төленуге жатпайтын 218 045,5 мың теңге мөлшерінде ҚҚС сомасын қайтаруға расталмағандығы туралы хабарлама шығарылды.
«К» компаниясы салық органының қорытындыларымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда салық органының шешімінің күшін жоюды сұрайды. «К»
«К» компаниясы 1 856 434,9 мың теңге сомасына ҚҚС асып кеткенін растамау бөлігінде тексеру нәтижелері туралы хабарламаға сәйкес келмейді және мынадай дәлелдер келтіреді.
- Өзара байланысты тараптардың жеткізушілері бойынша анықталған бұзушылықтарға байланысты 1 856 434,9 мың теңге сомаға ҚҚС сомасын растамауға қатысты
«Пирамида» талдамалық есебін қалыптастыру нәтижесінде анықталған бұзушылықтардың, ЭШФ АЖ деректері мен әртүрлі деңгейлерде сатып алу бойынша ҚҚС бойынша салық есептілігі деректерінің арасындағы алшақтықтардың болуы ҚҚС-тың шағымданған сомасын қайтармауға негіз болды.
Осы тұжырымдармен «К» компаниясы «А» ЖШС Қазақстан Республикасының 25.12.2017ж. "Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Кодексінің (Салық кодексі) 1-бабының 2-тармағын, сондай-ақ №391 Ережелерінің 46-тармағын түсінуде «К» компаниясының өзара байланысты тұлғасы болып табылмайтындығына байланысты келіспейді, оның ішінде «К» компаниясының аффилиирленген тұлғасы болып табылмайды.
Сондай-ақ, шағымда «А» ЖШС «К» компаниясының ірі акционері (ірі қатысушысы) болып табылмайтынын көрсетеді, өйткені ол «К» компаниясының дауыс беретін акцияларының 10% -дан азына иелік етеді.
Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.
Салық кодексінің 152-бабына сәйкес қосылған құн салығының асып кету сомасының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері көзделген.
Бұл ретте, Салық кодексінің 152 бабының 1 тармағына сәйкес ҚҚС асып кету сомасының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексеру ҚҚС бойынша декларацияда көрсетілген ҚҚС асып кету сомасын қайтару туралы талапты (бұдан әрі – ҚҚС асып кету сомасын қайтару туралы талап) ұсынған салық төлеушіге қатысты ТБЖ қолданумен жүргізіледі.
Салық кодексінің көрсетілген бабының 2-тармағында тексерілетін кезеңге салық төлеуші ҚҚС асып кеткен соманы қайтару туралы талап қойған салық кезеңінен бастап салық кезеңі, ҚҚС асып кеткен соманы қайтару туралы талап көрсетілген қосылған құн салығы бойынша декларация табыс етілген салық кезеңін қоса алғанда, енгізілетіні айқындалған.
Салық кодексінің 152-бабының 11-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) Ақпараттық жүйелер мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау нәтижелері «Пирамида» талдамалық есебі болып табылатынын көрсету қажет.
Бұл ретте, Салық кодексінің 152 бабы 12 тармағының 2) тармақшасына сәйкес тексерілетін салық төлеушінің өнім берушілері бойынша тақырыптық тексеру аяқталған күні «Пирамида» есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған сомалар шегінде ҚҚС асып кетуін қайтару жүргізілмейді.
Тәуекелдерді басқару жүйесін қолдана отырып, ҚҚС асып кеткен сомаларды қайтару тәртібін Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына және 429 бабының 10-тармағына және "Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 1) тармақшасына сәйкес әзірленген №391 Ережелер белгілейтінін атап өткен жөн.
№391 Ережелердің 38-тармағына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес тәуекел дәрежесінің критерийлері бойынша балл берудің автоматтандырылған есебі негізінде тәуекел дәрежесін айқындайды, ол бойынша талдамалық есеп қалыптастырылатын тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілерді айқындау мақсатында тақырыптық тексерулер жүргізу кезінде АЖ-ні пайдалана отырып, ҚҚС асып кетуін растау мақсатында «Пирамида» және оңайлатылған тәртіппен қайтаруға жататын ҚҚС асып кету сомасын анықтау кезінде.
