Дау түрі: салықтық даулар
Салық төлеушілер санаты: заңды тұлға
Салық түрі: ҚҚС
Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгi (бұдан әрi - уәкiлеттi орган) Мемлекеттiк кiрiс департаментiн (бұдан әрi - салық органы) тексеру нәтижелерi туралы хабарламаға «N» компаниясынан бюджетке төлеуге жатпайтын, қайтарылуға расталмаған есептелген салық сомасынан есептелген ҚҚС-ның асып кеткен сомасы туралы апелляциялық шағым алды.
Іс материалдарынан келіп шығатыны, салық органы 01.10.2023ж. кезеңінен бастап қайтаруға ұсынылған қосылған құн салығы (ҚҚС) сомаларының дұрыстығын растау мәселелері бойынша тақырыптық салықтық тексеру жүргізді. 31.03.2024ж. бойынша, оның нәтижелері бойынша 4 976,6 мың теңге мөлшерінде бюджетке төлеуге жатпайтын, қайтарылуға расталмаған, есептелген салық сомасынан есепке жатқызылған ҚҚС асып кету сомасы туралы хабарлама шығарылды.
«N» компаниясы салық органының қорытындысымен келіспей, салық органы шешімінің күшін жоюды өтінген апелляциялық шағыммен жүгінді.
12 жылғы «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 152-бабының 25.12.2017-тармағын бұзу шағым жасалған салық сомасын есептеу үшін негіз болып табылады. және № 391 Ереженің 47-тармағына сәйкес «Пирамида» талдамалық есебін қалыптастыру нәтижесінде анықталған бұзушылықтардың, ЭШФ АЖ деректері мен түрлі деңгейлерде сатып алу бойынша ҚҚС бойынша салық есептілігі деректері арасындағы алшақтықтардың болуына байланысты 4 976,6 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуі қайтаруға жатпайды.
Салық органының осы қорытындыларымен «N» компаниясы қарсы агенттерде «Пирамида» талдамалық есебін пайдалана отырып анықталған бұзушылықтардың болуы ҚҚС сомасын қайтармау үшін негіз болып табылатындықтан келіспейді.
Компанияның «N» шағымында мемлекеттік кіріс органы Компанияның «N» ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудан бас тарту негіздемесінде ҚҚС қайтару мәлімделген операцияларға байланысты емес бұзушылықтар келтірілгені көрсетілген.
«N» компаниясы шағымда Салық кодексінің 152, 190-баптарына және Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 19.03.2018ж. бұйрығымен бекітілген Қосылған құн салығының асып кеткен сомасының дұрыстығын растау мақсатында қосылған құн салығының асып кетуін қайтару және тәуекелдерді басқару жүйесін қолдану ережелерінің нормаларына сілтеме жасай отырып. № 391 (бұдан әрі - № 391 ереже) Салық кодексінде салық төлеушінің салық есептілігі контрагенттердің барлық салық есептілігіне талдау жүргізу, сондай-ақ бұзушылықтарды айыптау «Пирамида» талдамалық есебін қалыптастыру шеңберінде салық төлеушінің өзінің тікелей өнім берушілерімен жасаған операциялары (мәмілелері) бойынша ақпаратты ғана қамтуы мүмкін деп белгілейді салық төлеушіге өзінің тікелей өнім берушілерінің үшінші тұлғалармен барлық айналымы бойынша жол берілмейді.
Сондай-ақ шағымда көрсетілген нормаларға сәйкес «N» компаниясы оның тікелей жеткізушілері ЭШФ АЖ-да жазып берген және тіркеген ЭШФ бойынша ғана ҚҚС сомасын есепке жатқызғаны көрсетілген. (ЭШФ-ның АЖ-дегі және салық тіркеліміндегі сомалары мен көрсеткіштері сәйкес келеді), ал мемлекеттік кірістер органы «N» компаниясының бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерін орындамау тәуекелінің болуын дәлелдемеген, демек, ҚҚС асып кетуінің мәлімделген сомасын қайтарудан бас тарту үшін негіз жоқ.
