Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі (бұдан әрі – уәкілетті орган) «С» компаниясынан кедендік баж бен ҚҚС есептеу туралы аумақтық мемлекеттік кірістер департаментінің (бұдан әрі – кеден органы) тексеру нәтижелері туралы хабарламаға шағым алды.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, кеден органы арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде кедендік баждан және ҚҚС-дан босатудың заңдылығы мәселесі бойынша кедендік тексеру жүргізді, оның нәтижелері бойынша жалпы сомасы 100 844,7 мың теңгеге хабарлама шығарылды.
«С» компаниясы кеден органының тұжырымдарымен келіспей, апелляциялық шағыммен жүгінді, онда кеден органы шешімінің күшін жоюды сұрайды.
Осылайша, «С» компаниясы отандық өндіруші болып табылатынын және автомобиль, автобус және ауыл шаруашылығы техникасын өндіруді жүзеге асыратынын хабарлайды.
«С» компаниясы өз қызметін жүзеге асыру үшін Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігімен жасалған арнайы инвестициялық келісімшартқа қосымшада көрсетілген тізбе бойынша дайын өнім құрамындағы шикізат пен материалдарды импорттайды.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Қазақстан Республикасы кодексінің 399-бабы 1-тармағының 15) тармақшасына сәйкес, ҚҚС-тан көлік құралдары және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасы құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар, сондай-ақ арнайы инвестициялық келісімшарттар жасасу жөніндегі уәкілетті органмен жасалған арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде заңды тұлғамен «Qyzyljar» арнайы экономикалық аймағының еркін қоймасының немесе еркін кедендік аймағының кедендік рәсіміне орналастырылған олардың құрауыштары босатылады мынадай шарттар сақталған кезде:
көлік құралдарын өндірушілерге қатысты – моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімнің немесе индустриялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті органмен көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімнің болуы.
«С» компаниясы осы талаптарға толық сәйкес келеді, атап айтқанда:
– уәкілетті органмен жасалған арнайы инвестициялық келісімшарт бар, оған қосымша келісімде еркін қойма аумағында өндірілетін дайын өнімнің тізбесі, оның ішінде 10 және одан да көп адам жүктерін тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары (СЭҚ ТН коды 8702) көрсетілген.;
– Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігімен моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімі бар (СЭҚ ТН коды 8702).
Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің (бұдан әрі – Кәсіпкерлік кодекс) 287-бабының 1-1-тармағына сәйкес арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде арнайы инвестициялық жобаны іске асыратын Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес еркін қойма аумағында өндірілген дайын өнім құрамындағы шикізатты және (немесе) материалдарды импорттау кезінде кедендік баждар салудан босатылады.
Сондай-ақ Кәсіпкерлік кодекстің 290-бабы 2-тармағының 3) тармақшасында арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде шикізат және (немесе) материалдар импортын ҚҚС-тан босату көзделген.
Сонымен бірге, кеден органы жоғарыда көрсетілген заңнама нормаларына қосымша дайын өнім құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 22.04.2016ж. №396 бұйрығымен (бұдан әрі - № 396 бұйрық) бекітілген импорты ҚҚС–тан босатылатын моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан салық төлеуші пайдаланатын авто компоненттер Тізбесінде көрсетілуін талап етеді.
«С» компаниясы бұл талапты заңсыз деп санайды, өйткені «С» компаниясы жеңілдікті 10.12.2008ж. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Кодексінің 255 және 276-15-баптарына сәйкес қолданбаған, соның негізінде №396 бұйрық қабылданған.
«Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 27-бабының 2-тармағына сәйкес жоғары деңгейдегі нормативтік құқықтық актінің күші жойылды деп танылған кезде, оны іске асыру үшін қабылданған төменгі деңгейдегі нормативтік құқықтық актілердің күші жойылды деп тануға жатады.
Бүгінгі таңда «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Қазақстан Республикасының 25.12.2017ж. кодексінің 399-бабы 1-тармағының 14) тармақшасына және 451-бабы 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес жеңілдік қолданылады, олар жеңілдікті арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде береді және «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» 10.12.2008ж. Қазақстан Республикасы кодексінің 255-бабы 1-тармағының 14) тармақшасында және 276-15-бабы 2-тармағының 3) тармақшасында жазылған жеңілдіктің мазмұны мен мағынасы бойынша ерекшеленеді.