№391 Ережелердің 43-тармағына сәйкес, егер тәуекел дәрежесінің өлшемшарттарын пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген балдар шегінен аспаса, онда мұндай салық төлеушілер бойынша «Пирамида» есебі қалыптастырылады.
«Тәуекел дәрежесінің өлшемшарттарын есептеудің кейбір мәселелері туралы» МКК Төрағасының 25.11.2022ж. №693 бұйрығымен тәуекел дәрежесінің өлшемшарттарын пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша 350 балл мөлшерінде балл шегі белгіленді.
Бұл ретте, №391 Ережелердің 45-тармағына сәйкес «Пирамида» есебі Салық төлеуші ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) АЖ мәліметтерін, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардан, жергілікті атқарушы органдардан, уәкілетті тұлғалардан алынған мәліметтерді зерделеу және талдау негізінде көрсетілетін қызметті беруші жүзеге асыратын бақылау нәтижелері болып табылады. (немесе) салық төлеушінің қызметі туралы мәліметтер.
«Пирамида» есебі қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кету сомаларының дұрыстығын айқындау және мынадай тәуекелдерді анықтау мақсатында қалыптастырылады:
салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі;
жеткізушілердің салық төлеуден жалтару схемаларын қолдану қаупі.
«Пирамида» есебін қалыптастырудың нәтижесі көрсетілетін қызметті алушы мен әр салық кезеңі үшін әртүрлі деңгейдегі жеткізушілер арасындағы өзара есеп айырысулардың жиынтық кестесі болып табылады.
Қаралып отырған жағдайда тәуекел дәрежесінің өлшемшарттарын пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша балдардың жиынтық қорытындысы 92,638 балды құрады, бұл Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген баллдар шегінен (350) аспайды, тиісінше «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылды.
Айта кету керек, Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 3) тармақшасына сәйкес салықтық тексеру аяқталған күні қосылған құн салығы сомаларының дұрыстығы расталмаған сомалар шегінде қосылған құн салығын қайтару жүргізілмейді.
№391 Ережелердің 46-тармағына сәйкес өнім берушінің салық есептілігі мәліметтерін және АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде анықталған сәйкессіздіктер, сондай-ақ бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерінің орындалмағанын (толық орындалмағанын) көрсететін басқа да мәліметтер салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі деп танылады.
Көрсетілетін қызметті беруші салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі бойынша тек қана көрсетілетін қызметті алушының тікелей жеткізушілері бойынша «Пирамида» есебін қалыптастырады.
Тікелей жеткізушілер:
«Пирамида» есебі қалыптастырылатын көрсетілетін қызметті алушыға тікелей немесе делдалдар (агенттер, комиссионерлер немесе сенім білдірілген өкілдер) арқылы тауарлар жеткізген, жұмыстарды орындаған немесе қызметтер көрсеткен өнім берушілер;
өзара байланысты тараптар арқылы тікелей немесе делдалдар (агенттер, комиссионерлер немесе сенім білдірілген өкілдер) арқылы тауарлар жеткізген, жұмыстарды орындаған немесе қызметтер көрсеткен өнім берушілер.
Өзара байланысты Тараптар деп мынадай шарттардың біріне не бірнешеуіне сәйкес келетін өзара қатынастары бар жеке және (немесе) заңды тұлғалар танылады:
1) бір адам басқа тұлғаның ірі қатысушысы болып табылады;
2) адамдар шартпен байланысты, оған сәйкес олардың біреуі басқасы қабылдайтын шешімдерді айқындауға құқылы;
3) заңды тұлға басқа заңды тұлғаның ірі қатысушысының немесе лауазымды тұлғасының бақылауында болады;
4) бір заңды тұлғаның ірі акционері, ірі қатысушысы немесе лауазымды тұлғасы басқа заңды тұлғаның ірі акционері, ірі қатысушысы не лауазымды тұлғасы болып табылады;
5) заңды тұлға басқа заңды тұлғамен бірлесіп үшінші тұлғаның бақылауында болады;
6) акционерлік қоғамның тәуелсіз директорын қоспағанда, жеке тұлға осы тармақтың 2) – 5) тармақшаларында көрсетілген заңды тұлғаның басшысы болып табылады.