Бұдан әрі шағымнан келіп шығатыны, Салық кодексінің нормаларын және «N» компаниясының № 391 Ережелерін бұза отырып, тікелей жеткізуші атынан «N» компаниясы қатысы жоқ өзге тұлғалармен «P» компаниясы арасындағы өзара қарым-қатынастарға байланысты алшақтық болған жағдайда, мұндай бұзушылықтар тікелей жеткізушіге қатысты тақырыптық/камералдық бақылау.
«N» компаниясы шағымда ҚҚС-ты қайтару мақсаттары үшін экспорттаушымен мәмілелер бойынша тікелей жеткізушілердің ҚҚС-ты есептеу және төлеу бойынша бұзушылықтардың болмауы маңызды екенін атап көрсетеді. үшінші тұлғалармен мәмілелер бойынша өнім берушіде бұзушылықтардың болуы не болмауы экспорттаушыға «Бюджеттен қосылған құн салығын қайтару» мемлекеттік қызметін көрсетуге әсер етпеуі тиіс.
«N» компаниясы мемлекеттік кіріс органы іс жүзінде орындалмай мәмілелер жасағаны туралы куәландыратын фактілерді дәлелдемеді және құжатпен растамайды, бұзушылықтар тікелей өнім берушімен өзара қатынастар бойынша емес, 5 және 7-деңгейлердегі өнім берушілер бойынша айыпталған деп есептейді, мемлекеттік кіріс органы өнім берушілерге қарсы тексерулер тағайындаған жоқ (салықтық актіде тиісті мәліметтер жоқ, салықтық тексеру актісіне растайтын құжаттар қоса берілмеген).
Бұдан басқа, «N» компаниясы шағымында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 20.09.2022ж. жеткізуші мен экспорттаушының мәмілелері ғана емес, жеткізушілердің барлық мәмілелерін талдауға қатысты мемлекеттік кірістер органының ұстанымы тікелей дәрменсіз болып табылатындығы туралы, жергілікті соттардың осы бөліктегі тұжырымдары да дұрыс емес.
Бұл ретте «N» компаниясы осындай қорытындылар Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 07.03.2023ж., 27.07.2023ж., 10.08.2023ж. қаулыларында, сондай-ақ Мамандандырылған әкімшілік ауданаралық сотының 09.01.2023ж., 19.09.2023ж., 13.06.2023ж 23.11.2023ж. және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының заңды күшіне енген осы істер бойынша қаулыларында.
Шағымды қарау барысында мыналар анықталды.
Салық кодексінің 152-бабында қосылған құн салығының асып кеткен сомаларының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу ерекшеліктері көзделген.
Салық кодексінің 152-бабы 1-тармағына сәйкес қосылған құн салығының асып кеткен сомасының дұрыстығын растау бойынша тақырыптық тексеру:
осы Кодекстің 432-бабының 1 және 2-тармақтарын қолдануына байланысты салықтық өтініш;
қосылған құн салығы бойынша декларацияда көрсетілген қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару туралы талап (бұдан әрі - қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару туралы талап).
Қаралатын жағдайда, «N» компаниясына 2024 жылдың 1 тоқсанына ҚҚС бойынша декларацияда (н.300.00) көрсетілген ҚҚС-ның асып кеткен сомасын 01.01.2024ж. 31.03.2024ж. 175 055,0 мың теңге сомасында.
Салық кодексінің 152-бабы 11-тармағына сәйкес салық төлеуші (салық агенті) ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) ақпараттық жүйелердің мәліметтерін зерделеу және талдау негізінде салық органдары жүзеге асыратын бақылау нәтижелері «Пирамида» талдамалық есебі болып табылады.
Бұл ретте, Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының 2) тармақшасына сәйкес тексерілетін салық төлеушінің жеткізушілері бойынша тақырыптық тексеру аяқталған күні «Пирамида» есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған сомалар шегінде ҚҚС асып кетуін қайтару жүргізілмейді.
Тәуекелдерді басқару жүйесін қолдана отырып, ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару тәртібі Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 19.03.2018ж. Салық кодексінің 137-бабының 2-тармағына және 429-бабының 10-тармағына және «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 1) тармақшасына сәйкес әзірленген № 391 (бұдан әрі - № 391 Ереже).