Қолданыстағы Салық кодексінің нормаларына сәйкес дайын өнімнің (көлік құралдарының) тізбесі көрсетілген өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімнің және арнайы инвестициялық келісімшарттың болуы талап етіледі. Осыған байланысты, «С» компаниясы арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде кез келген материалдар мен шикізатты импорттай алады деп есептейді. «С» компаниясының ұстанымын арнайы инвестициялық келісімшарттар саласындағы уәкілетті орган – Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрлігі растайды, ол «С» компаниясы СЭҚ ТН – 8702 коды бойынша импортталатын тауар 10 және одан да көп адамды тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдарын өндіруге арналған шикізат және материал болып табылатынын растады.
Баяндалғанның негізінде, «С» компаниясы тексеру нәтижелері туралы хабарламаның күшін жоюды сұрайды.
СЭҚ қатысушысының дәлелдерін тексеріп, кеден органы ұсынған материалдарды зерттеп, уәкілетті орган мынадай қорытындыға келді.
«Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (бұдан әрі – Кодекс) 202-бабының 8-тармағына сәйкес шартты түрде шығарылған тауарлардың шетелдік тауарлар мәртебесі болады және осындай тауарлар Еуразиялық экономикалық одақтың тауарлары мәртебесін алғанға дейін кедендік бақылауда болады.
Кодекстің 40-бабына сәйкес тауарларды жіктеу деп қаралатын тауарларды СЭҚ ТН бойынша нақты тауар позицияларына, субпозицияларға және ішкі субпозицияларға кезең-кезеңімен жатқызу түсініледі.
Тауарларды жіктеу негізгі критерийлер негізінде жүзеге асырылады:
1) Өнім орындайтын функция;
2) тауар жасалған материал.
Бұл ретте СЭҚ ТН түсіндірудің негізгі қағидаларын және бөлімдерге, топтарға ескертпелерді (оның ішінде тауарлық позицияларға, субпозицияларға ескертпелерді), сондай-ақ ерекше сыныптау мәселелерін түсіндіретін қосымша ескертпелерді қолдану негізінде тауарларды өңдеу дәрежесін ескере отырып, тауарлық кіші субпозицияларға бір мәнді жатқызу қағидаты сақталады.
Кеден органы тауарларды шығарғанға дейін де, шығарғаннан кейін де кедендік декларациялау кезінде олардың дұрыс жіктелмегенін кеден органы анықтаған жағдайда тауарларды жіктеуді жүзеге асырады. Бұл жағдайда кеден органы орындау үшін міндетті болып табылатын тауарларды жіктеу туралы шешім қабылдайды.
«С» компаниясының жоғары тұрған кеден органы еркін қойманы құруға шешім берді.
«С» компаниясы мен инвестициялар жөніндегі комитет арасында жасалған арнайы инвестициялық келісімшартқа сәйкес еркін қойманың иесі болып табылатын «С» компаниясы «Автокөлік, жүк, ауыл шаруашылығы тракторларын, автобустар мен басқа да моторлы көлік құралдарын өндіру» арнайы инвестициялық жобасын іске асыруды жүзеге асырады.
Бұл ретте арнайы инвестициялық келісімшарттағы шикізат және (немесе) материалдар ұғымы деп кез келген пайдалы қазба, компонент, бөлшек немесе технологиялық процесс арқылы дайын өнім алу үшін пайдаланылатын өзге де тауар түсініледі.
Жоғарыда көрсетілген арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде «С» компаниясына арнайы инвестициялық келісімшартқа дайын өнім құрамындағы шикізатты және (немесе) материалдарды қоса беруге сәйкес дайын өнімді өндіру үшін импортталатын кедендік баждар салудан босату түрінде инвестициялық преференциялар беріледі.
Кедендік әкелу баждарын салудан босату 01.01.2012 ж.дейін еркін қойма иесінің қатысушысы ретінде тіркелген заңды тұлғаға беріледі.