Салық кодексінің 1 - бабының 2-тармағына сәйкес өзара байланысты Тараптар болып мынадай шарттардың біріне не бірнешеуіне сәйкес келетін өзара қатынастары бар жеке және (немесе) заңды тұлғалар танылатынын атап өту қажет:
1) бір адам Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес басқа тұлғаның үлестес тұлғасы болып танылады;
2) бір адам басқа тұлғаның ірі қатысушысы болып табылады;
3) тұлғалар шартпен байланысты, оған сәйкес олардың біреуі басқасы қабылдайтын шешімдерді айқындауға құқылы;
4) заңды тұлға басқа заңды тұлғаның ірі қатысушысының немесе лауазымды адамының бақылауында болады;
5) бір заңды тұлғаның ірі акционері, ірі қатысушысы немесе лауазымды тұлғасы басқа заңды тұлғаның ірі акционері, ірі қатысушысы не лауазымды тұлғасы болып табылады;
6) заңды тұлға басқа заңды тұлғамен бірлесіп үшінші тұлғаның бақылауында болады;
7) тұлға өзінің үлестес тұлғаларымен бірлесіп осы тармақтың 2) – 6) тармақшаларында көрсетілген заңды тұлғаның не заңды тұлғалардың қатысу үлестерінің 10 және одан да көп пайызын иеленеді, пайдаланады, билік етеді;
8) акционерлік қоғамның тәуелсіз директорын қоспағанда, жеке тұлға осы тармақтың 2) – 7) тармақшаларында көрсетілген заңды тұлғаның лауазымды тұлғасы болып табылады;
9) жеке тұлға ірі қатысушының не заңды тұлғаның лауазымды адамының жұбайының (зайыбының) жақын туысы не жекжаты (ағасы, әпкесі, ата-анасы, ұлы немесе қызы) болып табылады.
Осы тармақтың мақсаттары үшін ірі қатысушы деп акционерлік қоғамдарды қоспағанда, заңды тұлғаның мүлкіндегі үлесі 10 және одан да көп пайызды құрайтын қатысушы түсініледі.
Қаралып отырған жағдайда, шағымды қарау барысында 18.10.2024ж. бастап мемлекеттік кірістер комитетіне сұрау салу жіберілді, 05.12.2024ж. жауабынан «А» ЖШС 18.07.2018ж. бастап 19.07.2023ж. дейін «К» компаниясының құрылтайшысы болып табылады, мұнда жарғылық капиталдағы үлесі 10,8%, 20.07.2023ж. бастап қазіргі уақытқа дейін жарғылық капитал 9,92% құрайды, осыған байланысты тексерілетін кезең үшін «Пирамида» талдамалық есебін қалыптастыру, яғни 01.04.2019ж. бастап 31.03.2024 ж. дейін Мемлекеттік кірістер органы негізделген болып табылады.
Бұл ретте, «Пирамида» талдамалық есебінің нәтижелері бойынша «А» ЖШС «К» компаниясының тікелей жеткізушісі мен оның 59 жеткізушісі (екінші деңгейдегі жеткізушілер) арасында 7 085 255,2 мың теңге мөлшерінде ҚҚС сомасына сәйкессіздіктер анықталғаны анықталды, мұнда қайтарылуға жатпайтын ҚҚС сомасы 1 827 155,2 мың теңгені құрайды.теңге.