№ 391 ереженің 38-тармағына сәйкес тәуекелдерді басқару жүйесі салық төлеушілерді айқындау мақсатында тақырыптық тексерулер жүргізу кезінде АЖ пайдалана отырып ҚҚС асып кетуін растау мақсатында осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес тәуекел дәрежесінің критерийлері бойынша баллдарды берудің автоматтандырылған есебі негізінде тәуекел дәрежесін айқындайды. «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылатын және оңайлатылған тәртіппен қайтарылуға жататын ҚҚС асып кеткен сомасын айқындау кезінде тәуекел аймағындағы салық төлеушілер санатына жатқызылған салық төлеушілер санатына жатқызылады.
Бұл ретте, № 391 Ереженің 39-тармағында салық төлеушінің өзінің заңсыз іс-әрекеттерінен пайда алу тәуекелін айқындау үшін салық пайдасын (салықтық үнемдеуді) алу және салық төлемдерін азайту мақсатында жариялауға жатпайтын құпия ақпарат болып табылатын өлшемдер, оның ішінде тәуекел дәрежесін (деңгейін) бағалау жүргізілген салық төлеушіге қолданылатыны белгіленген.
№ 391 ереженің 43-тармағына сәйкес, егер тәуекел дәрежесінің критерийлерін пайдалана отырып бағалау нәтижелері бойынша баллдардың жиынтық қорытындысы Мемлекеттік кірістер комитеті белгілеген балл шегінен (350 баллдан) аспаса, онда осындай салық төлеушілер бойынша «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылады.
Бұл ретте, Қағидалардың № 391 45-тармағына сәйкес осы Қағидалардың мақсаттары үшін «Пирамида» есебі салық төлеуші ұсынған ҚҚС бойынша салық есептілігін және (немесе) АЖ мәліметтерін, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдардан, жергілікті атқарушы органдардан, уәкілетті тұлғалардан алынған мәліметтерді, сондай-ақ басқа да құжаттарды және (немесе)) салық төлеушінің қызметі туралы мәліметтерді қамтиды.
«Пирамида» есебі қайтаруға ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомаларының дұрыстығын айқындау және мынадай тәуекелдерді анықтау мақсатында қалыптастырылады:
салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі;
жеткізушілердің салықтарды төлеуден жалтару схемаларын қолдану тәуекелі.
Әрбір салық кезеңі үшін көрсетілетін қызметті алушы мен әртүрлі деңгейдегі өнім берушілер арасындағы өзара есеп айырысулардың жиынтық кестесі «Пирамида» есебін қалыптастыру нәтижесі болып табылады.
Бұл ретте, № 391 Ереженің 46-тармағына сәйкес жеткізушінің салық есептілігі мәліметтерін және АЖ мәліметтерін салыстыру нәтижесінде анықталған алшақтықтар, сондай-ақ бюджетке ҚҚС есептеу және төлеу бойынша салық міндеттемелерінің орындалмағанын (толық орындалмағанын) көрсететін басқа да мәліметтер салық міндеттемелерін орындамау тәуекелі деп танылады.
№ 391 Ереженің 52-тармағында «Пирамида» есебінің нәтижелері бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған кезде ҚҚС асып кеткен сомасының дұрыстығын растау талапта көрсетілген сомалар шегінде және (немесе) салық заңнамасын бұзушылықтары анықталған, оның ішінде № 391 Қағидалардың 47-тармағында көзделген тәуекелдер анықталған өнім берушімен өзара есеп айырысулар бойынша ҚҚС сомаларын есепке жатқызу анықталған тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерге келетін ҚҚС асып кеткен сомаларына азайтылған салықтық өтініште.
Салық кодексінің 152-бабы 10-тармағына сәйкес тақырыптық тексеру жүргізу барысында салық органы «Пирамида» талдамалық есебін талдау нәтижелері бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда жеткізушілердің атына Салық кодексінің 114-бабы 2-тармағының 10) тармақшасында көзделген хабарламаны жібереді.
Бұл ретте, егер тексерілетін салық төлеушінің тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді жеткізушісі басқа салық органында орналасқан жері бойынша тіркеу есебінде тұрса, тақырыптық тексеруді тағайындаған салық органы тиісті салық органына осы Кодекске сәйкес тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді осындай жеткізушілердің «Пирамида».