Жоғарыда көрсетілген арнайы инвестициялық келісімшартқа қосымша келісімдермен мынадай өзгерістер енгізілді:
– №1 қосымша келісіммен заңды тұлғаға еркін қойма аумағында өндірілген дайын өнім құрамындағы тауарлар импортын ҚҚС-тан босатуды беру бөлігінде өзгерістер енгізілді.
– №2 қосымша келісіммен өнімнің (дайын өнімнің) тізбесі кеңейтілді;
– №3 қосымша келісіммен өзгерістер енгізілді, оған сәйкес арнайы инвестициялық жоба-бұл арнайы экономикалық аймақтың қатысушысы немесе еркін қойманың иесі ретінде тіркелген Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы іске асырған (іске асыратын) және (немесе) арнайы экономикалық аймақтың қатысушысынан сатып алған не моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы өткізген инвестициялық келісімшарт.
Сондай-ақ, 01.01.2018ж. бастап туындаған құқықтық қатынастарға тарала отырып, Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес еркін қойманың кедендік рәсіміне орналастырылған көлік құралдары және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасы құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар импортын ҚҚС-тан босату бойынша өзгерістер енгізілді.;
- №4 қосымша келісіммен өнімнің (дайын өнімнің) тізбесі жаңа редакцияда жазылған.
Сондай-ақ, «С» компаниясы Қазақстан Республикасының Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігімен Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларымен Көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасты (ЕАЭО СЭҚ ТН коды-8702.Жүргізушіні қоса алғанда, 10 немесе одан да көп адамды тасымалдауға арналған моторлы көлік құралдары).
Қаралып отырған жағдайда «С» компаниясы "еркін қойма" кедендік рәсімімен (ИМ – 77) автобусқа арналған тауарлардың жаңа бөліктерін (шанақ жиынтықта, қозғалтқыштар, қораптар, сөндіргіштер, алдыңғы ось, артқы көпір, кардан, автобустарға арналған дөңгелектер) орналастырды.
Жоғарыда көрсетілген тауарлардың импорты кезінде «С» компаниясы еркін қоймалар туралы келісім, еркін қоймалар мәселелерін реттейтін кеден заңнамасының нормалары және «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» 25.12.2017ж. Қазақстан Республикасы кодексінің 399-бабы негізінде кедендік әкелу бажын және ҚҚС төлеу (босату) бойынша жеңілдікті қолданды.
Инвестициялық преференцияларды қолданудың заңдылығы мақсатында кеден органы «С» компаниясының атына кедендік декларацияға қатысты кедендік, өзге де құжаттарға және (немесе) мәліметтерге, кедендік декларацияда мәлімделген мәліметтерді растайтын құжаттарға, кедендік декларацияда мәлімделген және (немесе) Мемлекеттік кірістер органдарына ұсынылған, тауарлар шығарылғаннан кейін басталған құжаттарда қамтылған мәліметтерге және құжаттарды ұсыну жөніндегі талапқа тексеру жүргізу туралы хабарлама жіберді.
Осы талапты орындау шеңберінде «С»компаниясы кеден органына мынадай құжаттарды ұсынады: келісімшарттың көшірмесі, маркалы автобусты құрастырудың маршруттық картасы, автобусты құрастыру және автобусты сынау процесінің технологиялық құжаттамасы, бір автобусты жинау шығыстарының нормалары, автобусты жинауға арналған Пайдаланылатын жабдық пен құралдың тізбесі, тауар-көлік жүкқұжаттары мен инвойстар.
Сонымен қатар, «С» компаниясы автобустың көлік жиынтықтары мен автобустың фотосуреттерімен бірге сипаттаманы ұсынады.
«С» компаниясы ұсынған құжаттардың негізінде тауарларға кедендік сараптама жүргізілді, оның негізінде кеден органы автобустарға арналған тауарларды (шанақ жинауда, қозғалтқыштар, қораптар, сөндіргіштер, алдыңғы ось, артқы көпір, кардан, автобустарға арналған дөңгелектер) СЭҚ ТН тауар кіші субпозициясына жатқыза отырып, тауарды сыныптау туралы шешім шығарды – 8702 10 119 9 «Жүргізушіні қоса алғанда, Қозғалтқыш цилиндрлерінің жұмыс көлемі 2500 см3-ден астам, қысудан тұтанатын поршеньді Іштен жану қозғалтқышы (дизельмен немесе жартылай дизельмен) бар жүргізушіні қоса алғанда, 10 немесе одан да көп адамды тасымалдауға арналған өзге де жаңа моторлы көлік құралдары» ретінде.
Кәсіпкерлік кодексінің 286-бабына сәйкес инвестициялық преференциялар арнайы инвестициялық жоба бойынша – қызметін арнайы экономикалық аймақтың қатысушысы немесе еркін қойманың иесі ретінде жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының заңды тұлғасына, Көлік құралдарын және (немесе) олардың құрауыштарын, сондай-ақ ауыл шаруашылығы техникасын және (немесе) оның құрауыштарын өндірушілерге өнеркәсіптік құрастыру туралы тиісті келісім болған кезде беріледі.
Кодекстің 286-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес арнайы инвестициялық жоба үшін инвестициялық преференцияларды қолдану мақсаттары үшін осы баптың 5-1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы мынадай шарттардың біріне сәйкес келуге тиіс:
1) Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы Қазақстан Республикасының арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар туралы заңнамасына сәйкес арнайы экономикалық аймақтың қатысушысы ретінде тіркелген;;
2) Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес еркін қойманың иесі ретінде тіркелсе;;
3) Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы Келісім жасаса алады.
Кәсіпкерлік кодекстің 283-бабына сәйкес арнайы инвестициялық жоба бойынша инвестициялық преференциялар түрінде Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес кедендік әкелу баждары мен салықтарын салудан босату беріледі.
Бұл ретте Кәсіпкерлік кодекстің 287-бабына сәйкес инвестициялық келісімшарт шеңберінде инвестициялық жобаны іске асыратын Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес технологиялық жабдықтың, оның жиынтықтаушы және қосалқы бөлшектерінің, шикізаттың және (немесе) материалдардың импорты кезінде кедендік баждар салудан босатылады.
Шикізат және (немесе) материал деп кез келген пайдалы қазба, компонент, бөлшек немесе технологиялық процесс арқылы дайын өнім алу үшін пайдаланылатын өзге де тауар түсініледі.
Арнайы инвестициялық жобаны іске асыру шеңберінде кедендік әкелу баждарын салудан босату:
1) Арнайы экономикалық аймақтарға қатысушыларға он бес жыл мерзімге, бірақ арнайы экономикалық аймақтардың қолданылу мерзімінен аспайтын мерзімге беріледі;
2) еркін қоймалардың иелеріне арнайы инвестициялық келісімшарт тіркелген кезден бастап он бес жылдан аспайтын мерзімге беріледі;
3) моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларына арнайы инвестициялық келісімшарт тіркелген кезден бастап он бес жылдан аспайтын мерзімге беріледі.
Сонымен қатар, Кәсіпкерлік кодекстің 290-бабына сәйкес арнайы инвестициялық жобалар үшін Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде шикізат және (немесе) материалдар импортын ҚҚС-тан босату көзделген.
Бұдан басқа, Кәсіпкерлік кодексте келтірілген «шикізат және (немесе) материалдар» ұғымы «С» компаниясы инвестициялар жөніндегі Комитетпен жасасқан арнайы инвестициялық келісімшартта көрсетілген ұғымға ұқсас екенін атап өту қажет.
№130 шешімге сәйкес инвестициялық жобаны іске асыру шеңберінде әкелінетін шикізат пен материалдар кедендік әкелу бажын төлеуден босатылады.
Сондай-ақ 25.12.2017ж. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Қазақстан Республикасы кодексінің 399-бабы 1-тармағының 15-тармақшасына сәйкес моторлы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім немесе индустриялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті органмен Көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім болған кезде көлік құралдарының және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасының құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар, сондай-ақ олардың құрамдастары, оның ішінде еркін қойманың кедендік рәсіміне орналастырылған материалдар ҚҚС төлеуден босатылады.
Көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы Келісімнің ережелерін негізге ала отырып, өндіруші («С» компаниясы) көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыруды қамтамасыз етуге міндеттенеді. Сондай-ақ, өндіруші Келісімнің қолданылу кезеңінде технологиялық операцияларды орындау кезінде көлік құралдарын СЭҚ ТН тиісті коды бойынша жүргізуге құқылы.