Салық кодексінің 158-бабы 1-тармағының 10) тармағына сәйкес салықтық тексерудің шағым жасалған актісінде талаптары бұзылған Қазақстан Республикасы заңнамасының тиісті ережелерін көрсете отырып, анықталған сәйкессіздіктер егжей-тегжейлі сипатталғанын көрсету қажет (салықтық тексеру актісінің 2.10-тармағы).
Жоғарыда көрсетілгендей, тікелей жеткізушілер бойынша Мемлекеттік кіріс органы, жеткізушінің салық есептілігінің мәліметтерін және 22.07.2024ж. АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде сәйкессіздіктер анықталған, жеткізушінің орналасқан жері бойынша МКБ-ларына бұзушылықтарды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы сұрау салулар жолданды.
«К» компаниясының Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының екінші бөлігінің нормасын қолдану жөніндегі дәлелдеріне қатысты атап өткен жөн.
Салық кодексінің 434-бабының 2-тармағына сәйкес қосылған құн салығының асып кетуін қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолдануға құқығы қосылған құн салығы бойынша декларацияны табыс еткен, қосылған құн салығының асып кету сомасын қайтару туралы талапты көрсете отырып, қосылған құн салығы бойынша декларацияны табыс еткен және салық бойынша декларацияны табыс ету күніне салық есептілігін табыс ету бойынша орындалмаған салық міндеттемесі жоқ мынадай қосылған құн салығын төлеушілер болады қосылған құн үшін:
1) салық мониторингінде қатарынан кемінде он екі ай тұрған;
2) тізбесін уәкілетті органмен және салық саясаты саласындағы уәкілетті органмен келісім бойынша сауда қызметін реттеу саласындағы уәкілетті орган бекітетін өз өндірісінің тауарларын өндірушілер;
3) салық кезеңінде түскен валюталық түсімнің кемінде 50 пайызын айырбастау кезінде шикізатты экспорттаушылар.
Айта кету керек, «К» компаниясы Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрінің 31.05.2021 ж. №382-НҚ бұйрығымен бекітілген өз өндірісінің тауарларын өндірушілер тізбесіне кіреді, тиісінше, қосылған құн салығының асып кетуін қайтарудың оңайлатылған тәртібін қолдануға құқығы бар, осыған байланысты Салық салығының 152-бабы 12-тармағының екінші бөлігінің нормасы кодекс «К»компаниясына қолданылады
Қаралып отырған жағдайда, Мемлекеттік кірістер органының ақпаратынан «А» ЖШС-нің 6 өнім берушісі бойынша салықтық тексеру аяқталғанға дейін Мемлекеттік кірістер органдарынан бұрын жіберілген сұрауларға жауаптар алынғаны, оған сәйкес бұзушылықтар 141 200,3 мың теңге сомасына жойылғаны жөн.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде Салық кодексінің 152-бабына және №391 Қағидаларға сәйкес салықтық тексеру нәтижелері бойынша 141 200,3 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтаруға растамау негізсіз болып табылады.
- 94 824,7 мың теңге сомасында қайтаруға ҚҚС растамауға қатысты
Шағымданған ҚҚС сомасын қайтармауға камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы жіберілген хабарламаларға, талдау нәтижелері бойынша анықталған тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілердің бұзушылықтарды жою жөніндегі Салық кодексіне сәйкес қабылданған шаралар туралы сұрау салуларға жауап алмау негіз болды.
«К» компаниясы осы тұжырымдармен келіспейді, себебі тексеру актісінде «К» компаниясы 355 өнім берушінің тізімі келтірілген, олар бойынша "өнім берушілер бойынша «Пирамида» есебі бойынша бұзушылық анықталған. Әрбір осындай өнім беруші бойынша тексеру актісінде: «сұрау салу (нөмір) жіберілді» деп көрсетілген.
Сондай-ақ, шағымда «К» компаниясы осы бөлімде тексеру актісі де негізсіз болып табылатынын көрсетеді, өйткені салықтық тексеру актісінің мәтінінен жеткізушілерде қандай бұзушылықтар анықталғаны, сұрау салу қайда жіберілгені, жіберілген сұрауларға жауаптар алынғаны белгісіз.