Қарастырылып отырған жағдайда, салықтық тексеру актісінен көрініп тұрғандай, тәуекел дәрежесінің критерийлері бойынша баллдардың автоматтандырылған есебі жүргізілді, бұл ретте баллдардың жиынтық қорытындысы 84,6 баллды құрайды, бұл балл шегінен (350 балл) аспайды, тиісінше «Пирамида» талдамалық есебі қалыптастырылды.
№ 391 Ереженің 47-тармағына сәйкес жеткізушілердің салық төлеуден жалтару схемаларын қолдану тәуекелімен тауарларды іс жүзінде жеткізусіз, жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетусіз ҚҚС сомаларын есепке алуға құқық алу мақсатында мәмілелер жасасуды көрсететін белгілердің болуы танылатынын атап өту қажет.
Мұндай белгілерге әртүрлі деңгейдегі жеткізушілердің болуы жатады:
Салық кодексінің 120-1-бабына сәйкес электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық шот-фактуралардың үзінді көшірмесі шектелген;
заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде оларды тіркеу (қайта тіркеу) жарамсыз деп танылған;
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 216-бабы бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізілімінде тіркелу фактісі бар;
сот жарамсыз деп таныған мәмілелер.
Салық кодексінің 120-1-бабының 1-тармағына сәйкес салық органдары тәуекел дәрежесі жоғары бұзушылықтар бойынша белгіленген мерзімде орындалмаған және (немесе) камералдық бақылау нәтижелері бойынша салық органдары анықтаған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама орындалмаған деп танылған жағдайда электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде электрондық шот-фактуралардың үзінділерін шектеуді жүргізетінін көрсету қажет.
Қаралып отырған жағдайда, «Пирамида» талдамалық есебіне сәйкес «N» компаниясы «P» компаниясынан 175 013,9 мың теңге сомасында ҚҚС есебіне жатқызылды, бұл ретте бұзушылық Мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттың 5 жылғы шешімі бар «А» компаниясы 7 деңгейдегі 11.08.2021 жеткізушілерде анықталды. 11.01.2021ж. мемлекеттік қайта тіркеуді тану туралы жарамсыз деп танылады, сондай-ақ «В» компаниясы, «К» компаниясы, «S» компаниясы бойынша ЭШФ АЖ ЭШФ үзінді көшірмесіне шектеу қойылады. Бұл ретте қайтаруға жатпайтын ҚҚС асып кетуінің ең аз сомасы 4 976,6 мың теңге мөлшерінде.
Жоғарыда көрсетілгендей, «Пирамида» талдамалық есебінің нәтижелері бойынша жеткізушілерде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталған кезде ҚҚС асып кеткен сомасының дұрыстығын растау салық заңнамасын бұзушылықтары анықталған, оның ішінде Ереженің 47-тармағында көзделген тәуекелдер анықталған жеткізушілер бойынша ҚҚС асып кеткен сомасына азайтылған талапта көрсетілген сомалар шегінде жүргізіледі 391.
Осылайша, Салық кодексінің 152-бабы 12-тармағының және № 391 Ереженің нормаларын ескере отырып, № 391 Ереженің 47-тармағында көзделген бұзушылықтар бөлігінде салық заңнамасын бұзушылықтар анықталуына байланысты 4 976,6 мың теңге сомасында ҚҚС асып кетуі қайтаруға жатпайды.
Осындай iс бойынша салық төлеушiнiң пайдасына сот прецедентi бар екендiгi туралы «N» компаниясының дәлелдерiне қатысты Қазақстан Республикасында сот прецедентi құқық көзi болып табылмайтынын атап өту қажет, өйткенi Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген құқық Қазақстан Республикасының Конституциясы мен нормативтiк-құқықтық актiлер болып табылады.
Бұдан басқа, шағымда келтірілген Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының қаулысы тікелей, жеке сипаттағы тараптар арасындағы дау мен затқа қатысты болады. Демек, Компанияның көрсетілген бөлігіндегі «N» дәлелдері дәрменсіз болып табылады.
Апелляциялық комиссия отырысының нәтижелері бойынша шағым жасалған тексеру нәтижелері туралы хабарламаны өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды
