Экспортный контроль – мера нетарифного регулирования внешнеэкономической деятельности Республики Казахстан. Основными целями экспортного контроля являются обеспечение национальной безопасности, содействие формированию стабильной и безопасной системы международных отношений, укрепление международной безопасности и стабильности, предотвращение распространения оружия массового поражения и средств его доставки.
Как известно, экспортный контроль в отношении товаров и автотранспортных средств, перемещаемых через государственную границу Республики Казахстан, не совпадающую с таможенной границей Евразийского экономического союза (далее – ЕАЭС), начал осуществляться с января 2019 года в 37 автомобильных пунктах пропуска на участках государственной границы с Россией и Кыргызстаном. Согласно п.8 статьи 9 Закона Республики Казахстан от 21 июля 2007 года № 300 «Об экспортном контроле» органы государственных доходов осуществляют контроль за перемещаемой через Государственную границу Республики Казахстан продукции, подлежащей экспортному контролю.
В целях достижения устойчивого экономического роста, повышения конкурентоспособности экономики и нации, улучшения качества жизни населения, в Республике Казахстан постоянно принимаются меры по реализации принятой комплексной программы «Цифровой Казахстан». Она проводится в четырех ключевых направлениях: реализация цифрового Шелкового пути (развитие надежной, доступной, высокоскоростной и защищенной цифровой инфраструктуры), развитие креативного общества (развитие компетенций и навыков для цифровой экономики, проведение работ по повышению цифровой грамотности населения, подготовка ИКТ специалистов для отраслей), цифровые преобразования в отраслях экономики (повсеместное внедрение цифровых технологий для повышения конкурентоспособности различных отраслей экономики), переход на проактивное государство (усовершенствование системы электронного и мобильного правительства, оптимизация сферы предоставления государственных услуг).
Так, для создания комфортных условий для налогоплательщиков, снижения коррупции и обеспечения поступлений в государственный бюджет Республики Казахстан повсеместно внедряются цифровые технологии в сфере таможенного и налогового администрирования.
В Послании народу Казахстана от 10 января 2018 года «Новые возможности развития в условиях четвертой промышленной революции» Президент Республики Казахстан отметил о «необходимости масштабного внедрения цифровых технологий, таких как блокчейн, для отслеживания движения грузов в онлайн-режиме и беспрепятственного их транзита, а также упрощения таможенных операций».
Система сквозного мониторинга движения товаров от импорта или производства до его конечной реализации на территории Казахстана позволяет анализировать ценообразование товаров по стране с отслеживанием всей цепочки поставки товаров и направлена на сокращение доли теневой экономики, а также увеличения налоговых поступлений в бюджет.
К системе сквозного мониторинга относятся проекты, информационные системы: «АСТАНА-1», «Маркировка товаров», «Электронные счета-фактуры», модуль «Виртуальный склад», Онлайн-ККМ и «Администрирование НДС с применением контрольных счетов НДС».
Одним из новшеств в области осуществления экспортного контроля является внедрение с 1 января 2020 года нового пилотного проекта - модуля «Экспортный контроль» в Информационной системе «Электронные счета-фактуры» (далее – ИС «ЭСФ»), который работает по внутренней локальной сети КГД МФ РК или через INTERNET.
В настоящее время сотрудники территориальных подразделений Управлений экспортного контроля КГД МФ РК вносят в модуль «Экспортный контроль» ИС «ЭСФ» сведения об импорте/экспорте/транзите товаров, перемещаемых через автомобильные пункты пропуска на Государственной границе со странами ЕАЭС.
Модуль «Экспортный контроль» ИС «ЭСФ» содержит информацию о:
- признаках товара, подлежащего экспортному контролю;
- признаках товара, находящегося под запретом или ограничением на экспорт;
- признаках товара, входящего в Перечень изъятий ВТО;
- отнесении налогоплательщика (перевозчик, отправитель, получатель) к категории бездействующего налогоплательщика;
- налогоплательщике, чья регистрация признана недействительной, лжепредприятии;
- лицах, не причастных к импорту.
Также используя модуль «Экспортный контроль» ИС «ЭСФ», сотрудники территориальных подразделений Управлений экспортного контроля КГД МФ РК могут осуществить выгрузку данных в формат Excel, что позволяет выполнить требования приказа Председателя КГД МФ РК от 28 ноября 2018 года № 535-ПР-КГД «Об утверждении Порядка действий должностных лиц органов государственных доходов, осуществляющих функции в автомобильных пунктах пропуска на Государственной границе Республики Казахстан, не совпадающей с таможенной границей ЕАЭС».
Управление экспортного контроля ДГД по ВКО
Экспорттық бақылау – Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық қызметінің тарифтік емес реттеу шарасы. Экспорттық бақылаудың негізгі міндеттіері ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, жаппай қырып-жоятын қаруды таратпауды күшейту, халықаралық қатынастардың тұрақты және қауіпсіз жүйесін құруға ықпал ету, халықаралық қауіпсіздік пен тұралықтылықты нығайту, жаппай қырып-жоятын қарулармен алардың жеткізу құралдарын таратудың алдын алу.