Сондай-ақ, шағымда Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағы бірінші бөлігінің 2) тармақшасын белгілі бір өнім берушілерге қолдану мүмкіндігін болдырмайтын Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағы екінші бөлігінің ережелері осы өнім берушіге жата ма, жоқ па, салықтық тексеру актісінде сипатталмағаны көрсетілген.
Тақырыптық тексеру актісінен мыналар шығады.
№391 Ережелердің 46-тармағына сәйкес өнім берушінің салық есептілігі мәліметтерін және АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде анықталған сәйкессіздіктер, сондай-ақ бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерінің орындалмағанын (толық орындалмағанын) көрсететін басқа да мәліметтер салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі деп танылады.
Көрсетілетін қызметті беруші салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі бойынша тек қана көрсетілетін қызметті алушының тікелей жеткізушілері бойынша "Пирамида" есебін қалыптастырады.
№391 Ережелердің 48-тармағына сәйкес №391 Қағидалардың 44-тармағында көрсетілген мерзімдер шегінде тақырыптық тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттік кіріс органы (МКО) «Пирамида» талдамалық есебінің нәтижелерін талдайды.
Бұл ретте хабарламаны жіберу туралы шешім салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған салық төлеушілер бойынша ғана қабылданады.
№391 Ережелердің мақсаттарында №391 Қағидалардың 47-тармағында көрсетілген тәуекел дәрежесін ескере отырып, №391 Ережелердің 52-тармағында көрсетілген камералдық бақылау нәтижелері бойынша МҚК анықтаған бұзушылықтар салық заңнамасын бұзу деп танылады.
Тақырыптық тексеруді тағайындаған МКО «Пирамида» есебін қалыптастыру аяқталған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күнінен кешіктірмей, оның ішінде жеткізушінің орналасқан жері бойынша МКО-ға ақпаратпен автоматтандырылған алмасу жолымен-1), 2) тармақшаларда көрсетілген бұзушылықтар анықталған бұзушылықтарды жою жөнінде шаралар қабылдау туралы сұрау салу жібереді, 3), 4) және 6) №391 Ережелердің 52-тармағы.
Қаралып отырған жағдайда, Мемлекеттік кірістер органының ақпаратынан «А» ЖШС-нің 6 өнім берушісі бойынша салықтық тексеру аяқталғанға дейін Мемлекеттік кірістер органдарынан бұрын жіберілген сұрауларға жауаптар алынғаны, оған сәйкес бұзушылықтар 141 200,3 мың теңге сомасына жойылғаны жөн.
Жоғарыда айтылғандардың негізінде Салық кодексінің 152-бабына және №391 Қағидаларға сәйкес салықтық тексеру нәтижелері бойынша 141 200,3 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтаруға растамау негізсіз болып табылады.
Осылайша, шағымды қарау нәтижелері бойынша бюджеттен қайтарылуға жатпайтын ҚҚС асып кеткен сома 1 806 775,3 мың теңгені құрайды(1 856 434,9 – 141 200,3 + 94 824,7 – 3 284,0). Бұл ретте, «К» компаниясы 1 305 482,3 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуін қайтару туралы талап қойды, тиісінше, салықтық тексеру нәтижелері бойынша 1 305 482,3 мың теңге мөлшерінде ҚҚС асып кету сомасын қайтаруға растамау негізді болып табылады.
25.12.2017ж. Салық Кодексінің 182-бабының 1-тармағына және 186-бабының 5-тармағына сәйкес шағымды қарау аяқталғаннан кейін уәкілетті орган апелляциялық комиссияның шешімін және тақырыптық тексеру нәтижелерін ескере отырып, дәлелді шешім шығарады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша тексеру нәтижелері туралы шағым жасалған хабарламаны өзгеріссіз, ал шағымды қанағаттандырмай қалдыру туралы шешім қабылданды.