Автобустарды құрастырудың маршруттық картасына сәйкес автобустарды құрастыру автобустың бөліктерін бөлшектеу, орнату, қосу, сынау және тексеру операцияларынан тұрады.
Осылайша, жоғарыда көрсетілген құжаттар «С» компаниясының автобусты, оның ішінде автобустардың бір бөлігінен құрастыру жөніндегі операцияларды жүргізгенін куәландырады.
Бұл ретте кеден органы «С» компаниясының технологиялық процеске сәйкес өнеркәсіптік құрастыру талаптарын сақтамау фактісін анықтаған жоқ, сондай-ақ автобустардың бөліктерін Жиналған түрде әкелуге дәлелдемелер ұсынбаған.
Сонымен бірге, шағымды қарау барысында уәкілетті орган Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігіне (бұдан әрі - ҚР ИИДМ) дайын өнімді өндіруге арналған шикізатпен және (немесе) материалмен «С» компаниясы импорттайтын тауарлар (жинаудағы шанақ, қозғалтқыштар, қораптар, бәсеңдеткіштер, алдыңғы ось, артқы көпір, кардан, автобустарға арналған дөңгелектер) болып табыла ма және «С» компаниясы Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларымен көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім мен арнайы инвестициялық келісім-шартқа қойылатын талаптарды сақтай ма деген түсінік беру туралы
ҚР ИИДМ берген түсіндіруге сәйкес тауарлар (жинаудағы шанақ, қозғалтқыштар, қораптар, сөндіргіштер, алдыңғы ось, артқы көпір, кардан, автобустарға арналған дөңгелектер) «Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларымен Көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімді жасасу қағидалары мен шарттарының, сондай-ақ оларды өзгерту және бұзу негіздерінің» 8-тармағына сәйкес Құрастырудың технологиялық процесін орындауға байланысты арнайы инвестициялық келісімшарт шеңберінде дайын өнім өндіруге арналған шикізат және (немесе) материал болып табылады., Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 23.09.2020ж. №493 бұйрығымен бекітілген.
Кәсіпкерлік кодекстің 244-1-бабының 3-тармағына сәйкес келісімдерде белгіленген талаптардың сақталуын бақылау мақсатында ҚР ИИДМ Республикасының заңды тұлғасының өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімдер шеңберінде өзі қабылдаған міндеттемелерді орындауын тексеруді жүзеге асырады.
Сондай-ақ, ҚР ИИДМ «С» компаниясы көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісімнің және арнайы инвестициялық келісімшарттың талаптары мен талаптарын орындайтынын хабарлайды.
Бұдан басқа, ҚР ИИДМ Индустриялық даму комитеті Жоғары тұрған кеден органының сұрау салуына өнеркәсіптік құрастыру туралы Келісім шеңберінде «С» компаниясы орындайтын технологиялық операциялар туралы хабарлайды және уәкілетті органның сұрау салуына хатта бұрын жазылған дәлелдерді растайды.
Сонымен қатар, тексеру жүргізген кеден органы ҚР ИИДМ – не сұрау жіберді, онда «С» компаниясы дайын автобустарға қатысты «өнеркәсіптік құрастыру» шарттарының заңды түрде қолданылғанын және арнайы инвестициялық келісімшарт пен кедендік тазарту кезінде көлік құралдарын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім шеңберіндегі инвестициялық преференцияларды түсіндіруді сұрады.
Аталған сауалға ҚР ИИДМ Индустриялық даму комитеті жоғары тұрған кеден органына жіберілген түсіндіруде бұрын айтылған ұстанымды растайтынын хабарлайды.
Жоғарыда баяндалған заңнама нормаларын және арнайы инвестициялық келісімшарттар (ИИДМ) жасасу жөніндегі уәкілетті органның түсіндірмесін ескере отырып, кеден органының кедендік тексеру нәтижелері бойынша кедендік әкелу бажын және ҚҚС есептеу заңсыз болып табылады.
Апелляциялық комиссияның шешімімен кедендік тексеру нәтижелері заңсыз деп танылды.