Өздеріңіз білетіндей, Еуразиялық экономикалық одақтың (бұдан әрі - ЕАЭО ) кедендік шекарасымен келмейтін Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы арқылы өткізілетін тауарлар мен көлік құралдарына қатысты экспорттық бақылау 2019 жылғы қантарда Ресей және Қырғызстан мемлекеттік шекараның бөліктеріндегі 37 автомобиль өткізу пунктерінде жүзеге асыра басталды. Қазақстан Республикасының Занының
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі N 300 «Экспорттық бақылау туралы» Заңының 9 бабының 8 т. сейкес экспорттық бақылауына жататын Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шеакарасы арқылы өтетін өнімдеріне мемлекеттік кірістер органдары бақылау жасайды.
Тұрақты экономикалық өсуге қол жеткізу, экономика мен ұлттық бәсекеге қаблеттігін арттыру, халықтың өмір сүру сапасын жақсарту мақсатында, Қазақстан Республикасында қабылданған «Цифрлық Қазақстан» біріктілген бағдарламасын жүзеге асыру бойынша шаралар үнемі жүргізіліп келеді. Ол төрт негізгі бағыты бойынша жүзеге асырылады: цифрлық Жібек Жолын жүзеге асырудың (сенімді, қол жетімді, жылдамдығы жоғары және қауіпсіз цифрлық инфрақұрылымды дамыту), шығармашылық қоғамының дамуы (цифрлық экономика үшін құзіреттіліктер мен дағдыларды дамыту, халықтың цифрлық сауаттылықты күшейту бойынша жұмыс жүргізу, барлық сасларына АКТ мамандарды дайындау), салалардағы цифрлық қайта құру ( экономикалық әр түрлі салаларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін сандық технологияны кеңінен қолдану), белсенді мемлекетке көшу (электрондық және ұялы үкімет жүйесінді жетілдіру, мемлекеттік қызметтерді оң тайландыру).
Сонымен, салық төлеушілерге қолайлы жағдай жасау жасау, сыбайлас жемқорлықты азайту және Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетіне түсімді қамтамасыз ету үшін барлық жерде кедендік және салықтық әкімшілендіру саласында цифрлық технологиялар енгізілуде.
Қазақстанның халықына Жолдауында 2018 жылдың 10 қантардағы «Төртінші өніркәсіптік революция жағдайындағы дамуың жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан Республикасының Президенті онлайн режимінде тауарлардың қазғалысын және олардың кедергісіз транзитін бақылау, сондай-ақ кедендік операцияларды жеңілдету үшін blockchain сияқты цифрлық технологияларды кең көлемде енгізу қажеттілігін атап өтті.
Импорттан немесе өндірістен бастап оны Қазақстанда сатуға дейін тауарлардың қозғалысына түпкілікті бақылау жүйесі тауарлардың бүкіл жеткізу тізбесін бақылай отырып, елдегі тауарлардың бағасын талдауға мүмкіндік береді және көлеңкелі экономикалық үлесін азайтуға, сондай-ақ бюджетке салық түсімдерін ұлғайтуға бағытталған.
Түпкілікті бақылау жүйесіне жобалар жатады: ақпараттық жүйелер: «АСТАНА-1», «Тауарлардың таңбалау», «Электрондық шот-фактуралар», «Виртуалды қойма» модулі, Онлайн-ККМ және «ҚҚС бақылау шоттарын қолдану арқылы ҚҚС бойынша әкімшілендіру».
Экспорттық бақылауын жүргізу саласында жаңалықтардың бірі 2020 жылдың 1 қантарынан бастап NTERNET пен ҚР ҚМ МКК ішкі жергілікті желі арқылы жаңа пилоттық жоба - «Электрондық шот-фактуралар» Ақпараттық жүйесінде (бұдан әрі – «ЭШФ» АЖ) «Экспорттық бақылау» модулін іске асыру.
Қазіргі уақытта ҚР ҚМ МКК Экспорттық бақылау басқармасының аумақық құрылымдарының қызметкерлері «ЭШФ» АЖ «Экспорттық бақылау» модуліне ЕАЭО елдерімен Мемлекеттік шекарасындағы автомобиль өткізу пунктері арқылы импортқа/экспортқа/транзитқа өтетін тауарлар бойынша мәліметтіерді еңгізеді.
«ЭШФ» АЖ «Экспорттық бақылау» модулінде ақпарат:
- экспорттық бақылауға жататын тауарлардың белгілері;
- тыйым салынған және экспортқа шектелген тауарлардың белгілері;
- ДСУ-ны басып алу тізіміне жататын тауарлардың белгілері;
- салық төлеушіні әрекетсәз деп жіктеу (тасымалдаушы, жөнелтішу, алушы);
- тіркеудің күші жойылған салық төлеушілер, жалған кәсіпорын
- импорттауға қатысты жоқ тұлғалар туралы бар.
«ЭШФ» АЖ «Экспорттық бақылау» модулін қолдануымен ҚР ҚМ МКК Экспорттық бақылау басқармасының аумақтық құрылымдарының қызметкерлері Excel форматына деректерді жүктейді, ҚР ҚМ МКК Төрағасының 2018 жылдың 28 қарашадағы № 535-ПР-КГД «ЕАЭО кедендік шекарасымен сәйкес келмейтің Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасында автомобильді өткізу пунктерінде мемлекеттік кірістер органдарының лауазымды тұлғалардың атқаратын қызмет туралы Тәртібінің бекіту туралы» бұйрығының талаптарын орындауына мүмкүндік береді.
ШҚО бойынша МКД Экспорттық бақылау басқармасы
